ਦੇਵਦਾਨਵਗਂਧਰ੍ਵਮੁਨਿਚਾਰਣਭੋਗਿਨਾਮ੍
ਦੇਵਤੇ, ਦਾਨਵ, ਗੰਧਰਵ, ਰਿਸ਼ੀ, ਚਾਰਣ ਅਤੇ ਸੱਪਾਂ ਦੇ,
ਜਗਚ੍ਚਰਾਚਰਂ ਦੇਵ ਕੁਤ੍ਰ ਸ੍ਥਿਤ੍ਵਾਸृਜਸ੍ਯ ਲਮ੍
ਦੇਵਤਾ, ਜਦ ਤੂੰ ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵਾਂ ਵਾਲਾ ਜਗਤ ਬਣਾਇਆ, ਤੂੰ ਕਿੱਥੇ ਸੀ?
ਕੋऽਸੌ ਮਹਾਲਯੋ ਰੌਦ੍ਰਗ੍ਰਹਰੂਪੀ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ
ਉਹ ਕਿਹੜਾ ਵੱਡਾ ਥਾਂ ਹੈ, ਜੋ ਰੌਦਰ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ?
ਇਤਿ ਪृष੍ਟਸ੍ਤ੍ਵਯਾ ਦੇਵਿ ਮਯਾ ਤੇ ਕਥਿਤਂ ਪੁਰਾ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇਰੇ ਪੂਛਣ 'ਤੇ, ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਪृਥਿਵ੍ਯਾਦੀਨਿ ਭੂਤਾਨਿ ਮਹਾਕਾਲਵਨੇ ਪ੍ਰਿਯੇ
ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਭੂਤ, ਪਿਆਰੀ, ਵੱਡੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਹਨ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਾਦਿਭਿਰ੍ਲੋਕੈਰਨੌਪਮ੍ਯਗੁਣਂ ਸ਼ੁਭਮ੍ 5.2.24.
ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ, ਜੋ ਬੇਮਿਸਾਲ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ,
ਪਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਮਯਂ ਲਿਂਗਂ ਤਤ੍ਰ ਤਿष੍ਠਤਿ ਸਰ੍ਵਦਾ
ਉਥੇ ਸਦਾ ਉੱਚਾ ਬ੍ਰਹਮ ਰੂਪ ਲਿੰਗ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਯੋ ਦੇਵਾ ਵਿष੍ਣੁਸ੍ਤਤ੍ਰੈਵ ਸਂਸ੍ਥਿਤਃ ਤਸ੍ਮਾਲ੍ਲਿਂਗਾਤ੍ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨੋ ਮਹਾਨਾਤ੍ਮਾ ਮਹਾਮਤਿਃ
ਉਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਵੀ, ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਉਸ ਲਿੰਗ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਆਤਮਾ ਤੇ ਵੱਡੀ ਬੁੱਧੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ।
ਭੂਤਾਦਿਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਹਂਕਾਰੋ ਵਿष੍ਣੁਃ ਸ਼ਂਭੁਸ਼੍ਚ ਪਾਰ੍ਵਤਿ
ਭੂਤਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਲ, ਅਹੰਕਾਰ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਸ਼ੰਭੂ ਤੇ ਪਾਰਵਤੀ —
ਸਰ੍ਵਤਃ ਪਾਣਿਪਾਦਂ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਤੋऽਕ੍ਸ਼ਿਸ਼ਿਰੋਮੁਖਮ੍
ਜੋ ਹਰ ਪਾਸੇ ਹੱਥ ਪੈਰ, ਚਿਹਰੇ, ਸਿਰ ਤੇ ਮੂੰਹ ਰੱਖਦਾ ਹੈ —
ਅਸ੍ਮਾਦ੍ਭੂਤਾਨਿ ਲਿਂਗਾਨਿ ਮਹਾਭੂਤਾਨਿ ਪਞ੍ਚ ਵੈ
ਇਸ ਤੋਂ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਤੇ ਪੰਜ ਵੱਡੇ ਤੱਤ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ —
ਸ੍ਥਲਮਾਪਸ੍ਤਥਾਕਾਸ਼ਂ ਜਨ੍ਮ ਚਾਪਿ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਮ੍
ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀ, ਅਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਚਾਰ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਜਨਮ —
ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਧਾ ਜਨ੍ਮਚਿਹ੍ਨਂ ਯਲ੍ਲਿਂਗੇਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਵ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ
ਇਸ ਹੀ ਲਿੰਗ ਵਿਚ ਚਾਰ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਜਨਮ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ —
ਰਜਃਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਤਮੋਭਾਵਸ੍ਤਸ੍ਮਾਲ੍ਲਿਂਗਾਚ੍ਚ ਜਾਯਤੇ
ਰਜ, ਸਤ, ਤੇ ਤਮ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਵੀ ਇਸ ਲਿੰਗ ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ —
ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਕਾਰਣਂ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਂ ਯਤ੍ਤਤ੍ਸਦਸਦਾਤ੍ਮਕਮ੍
ਜੋ ਅਦ੍ਰਿਸ਼, ਸੁਖਮ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਜੋ ਸਤ ਤੇ ਅਸਤ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਸੁਰਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ —
ਵਿਸ਼੍ਵੇਦੇਵਾਸ੍ਤਥਾਦਿਤ੍ਯਾ ਵਸਵੋऽਥਾਸ਼੍ਵਿਨਾਵਪਿ 5.2.24.
ਵਿਸ਼ਵੇਦੇਵ, ਆਦਿਤ, ਵਸੁ ਤੇ ਅਸ਼ਵਿਨ ਵੀ —
ਆਪੋ ਦ੍ਯੌਃ ਪृਥਿਵੀ ਵਾਯੁਰਂਤਰਿਕ੍ਸ਼ਂ ਦਿਸ਼ਸ੍ਤਥਾ
ਪਾਣੀ, ਆਸਮਾਨ, ਧਰਤੀ, ਹਵਾ, ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਅਕਾਸ਼ ਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੀ —
ਯਚ੍ਚਾਨ੍ਯਦਪਿ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਸਂਭੂਤਂ ਲੋਕ ਸਾਕ੍ਸ਼ਿਕਮ੍
ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਰ ਵੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ —
ਅਤੋ ਮਹਾਲਯੋਨਾਮ ਵਿਖ੍ਯਾਤੋ ਭੁਵਨਤ੍ਰਯੇ
ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਤਿੰਨ ਭੁਵਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਂ ਸਰੋਤ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ —
ਯਃ ਪੂਜਯਤਿ ਤਲ੍ਲਿਂਗਂ ਰੁਦ੍ਰਮੂਰ੍ਤ੍ਯਾ ਮਹਾਲਯਮ੍
ਜੋ ਕੋਈ ਉਸ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਰੁਦਰ ਦੀ ਮੂਰਤ ਵਿੱਚ ਮਹਾਂ ਸਰੋਤ ਵਜੋਂ ਪੂਜਦਾ ਹੈ —
ਮਹਾਲਯੇਸ਼੍ਵਰੇ ਪੁਣ੍ਯੇ ਪੂਜਿਤੇ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰੇ ਭਵਂਤੀਹ ਮਹਾਭਾਗੇ ਯਤਸ੍ਤੈਰਪਿ ਪੂਜ੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਮਹਾਂ ਸਰੋਤ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ 'ਤੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਂਭਾਗੇ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਉਹ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ —
ਯਸ੍ਯ ਦਰ੍ਸ਼ਨਮਾਤ੍ਰੇਣ ਮੁਕ੍ਤਿਰ੍ਭਵਤਿ ਪਾਰ੍ਵਤਿ
ਜਿਸ ਦੀ ਸਿਰਫ਼ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਪਾਰਵਤੀ —
ਪੁਰਾ ਰਾਥਂਤਰੇ ਕਲ੍ਪੇ ਬਭੂਵ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮਃ
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ, ਰਾਥੰਤਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ —
ਮਹਾਕਾਲਸਮੀਪੇ ਤੁ ਮੁਕ੍ਤਿਲਿਂਗਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਮਹਾਕਾਲ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਉੱਤਮ ਲਿੰਗ ਸੀ —
ਤਤਸ੍ਤੇਪੇ ਜਿਤਾਹਾਰੋ ਵਤ੍ਸਰਾਣਿ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਭੁੱਖ ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾ ਕੇ ਤੈਰਾਂ ਸਾਲ ਤਪ ਕੀਤਾ —
ਸ਼ਿਪ੍ਰਾਂ ਵਿਪ੍ਰਪ੍ਰਿਯਾਂ ਪੁਣ੍ਯਾਂ ਮਹਾਪਾਤਕਨਾ ਸ਼ਿਨੀਮ੍
ਸ਼ਿਪਰਾ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਵੱਡੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ —
ਵ੍ਯਾਧਂ ਮਹਾਧਨੁष੍ਪਾਣਿਂ ਰਕ੍ਤਨੇਤ੍ਰਂ ਸੁਭੀषਣਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਧਨੁਸ਼ ਸੀ, ਅੱਖਾਂ ਲਾਲ ਸੀ ਤੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਡਰਾਉਣਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ।
ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਕ੍ਸ਼ੁਭਿਤੋ ਵਿਪ੍ਰੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਘ੍ਨਸ੍ਯ ਭਯਾਦਿਤਿ
ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਡਰ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆਰੇ ਦਾ ਡਰ ਸੀ।
ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾਂਤਰ੍ਗਤਹਰਿਰ੍ਵ੍ਯਾਧੋ ਭੀਤ ਇਵਾਗ੍ਰਤਃ
ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਹਰੀ ਅੰਦਰ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਖੜਾ ਸੀ।
ਇਦਾਨੀਂ ਸ੍ਵਗਤਾ ਬੁਦ੍ਧਿਸ੍ਤ੍ਵਾਂ ਦृष੍ਟ੍ਵੈਵ ਮਹਾਪ੍ਰਭਮ੍
ਹੁਣ ਮੇਰਾ ਮਨ ਅੰਦਰ ਹੀ ਲੱਗ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਚਮਕਦਾਰ ਰੂਪ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ।