ਇਤ੍ਯਾਦਿਬਹੁਸ਼ੋਭਾਢ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਦਿਕ੍ਸ਼ੁ ਮਨੋਹਰਮ੍ ਯਤ੍ਪ੍ਰਭਾਵਾਦਭੂਤ੍ਤੀਰ੍ਥਂ ਪਾਵਨਂ ਤਤ੍ਸਦਾ ਮਹਤ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਨੇਕ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਮਨਮੋਹਣੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਉਹ ਥਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸਦਾ ਸ਼ੁਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੀਰਥ ਬਣ ਗਿਆ।
ਤਤ੍ਪੂਰ੍ਵਂ ਗੌਤਮਸ੍ਯਰ੍षੇਰਾਸ਼੍ਰਮਂ ਪਾਵਨਂ ਮਹਤ੍ ਪ੍ਰਥਮਂ ਤੇ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਪਿਤੁਃ ਕਿਲ ਤਪੋਨਿਧੇਃ
ਪਹਿਲਾਂ, ਗੌਤਮ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਮਹਾਨ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸ਼੍ਰਮ, ਹੇ ਮুনি ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਜੋ ਤਪ ਦਾ ਖਜਾਨਾ ਸੀ, ਇੱਥੇ ਹੀ ਪਹਿਲਾਂ ਬਣਿਆ ਸੀ।
ਨਾਨਾਵਿਧਾਨਿ ਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਚਾਸ਼੍ਰਮਾਸ਼੍ਚੈਵ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ
ਉਥੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੀਰਥ ਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਹਨ।
ਤਮਸਾਨਾਮ ਸਾ ਜ੍ਞੇਯਾ ਵਰ੍ਤਤੇ ਤਟਿਨੀ ਸ਼ੁਭਾ
ਉਹ ਸੁਭਾਅਤ ਨਦੀ 'ਤਮਸਾ' ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਨਾਨੇਨ ਦਾਨੇਨ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧੇਨ ਚ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ
ਉਥੇ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਦਾਨ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਰੀਤ ਕਰਕੇ,
ਮਾਰ੍ਗਸ਼ੀਰ੍षੇ ਸ਼ੁਕ੍ਲਪਕ੍ਸ਼ੇ ਪਞ੍ਚਦਸ਼੍ਯਾਂ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ
ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਪੰਦਰਵੀਂ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਖਾਸ ਮਹੱਤਤਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਦਤ੍ਰ ਪ੍ਰਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਸ੍ਨਾਨਂ ਨਿਰ੍ਮਲਮਾਨਸੈਃ
ਇਸ ਲਈ, ਇੱਥੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਅਤਃ ਪਰਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਤਮਸਾਪਰਮਂ ਸ਼ੁਭਮ੍
ਹੁਣ ਮੈਂ ਤਮਸਾ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਇਕ ਹੋਰ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਭਾਅਤ ਥਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਾਂਗਾ।
ਭਾਦ੍ਰੇ ਸ਼ੁਕ੍ਲਚਤੁਰ੍ਥ੍ਯਾਂ ਤੁ ਤਸ੍ਯ ਯਾਤ੍ਰਾ ਸ਼ੁਭਾਵਹਾ ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਮਰਣਮਾਤ੍ਰੇਣ ਸਰ੍ਵਵਿਘ੍ਨਵਿਨਾਸ਼ਨਮ੍ ।। 2.8.9.
ਭਾਦਰ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਚੌਥ ਨੂੰ, ਉਸ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਸੁਭਾਅਤ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ; ਸਿਰਫ ਉਸ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਰੇ ਵਿਘਨ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਦਿਗ੍ਭਾਗੇ ਭੈਰਵੋ ਨਾਮ ਨਾਮਤਃ
ਇਸ ਲਈ, ਦੱਖਣੀ ਪਾਸੇ 'ਭੈਰਵ' ਨਾਂ ਦਾ ਇਕ ਥਾਂ ਹੈ।
ਰਕ੍ਸ਼ਿਤੋ ਵਾਸੁਦੇਵੇਨ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਰਕ੍ਸ਼ਾਰ੍ਥਮਾਦਰਾਤ੍ ਮਨੋਭੀष੍ਟਫਲਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਰ੍ਭੈਰਵਸ੍ਯ ਸਦਾऽऽਦਰਾਤ੍
ਉਹ ਥਾਂ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੇ ਖੇਤਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਭੈਰਵ ਦੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਮਨ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੂਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਮਾਰ੍ਗਸ਼ੀਰ੍षਸ੍ਯ ਕृष੍ਣਾਯਾਮष੍ਟਮ੍ਯਾਂ ਤਸ੍ਯ ਨਿਰ੍ਮਿਤਾ
ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਅੱਠਵੀਂ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਉਹ ਥਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਈ ਸੀ।
ਪਸ਼ੂਪਹਾਰਸਂਭੂਤਿ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਪੂਜਨਂ ਜਨੈਃ
ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਾ ਕਰਦਿਆਂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀਆਂ ਭੇਟਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਤੋਹਫੇ ਚੜ੍ਹਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
ਨਿਰ੍ਵਿਘ੍ਨਂ ਤੀਰ੍ਥਵਸਤਿਰ੍ਭੈਰਵਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸਾਦਤਃ
ਭੈਰਵ ਜੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਤੀਰਥ ਤੇ ਵਸਨਾ ਸਾਰੇ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੁਤ੍ਤਰੇ ਭਾਗੇ ਰਮ੍ਯਂ ਭਰਤਕੁਣ੍ਡਕਮ੍
ਇਸ ਉੱਤਰੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸੁਹਾਵਣਾ ਭਰਤ ਕੁੰਡ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਨਾਨਂ ਤਥਾ ਦਾਨਂ ਸਰ੍ਵਮਕ੍ਸ਼ਯਤਾਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍
ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਤੇ ਦਾਨ ਦੇਣਾ, ਦੋਵੇਂ ਅਮਰ ਪੁੰਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਯਤ੍ਨਤੋ ਦੇਵਤਾਃ ਪੂਜ੍ਯਾ ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਦਿਭਿਰਲਂਕृਤੈਃ
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ, ਕੱਪੜਿਆਂ ਤੇ ਹੋਰ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾ ਕੇ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਰਾਮਚਨ੍ਦ੍ਰਂ ਹृਦਿ ਧ੍ਯਾਯਨ੍ਨਿਰ੍ਮਲਾਤ੍ਮਾ ਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਰਾਮਚੰਦਰ ਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਧਿਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਹਨ,
ਤਤ੍ਰ ਚਕ੍ਰੇ ਮਹਤ੍ਕੁਣ੍ਡਂ ਭਰਤੋ ਨਾਮ ਭੂਪਤਿਃ 2.8.9.
ਉਥੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਭਰਤ ਨੇ ਇਕ ਵੱਡਾ ਕੁੰਡ ਬਣਾਇਆ ਸੀ।
ਤਤ੍ਕੁਂਡੇ ਸੁਮਹਤ੍ਪੁਣ੍ਯਂ ਨਾਨਾਪੁਣ੍ਯਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍
ਉਹ ਕੁੰਡ ਬੇਅੰਤ ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਨੇਕੀਆਂ ਹਨ।
ਹਂਸਸਾਰਸਚਕ੍ਰਾਹ੍ਵ ਵਿਹਂਗਮਵਿਰਾਜਿਤਮ੍
ਉਸ ਕੁੰਡ ਨੂੰ ਹੰਸ, ਸਾਰਸ, ਚਕਵਾ ਤੇ ਹੋਰ ਸੁੰਦਰ ਪੰਛੀਆਂ ਨੇ ਰੌਣਕ ਲਾਈ ਹੋਈ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਨਾਨਂ ਮਹਾਪੁਣ੍ਯਂ ਪ੍ਰਮੋਦਾਨਨ੍ਦਨਿਰ੍ਮਲਮ੍ ਪਿਤਰਸ੍ਤਸ੍ਯ ਤੁष੍ਯਂਤਿ ਤੁष੍ਟਾਃ ਸ੍ਯੁਃ ਸਰ੍ਵਦੇਵਤਾਃ
ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵੱਡਾ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਮਨ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਆਨੰਦ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸ੍ਵਰ੍ਣਂ ਚਾਨ੍ਨਂ ਵਿਧਾਨੇਨ ਦਾਤਵ੍ਯਂ ਚ ਦ੍ਵਿਜਨ੍ਮਨੇ
ਸੋਨੇ ਤੇ ਅਨਾਜ ਨੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦੋਜਨਮੀ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਪਸ਼੍ਚਿਮਦਿਸ਼ਾਭਾਗੇ ਜਟਾਕੁਣ੍ਡਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਉਥੋਂ ਪੱਛਮੀ ਪਾਸੇ ਉੱਤਮ ਜਟਾਕੁੰਡ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਜਟਾਕੁਣ੍ਡਮਿਤਿ ਖ੍ਯਾਤਂ ਸਰ੍ਵਤੀਰ੍ਥੋਤ੍ਤਮੋਤ੍ਤਮਮ੍
ਜਟਾਕੁੰਡ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪੂਰ੍ਵਕੁਣ੍ਡੇषੁ ਸਂਪੂਜ੍ਯੋ ਭਰਤਃ ਸ਼੍ਰੀਸਮਨ੍ਵਿਤਃ ਚੈਤ੍ਰਕृष੍ਣਚਤੁਰ੍ਦਸ਼੍ਯਾਂ ਯਾਤ੍ਰਾ ਸਾਂਵਤ੍ਸਰੀ ਭਵੇਤ੍
ਪੁਰਾਣੇ ਕੁੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਭਰਤ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਚੈਤ੍ਰ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਪੱਖ ਚੌਦਸ ਨੂੰ ਸਾਲਾਨਾ ਯਾਤਰਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਇਤਿ ਪਰਮਵਿਧਾਨੈਃ ਪੂਜਯੇਦ੍ਰਾਮਸੀਤੇ ਤਦਨੁ ਭਰਤਕੁਣ੍ਡੇ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਂ ਚ ਪ੍ਰਪੂਜ੍ਯ
ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਮ ਤੇ ਸੀਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਭਰਤ ਕੁੰਡ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਵੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਅਜਿਤਂ ਪੂਜਯੇਦ੍ਵਿਪ੍ਰ ਤਸ੍ਯ ਸਿਦ੍ਧਿਃ ਕਰੇ ਸ੍ਥਿਤਾ
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਅਜਿਤ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਨਾਲ ਸਫਲਤਾ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਮਹੋਤ੍ਸਵਸ੍ਤੁ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯੋ ਗੀਤਵਾਦਿਤ੍ਰਸਂਯੁਤਃ
ਵੱਡਾ ਮੇਲਾ ਮਨਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੀਤ ਤੇ ਵਾਜਿਆਂ ਦੀ ਧੁਨ ਹੋਵੇ।
ਏਤਸ੍ਮਾਦੁਤ੍ਤਰੇ ਵਿਦ੍ਵਨ੍ਵੀਰਸ੍ਯ ਸ਼ੁਭਸੂਚਕਮ੍
ਇਸ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ, ਹੇ ਗਿਆਨੀ, ਵੀਰਤਾ ਦੀ ਸ਼ੁਭ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ।