ਬਾਹਵਸ੍ਤੇ ਦਿਸ਼ਃ ਸਰ੍ਵਾਃ ਕੁਕ੍ਸ਼ਿਸ਼੍ਚੈਵ ਮਹਾਰ੍ਣਵਃ 5.2.16.
ਤੇਰੇ ਬਾਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸਾਵਾਂ ਹਨ, ਤੇਰਾ ਪੇਟ ਵੱਡਾ ਸਮੁੰਦਰ ਹੈ।
ਇਂਦ੍ਰਸੋਮਾਗ੍ਨਿਵਰੁਣਾ ਦੇਵਾਸੁਰਮਹੋਰਗਾਃ
ਇੰਦਰ, ਸੋਮਾ, ਅੱਗ, ਵਰੁਣ, ਦੇਵਤੇ, ਅਸੁਰ ਤੇ ਵੱਡੇ ਸੱਪ—
ਤ੍ਵਯਾ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਾਨਿ ਭੂਤਾਨਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਭੁਵਨੇਸ਼੍ਵਰ
ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹੀ ਰਚੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਾਲਕ।
ਭਯਾਨਾਮਪਨੇਤਾਸਿ ਤ੍ਵਮੇਕਃ ਸ਼ਤ੍ਰੁਸੂਦਨਃ
ਤੂੰ ਹੀ ਡਰਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਨ ਚ ਵਿਕ੍ਰਮਣੈਰ੍ਦੇਵ ਨਿਰ੍ਵਾਣਮਗਮਤ੍ਪਰਮ੍
ਹੇ ਦੇਵਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਉਹ ਪਰਮ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕੇ।
ਆਰਾਧਯਿਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵੇ ਤੇ ਨਮਸ੍ਯਂਤਿ ਚ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ
ਤੇਰੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸਭ ਤੈਨੂੰ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਧੂਮਾਵृਤਾ ਮਹਾ ਜ੍ਵਾਲਾ ਯਯਾ ਦਗ੍ਧਃ ਸ ਦਾਨਵਃ
ਧੂੰਏ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਵੱਡੀ ਅੱਗ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਦਾਨਵ ਸੜ ਗਿਆ।
ਸ੍ਵਾਧਿਕਾਰਾਂਸ਼੍ਚ ਸਂਪ੍ਰਾਪੁਰ੍ਲਿਂਗਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਪ੍ਰਭਾਵਤਃ
ਇਸ ਲਿੰਗ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਉਹ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਹੱਕ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਏ।
ਐਸ਼੍ਵਰ੍ਯਸ਼ੀਲਮਸ੍ਯਾਸ੍ਤੀਤ੍ਯਸ੍ਮਾਕਂ ਚ ਵਿਨਿਸ਼੍ਚਿਤਮ੍
ਸਾਡਾ ਪੱਕਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੋਣਾ ਹੀ ਇਸ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ ਹੈ।
ਈਸ਼ਾਨੇਸ਼੍ਵਰਸਂਜ੍ਞਂ ਤੁ ਯੇ ਸਮਾਰਾਧਯਂਤਿ ਚ
ਜੋ ਲੋਕ ਈਸ਼ਾਨ ਤੇ ਈਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ—
ਪੂਜ੍ਯਮਾਨਃ ਸਦਾ ਦੇਵੈਰ੍ਗਂਧਰ੍ਵਾਪ੍ਸਰਸਾਂਗਣੈਃ 5.2.16.
ਉਹ ਸਦਾ ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਵਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਾ ਵੈਸ਼੍ਯਾਃ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ ਕੁਮਾਰਿਕਾਃ
ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼, ਸ਼ੂਦਰ, ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਕੁਮਾਰੀ—
ਯਃ ਕਰੋਤਿ ਨਰਃ ਸਮ੍ਯਗ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਨਿਯਮਸ੍ਥਿਤਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨਿਯਮ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—
ਸਰ੍ਵਦਾ ਸਰ੍ਵਕਾਰ੍ਯੇषੁ ਤੇ ਸਮਰ੍ਥਾ ਯਸ਼ਸ੍ਵਿਨਿ
ਤੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਰ ਕੰਮ ਵਿਚ ਸਮਰਥ ਹੈਂ, ਹੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧਾ।
ਏਵਂ ਤੇ ਕਥਿਤੋ ਦੇਵਿ ਪ੍ਰਭਾਵਃ ਪਾਪਨਾਸ਼ਨਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੇਰੀ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਯਸ੍ਯ ਦਰ੍ਸ਼ਨਮਾਤ੍ਰੇਣ ਲੋਕੋऽਭੀष੍ਟਾਨਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍
ਜਿਸ ਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਆਪਣੀ ਮਨਚਾਹੀ ਚੀਜ਼ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—
ਨਂਦਨਾਖ੍ਯੇ ਵਨੇ ਦੇਵਿ ਸਰ੍ਵਕਾਮਸਮਨ੍ਵਿਤੇ
ਨੰਦਨ ਨਾਮ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਹਨ—
ਸ਼ੁਕਕੋਕਿਲਚਕ੍ਰਾਹ੍ਵਚਕੋਰਕੁਰਰਾਵृਤੇ
ਜਿੱਥੇ ਤੋਤੇ, ਕੋਇਲ, ਚਕੋਰ ਤੇ ਕੁਰਰਾਂ ਵੱਸਦੇ ਹਨ—
ਤਤ੍ਰੋਪਵਿष੍ਟੋ ਵृਤ੍ਰਾਰਿਃ ਸੁਰਜ੍ਯੇष੍ਠਸ਼੍ਚ ਸੇਵਿਤਃ
ਉਥੇ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਦੇ ਵੈਰੀ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੀ, ਇਜ਼ਤ ਨਾਲ ਬੈਠਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਤਤੋਨ੍ਯਚਿਤ੍ਤਾ ਸਂਜਾਤਾ ਕਿਂਚਿਤ੍ਸ੍ਮृਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਮਾਦਤਃ
ਫਿਰ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਹੋਰ ਪਾਸੇ ਚਲਿਆ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਬੇਧਿਆਨ ਹੋ ਗਈ, ਕੁਝ ਯਾਦ ਆਉਣ ਤੇ।
ਚੁਕੋਪ ਚ ਸੁਰਸ਼੍ਰੇष੍ਠਸ੍ਤਸ੍ਯਾਃ ਸ਼ਾਪਂ ਦਦੌ ਕਿਲ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤੁ ਮਾਨੁषੇ ਲੋਕੇ ਗਚ੍ਛ ਤ੍ਵਂ ਨਿष੍ਪ੍ਰਭਾ ਸਤੀ
ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੇਵਤਾ ਉਸ 'ਤੇ ਨਾਰਾਜ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ: 'ਹੁਣ ਤੂੰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਾ, ਤੇਰੀ ਚਮਕ ਖੋ ਗਈ ਹੈ।'
ਅਥੇਂਦ੍ਰਕੋਪਸਂਕ੍ਸ਼ੋਭਾਤ੍ਪਤਿਤਾ ਭੁਵਿ ਸਾਪ੍ਸਰਾਃ
ਇੰਦ੍ਰ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਹਿਲੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਅਪਸਰਾ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ।
ਕਰੁਣਂ ਵਿਲਪਂਤੀ ਚ ਕਿਂ ਮਯਾ ਦੁष੍ਕृਤਂ ਕृਤਮ੍
ਉਹ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਰੋਈ, 'ਮੈਂ ਕਿਹੜਾ ਗਲਤ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ?'
ਅਥਾਪ੍ਸਰੋਗਣਃ ਸਰ੍ਵਃ ਸਖੀਗਣ ਸਮਨ੍ਵਿਤਃ ਤਸ੍ਯਾਃ ਸ਼ੋਕਾਗ੍ਨਿਦਾਹੇਨ ਸਂਤਪ੍ਤੋऽਪ੍ਸਰਸਾਂ ਗਣਃ
ਫਿਰ, ਸਾਰੀ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੀ ਟੋਲੀ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਖੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਉਸ ਦੇ ਦੁਖ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜ ਰਹੀ ਸੀ।
ਸੁਸੁਪ੍ਤਾ ਪਦ੍ਮਿਨੀ ਸਾਭ੍ਰੇ ਯਥਾ ਨੈਵ ਵਿਰਾਜਤੇ 5.2.17.
ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਲੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤੀ ਹੋਈ ਕਮਲ ਦੀ ਫੁੱਲ ਚਮਕਦੀ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਦੀ ਚਮਕ ਵੀ ਮਿਟ ਗਈ ਸੀ।
ਸਖੀਗਣੈਃ ਪਰਿਵृਤਾ ਰਂਭਾ ਦृष੍ਟਾ ਵਰਾਨਨੇ
ਸਖੀਆਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ, ਰੰਭਾ ਨੂੰ ਚੰਦ ਵਰਗਾ ਸੁੰਦਰ ਚਿਹਰਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ।
ਕਸ੍ਮਾਦਪ੍ਸਰਸਃ ਸਦ੍ਯੋ ਦृਸ਼੍ਯਂਤੇ ਸ਼ੋਕਵਿਹ੍ਵਲਾਃ
ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਅਚਾਨਕ ਦੁਖ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈਆਂ ਕਿਉਂ ਦਿਖ ਰਹੀਆਂ ਹਨ?
ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਚ ਸਮਾਗਤ੍ਯ ਕਸ੍ਮਾਦਪ੍ਸਰਸੋ ਵਰਾਃ
ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਉਂ ਹਨ?'
ਵृਤ੍ਤਾਂਤਂ ਕਥਯਾਮਾਸੁਸ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਤਸ੍ਮੈ ਪੁਰਾਤਨਮ੍
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਹ ਪੁਰਾਣੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ।
ਉਪਾਯਂ ਕਥਯਾਮਾਸ ਹਿਤਂ ਤਾਸਾਂ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਤਃ
ਉਸ ਨੇ ਬੜੀ ਸੰਭਾਲ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲਾਭਦਾਇਕ ਤਰੀਕਾ ਸਮਝਾਇਆ।