ਮਨਸਾ ਯੇ ਸ੍ਮਰਿष੍ਯਤਿ ਪ੍ਰਤੀਹਾਰੇਸ਼੍ਵਰਂ ਸ਼ਿਵਮ੍
ਜੋ ਮਨ ਵਿਚ ਦਰਬਾਨਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ,
ਈਸ਼੍ਵਰ ਉਵਾਚ ਯਸ੍ਯ ਦਰ੍ਸ਼ਨਮਾਤ੍ਰੇਣ ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਯੋਨਿਰ੍ਨ ਲਭ੍ਯਤੇ
ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਹੀ ਜੀਵ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
ਕੌਸ਼ਿਕੋਨਾਮ ਰਾਜਾਭੂਤ੍ਕੁਕ੍ਕੁਟੋ ਜਾਯਤੇ ਸਦਾ
ਕੌਸ਼ਿਕ ਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਸੀ; ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕੁੱਕੜ ਵਾਂਗ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਾ ਚ ਪृਥਿਵੀ ਤੇਨ ਸਸ਼ੈਲਵਨਕਾਨਨਾ
ਉਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ, ਪਹਾੜਾਂ, ਜੰਗਲਾਂ ਤੇ ਬਾਗਾਂ ਸਮੇਤ, ਆਪਣੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ।
ਵਿਸ਼ਾਲਾਨਾਮ ਵਿਖ੍ਯਾਤਾ ਭਾਰ੍ਯਾ ਤਸ੍ਯ ਮਹੀਪਤੇਃ
ਉਸ ਮਹਾਰਾਜ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਸੀ, ਸਭ ਪਾਸੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ।
ਤਯਾ ਚਕਾਰ ਸਹਿਤਃ ਸ ਰਾਜ੍ਯਂ ਰਾਜਸਤ੍ਤਮਃ
ਉਹ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਸੀ।
ਤਯਾ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਕਦਾਚਿਚ੍ਚ ਸੁਰਤਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਪਾਰ੍ਵਤਿ
ਪਰ, ਪਾਰਵਤੀਏ, ਉਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚ ਕਦੇ ਵੀ ਨੇੜਤਾ ਨਹੀਂ ਹੋਈ।
ਏਵਂ ਗਚ੍ਛਤਿ ਕਾਲੇ ਤੁ ਸਹ ਰਾਜ੍ਞਾ ਸ੍ਮਰਾਤੁਰਾ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਕੀਟਮਿਥੁਨਮਨਂਗਕਲਹਾਤੁਰਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਾਂ ਲੰਘਦਾ ਗਿਆ। ਰਾਣੀ, ਜੋ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਤੜਫ ਰਹੀ ਸੀ, ਰਾਜੇ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਇੱਕ ਕੀੜਿਆਂ ਦਾ ਜੋੜਾ ਵੇਖਿਆ ਜੋ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਝਗੜੇ ਕਰਕੇ ਬੇਚੈਨ ਸੀ।
ਪ੍ਰਸਾਦਯਂਸ੍ਤਥਾ ਕੀਟਃ ਸ੍ਵਾਂ ਪ੍ਰਿਯਾਂ ਚ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਃ
ਉਹ ਕੀੜਾ ਵਾਰ ਵਾਰ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।
ਭਜਸ੍ਵ ਮਾਂ ਯਥਾਕਾਮਮਨਂਗਸ਼ਰਪੀਡਿਤਮ੍
"ਜਿਵੇਂ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ, ਮੈਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹਾਂ।"
ਨ ਤ੍ਵਯਾ ਸਦृਸ਼ੀ ਲੋਕੇ ਕਾਮਿਨੀ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ 5.2.21.
"ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਤੇਰੇ ਵਰਗੀ ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੀ ਔਰਤ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।"
ਕੁਤੋ ਵਾ ਮਯਿ ਦੀਨੇ ਤ੍ਵਂ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੇਵ ਪ੍ਰਿਯਵਾਦਿਨਿ
"ਮੈਂ ਤਾਂ ਮਾੜਾ ਹਾਲ ਹੋਇਆ ਪਿਆ ਹਾਂ, ਫਿਰ ਤੂੰ, ਜੋ ਮਿੱਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੀ ਹੈਂ, ਮੈਨੂੰ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੀ ਕਿਉਂ ਲੱਗਦੀ ਹੈਂ?"
ਸਾ ਤਮਾਹ ਪ੍ਰਕੋਪਾਚ੍ਚ ਕਿਮਾਲਪਸਿ ਮਾਂ ਵृਥਾ ਪ੍ਰਦਤ੍ਤਂ ਕਾਮਲੁਬ੍ਧੇਨ ਅਨ੍ਯਸ੍ਯ ਕੀਟਕਾਧਮ
ਉਹ, ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ: "ਮੈਨੂੰ ਫ਼ਜ਼ੂਲ ਗੱਲਾਂ ਕਿਉਂ ਕਰਦਾ ਹੈਂ? ਤੂੰ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਹਵਸ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ, ਹੇ ਨਿਕੰਮੇ ਕੀੜੇ!"
ਨਾਹਮੇਵਂ ਕਰਿष੍ਯਾਮਿ ਕੀਟਃ ਪ੍ਰਾਹ ਪੁਨਃਪੁਨਃ
"ਮੈਂ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗੀ," ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਰਹੀ, ਪਰ ਉਹ ਕੀੜਾ ਵਾਰ ਵਾਰ ਮਿੰਨਤਾਂ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।
ਇਤਿ ਤਦ੍ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸਾ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾਭਵਤ੍ਤਦਾ
ਉਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ (ਕੀੜੀ) ਫਿਰ ਮਨ ਗਈ।
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਨ੍ਮਹਦਾਸ਼੍ਚਰ੍ਯਂ ਸਾ ਰਾਜ੍ਞੀ ਵਿਲਲਾਪ ਹ ਨ ਕਾਮਿਤਾਹਂ ਕਾਂਤੇਨ ਮਰਿष੍ਯਾਮਿ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਉਹ ਵੱਡਾ ਅਚੰਭਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਣੀ ਰੋ ਪਈ: "ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਮੌਤ ਨਿਸਚਿਤ ਹੈ।"
ਏਵਂ ਵਿਲਪ੍ਯ ਬਹੁਧਾ ਵਿਨਿਃਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਪੁਨਃਪੁਨਃ
ਇੰਝ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀ, ਵਾਰ ਵਾਰ ਡੂੰਘੀ ਸਾਹ ਲੈਂਦੀ ਰਹੀ।
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਮृषਿਮਾਸੀਨਂ ਤਪੋਯੋਨਿਂ ਦृਢਵ੍ਰਤਮ੍
ਉਸਨੇ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਤਪ ਨਾਲ ਜੰਮਿਆ ਸੀ ਤੇ ਪੱਕੇ ਵ੍ਰਤ ਵਾਲਾ ਸੀ।
ਏਕੋऽਯਂ ਸਂਸ਼ਯੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਹृਦਯੇ ਪਰਿਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ ਨ ਜਾਨੇ ਕਾਰਣਂ ਕਿਂ ਤੁ ਸਂਗਮੋ ਨੋਪਜਾਯਤੇ
"ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਇਕੋ ਇਕ ਸੰਦੇਹ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਹੈ: ਮੈਨੂੰ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਪਤਾ, ਪਰ ਮਿਲਾਪ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।"
ਯੋ ਗਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਮਦਾਰਾਜ੍ਯਂ ਜਿਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵਾਃ ਪੁਰਾ ਰਣੇ ਨੈਵ ਕਾਮਯਤੇ ਤਾਸੁ ਕਿਮੇਤਦਿਤਿ ਸੁਵ੍ਰਤ
"ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਸਭ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਸਭ ਨੂੰ ਹਰਾ ਚੁੱਕਾ, ਹੁਣ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਵੀ ਨਹੀਂ—ਹੇ ਸੁਚਰਿਤ, ਇਹ ਕੀ ਗੱਲ ਹੈ?"
ਵਾਜਿਨੋ ਵਾਰਣਾਸ਼੍ਚੈਵ ਧਨਧਾਨ੍ਯਮਨਂਤਕਮ੍ 5.2.21.
"ਘੋੜੇ, ਹਾਥੀ ਤੇ ਅਣਗਿਣਤ ਧਨ-ਧਾਨ—"
ਕੇਨ ਕਰ੍ਮਵਿਪਾਕੇਨ ਮਮੇਦਂ ਯੌਵਨਂ ਦृਢਮ੍
"ਕਿਹੜੇ ਕਰਮ ਦੇ ਫਲ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਜਵਾਨੀ ਇੰਨੀ ਪੱਕੀ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ?"
ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਵਾਸਰੇ ਭਾਗੇ ਰਾਤ੍ਰੌ ਚੈਵ ਨ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ
ਇਹ ਦਿਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ।
ਦੁष੍ਕृਤਾਵਰ੍ਜਨਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਮਮੇਦਂ ਵਕ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸਿ
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਮੰਦੇ ਕੰਮਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸੋ।
ਸ਼ृਣੁ ਪੁਤ੍ਰਿ ਪੁਰਾਵृਤ੍ਤਂ ਬਾਲਭਾਵੇਨ ਯਤ੍ਕृਤਮ੍
ਪੁੱਤਰੀ, ਪੁਰਾਣੀ ਘਟਨਾ ਸੁਣ, ਜੋ ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਹੋਈ ਸੀ।
ਵਿਦੂਰਥਸ੍ਯ ਤਨਯਸ੍ਤਵ ਭਰ੍ਤਾ ਸ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਮ੍
ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਵਿਦੂਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤ ਹੈ, ਇਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੈ।
ਬਹਵਃ ਕੁਕ੍ਕੁਟਾਸ੍ਤੇਨ ਭਕ੍ਸ਼ਿਤਾ ਰਾਜਸੂਨੁਨਾ
ਉਸ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੇ ਬਹੁਤ ਕੁੱਕੜ ਖਾਏ ਸਨ।
ਏਵਂ ਭਕ੍ਸ਼ਯਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਬਹੁਸ਼ੋ ਵਤ੍ਸਰਾ ਗਤਾਃ ਪृष੍ਟਾਃ ਕਿਂ ਕਾਰਣਂ ਨਾਤ੍ਰ ਸਮਾਯਾਂਤਿ ਹਿ ਕੁਕ੍ਕੁਟਾਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਾਂਦੇ-ਖਾਂਦੇ ਕਈ ਸਾਲ ਲੰਘ ਗਏ; ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ ਕਿ ਹੁਣ ਕੁੱਕੜ ਇੱਥੇ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ, ਕੋਈ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ।
ਅਥ ਕੇਨਾਪਿ ਕਥਿਤਂ ਕੁਕ੍ਕੁਟਾਨਾਂ ਚ ਭਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ ਭਕ੍ਸ਼ਿਤਾਃ ਕੁਕ੍ਕੁਟਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਵਿਨਾ ਕਾਰਣਤੋ ਨृਪ
ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕੁੱਕੜ ਖਾਏ ਗਏ ਹਨ; ਰਾਜਾ ਨੇ ਸਾਰੇ ਕੁੱਕੜ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਦੇ ਖਾ ਲਏ।
ਤਾਮ੍ਰਚੂਡੋऽਥ ਸਂਕ੍ਰੁਦ੍ਧੋ ਦਦੌ ਸ਼ਾਪਂ ਦੁਰਾਤ੍ਮਨੇ
ਤਾਂmrਚੂੜਾ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਉਸ ਮੰਦੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।