ਅਸ੍ਮਾਦ੍ਭੂਤਾਨਿ ਲਿਂਗਾਨਿ ਮਹਾਭੂਤਾਨਿ ਪਞ੍ਚ ਵੈ
ਇਸ ਤੋਂ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਤੇ ਪੰਜ ਵੱਡੇ ਤੱਤ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ —
ਸ੍ਥਲਮਾਪਸ੍ਤਥਾਕਾਸ਼ਂ ਜਨ੍ਮ ਚਾਪਿ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਮ੍
ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀ, ਅਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਚਾਰ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਜਨਮ —
ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਧਾ ਜਨ੍ਮਚਿਹ੍ਨਂ ਯਲ੍ਲਿਂਗੇਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਵ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ
ਇਸ ਹੀ ਲਿੰਗ ਵਿਚ ਚਾਰ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਜਨਮ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ —
ਰਜਃਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਤਮੋਭਾਵਸ੍ਤਸ੍ਮਾਲ੍ਲਿਂਗਾਚ੍ਚ ਜਾਯਤੇ
ਰਜ, ਸਤ, ਤੇ ਤਮ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਵੀ ਇਸ ਲਿੰਗ ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ —
ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਕਾਰਣਂ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਂ ਯਤ੍ਤਤ੍ਸਦਸਦਾਤ੍ਮਕਮ੍
ਜੋ ਅਦ੍ਰਿਸ਼, ਸੁਖਮ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਜੋ ਸਤ ਤੇ ਅਸਤ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਸੁਰਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ —
ਵਿਸ਼੍ਵੇਦੇਵਾਸ੍ਤਥਾਦਿਤ੍ਯਾ ਵਸਵੋऽਥਾਸ਼੍ਵਿਨਾਵਪਿ 5.2.24.
ਵਿਸ਼ਵੇਦੇਵ, ਆਦਿਤ, ਵਸੁ ਤੇ ਅਸ਼ਵਿਨ ਵੀ —
ਆਪੋ ਦ੍ਯੌਃ ਪृਥਿਵੀ ਵਾਯੁਰਂਤਰਿਕ੍ਸ਼ਂ ਦਿਸ਼ਸ੍ਤਥਾ
ਪਾਣੀ, ਆਸਮਾਨ, ਧਰਤੀ, ਹਵਾ, ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਅਕਾਸ਼ ਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੀ —
ਯਚ੍ਚਾਨ੍ਯਦਪਿ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਸਂਭੂਤਂ ਲੋਕ ਸਾਕ੍ਸ਼ਿਕਮ੍
ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਰ ਵੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ —
ਅਤੋ ਮਹਾਲਯੋਨਾਮ ਵਿਖ੍ਯਾਤੋ ਭੁਵਨਤ੍ਰਯੇ
ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਤਿੰਨ ਭੁਵਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਂ ਸਰੋਤ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ —
ਯਃ ਪੂਜਯਤਿ ਤਲ੍ਲਿਂਗਂ ਰੁਦ੍ਰਮੂਰ੍ਤ੍ਯਾ ਮਹਾਲਯਮ੍
ਜੋ ਕੋਈ ਉਸ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਰੁਦਰ ਦੀ ਮੂਰਤ ਵਿੱਚ ਮਹਾਂ ਸਰੋਤ ਵਜੋਂ ਪੂਜਦਾ ਹੈ —
ਮਹਾਲਯੇਸ਼੍ਵਰੇ ਪੁਣ੍ਯੇ ਪੂਜਿਤੇ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰੇ ਭਵਂਤੀਹ ਮਹਾਭਾਗੇ ਯਤਸ੍ਤੈਰਪਿ ਪੂਜ੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਮਹਾਂ ਸਰੋਤ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ 'ਤੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਂਭਾਗੇ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਉਹ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ —
ਯਸ੍ਯ ਦਰ੍ਸ਼ਨਮਾਤ੍ਰੇਣ ਮੁਕ੍ਤਿਰ੍ਭਵਤਿ ਪਾਰ੍ਵਤਿ
ਜਿਸ ਦੀ ਸਿਰਫ਼ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਪਾਰਵਤੀ —
ਪੁਰਾ ਰਾਥਂਤਰੇ ਕਲ੍ਪੇ ਬਭੂਵ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮਃ
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ, ਰਾਥੰਤਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ —
ਮਹਾਕਾਲਸਮੀਪੇ ਤੁ ਮੁਕ੍ਤਿਲਿਂਗਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਮਹਾਕਾਲ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਉੱਤਮ ਲਿੰਗ ਸੀ —
ਤਤਸ੍ਤੇਪੇ ਜਿਤਾਹਾਰੋ ਵਤ੍ਸਰਾਣਿ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਭੁੱਖ ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾ ਕੇ ਤੈਰਾਂ ਸਾਲ ਤਪ ਕੀਤਾ —
ਸ਼ਿਪ੍ਰਾਂ ਵਿਪ੍ਰਪ੍ਰਿਯਾਂ ਪੁਣ੍ਯਾਂ ਮਹਾਪਾਤਕਨਾ ਸ਼ਿਨੀਮ੍
ਸ਼ਿਪਰਾ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਵੱਡੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ —
ਵ੍ਯਾਧਂ ਮਹਾਧਨੁष੍ਪਾਣਿਂ ਰਕ੍ਤਨੇਤ੍ਰਂ ਸੁਭੀषਣਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਧਨੁਸ਼ ਸੀ, ਅੱਖਾਂ ਲਾਲ ਸੀ ਤੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਡਰਾਉਣਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ।
ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਕ੍ਸ਼ੁਭਿਤੋ ਵਿਪ੍ਰੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਘ੍ਨਸ੍ਯ ਭਯਾਦਿਤਿ
ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਡਰ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆਰੇ ਦਾ ਡਰ ਸੀ।
ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾਂਤਰ੍ਗਤਹਰਿਰ੍ਵ੍ਯਾਧੋ ਭੀਤ ਇਵਾਗ੍ਰਤਃ
ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਹਰੀ ਅੰਦਰ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਖੜਾ ਸੀ।
ਇਦਾਨੀਂ ਸ੍ਵਗਤਾ ਬੁਦ੍ਧਿਸ੍ਤ੍ਵਾਂ ਦृष੍ਟ੍ਵੈਵ ਮਹਾਪ੍ਰਭਮ੍
ਹੁਣ ਮੇਰਾ ਮਨ ਅੰਦਰ ਹੀ ਲੱਗ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਚਮਕਦਾਰ ਰੂਪ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਂ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਮਯੁਤਸ਼ਸ੍ਤਥਾ 5.2.25.
ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਔਰਤਾਂ ਵੀ—
ਨ ਚ ਮੇ ਵ੍ਯਥਿਤਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਕਦਾਚਿਦਪਿ ਜਾਯਤੇ
ਪਰ ਮੇਰਾ ਮਨ ਕਦੇ ਵੀ ਘਬਰਾਇਆ ਨਹੀਂ।
ਉਪਦੇਸ਼ਪ੍ਰਦਾਨੇਨ ਪ੍ਰਸਾਦਂ ਕਰ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸਿ
ਤੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਕੇ ਮਿਹਰ ਕਰਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਾ ਪਾਪਕਰ੍ਮੇਤਿ ਮਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਪੁਂਗਵਃ
'ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆਰਾ ਹੈ, ਮੰਦ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ,' ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ—
ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਸਦ੍ਯਃ ਸਮਾਯਾਤੋ ਮੁਕ੍ਤਿ ਲਿਂਗਸਮੀਪਤਃ
ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਮੁਕਤੀ ਵਾਲੇ ਲਿੰਗ ਦੇ ਕੋਲ ਆ ਗਿਆ।
ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਣਾਦ੍ਦਿਵ੍ਯਦੇਹਸ੍ਤੁ ਤਸ੍ਮਿਁਲ੍ਲਿਂਗੇ ਲਯਂ ਗਤਃ ਚਿਂਤਯਾਮਾਸ ਸਹਸਾ ਮੁਕ੍ਤਿਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਵਰਾਨਨੇ
ਉਸੇ ਪਲ, ਉਸ ਦਾ ਦਿਵਿਆ ਸਰੀਰ ਉਸ ਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ; ਉਸ ਨੇ ਅਚਾਨਕ ਸੋਚਿਆ, 'ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਗਈ, ਸੁੰਦਰ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ।'
ਵ੍ਯਾਧੇਨ ਪਾਪਯੁਕ੍ਤੇਨ ਸਮਾਧਿਰਹਿਤੇਨ ਚ
ਸ਼ਿਕਾਰੀ, ਜੋ ਪਾਪ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਸੀ—
ਨ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਪਰਮਾ ਮੂਰ੍ਤ੍ਤਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਿਰ੍ਨੈਵ ਚ ਲਭ੍ਯਤੇ ਅਨ੍ਤਰ੍ਜਲਗਤੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਚਚਾਰ ਵਿਪੁਲਂ ਤਪਃ
ਉਹ ਮਹਾਨ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ, ਨਾ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲੀ; ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਵੱਡਾ ਤਪ ਕੀਤਾ।
ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍ਤ੍ਵਥ ਕਾਲਸ੍ਯ ਤਾਂ ਨਦੀਮਗਮਤ੍ਕਿਲ
ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਉਸ ਦਰਿਆ ਤੇ ਆ ਗਿਆ।
ਅਂਤਰ੍ਜਲਚਰਂ ਵਿਪ੍ਰਂ ਯਾਵਦ੍ਵ੍ਯਾਘ੍ਰੋ ਜਿਘृਕ੍ਸ਼ਤਿ
ਜਦ ਤੱਕ ਬਾਘ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਤੁਰਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਫੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ—