ਯਸ੍ਯਾਸ੍ਤੀਰੇ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਸੁਮਨੋਹਰਮ੍
ਉਸ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰਤਾਜ, ਹਰ ਥਾਂ ਬਹੁਤ ਸੁਹਣਾ ਹੈ।
ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਸ੍ਥਾਨਾਤ੍ਸਮੁਦ੍ਭੂਤਾ ਤਮਸਾ ਸੁਤਰਂਗਿਣੀ
ਉਸ ਥਾਂ ਤੋਂ ਤਮਸਾ ਨਦੀ, ਕਈ ਧਾਰਾਂ ਵਾਲੀ, ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ।
ਯਸ੍ਯ ਦਰ੍ਸ਼ਨਤੋ ਨॄਣਾਂ ਸਰ੍ਵਪਾਪਕ੍ਸ਼ਯੋ ਭਵੇਤ੍
ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਨਾਲ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਫੁਲ੍ਲਨਾਨਾਵਿਧਗੁਲ੍ਮਸ਼ੋਭਿਤਂ ਲਤਾਪ੍ਰਤਾਨਾਵਨਤਂ ਮਨੋਹਰਮ੍
ਫੁੱਲੇ ਹੋਏ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਬੂਟਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਲਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ, ਉਹ ਥਾਂ ਮਨਮੋਹਣੀ ਹੈ।
ਤਮਾਲਗੁਲ੍ਮੈਰ੍ਨਿਚਿਤਂ ਸੁਗਂਧਿਭਿਃ ਸਕਰ੍ਣਿਕਾਰੈਰ੍ਬਕੁਲੈਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਤਃ
ਉਹ ਥਾਂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਸੁਗੰਧੀ ਤਮਾਲਾ ਦੀਆਂ ਬੂਟੀਆਂ, ਕਰਣਿਕਾਰਾ ਤੇ ਬਕੁਲਾ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਸੀ।
ਕ੍ਵਚਿਤ੍ਪ੍ਰਫੁਲ੍ਲਾਂਬੁਜਰੇਣੁਭੂषਿਤੈਰ੍ਵਿਹਂਗਮੈਸ਼੍ਚਾਰੁਫਲਪ੍ਰਚਾਰਿਭਿਃ
ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਖਿੜੇ ਕਮਲਾਂ ਦੇ ਰੇਣੂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਤੇ ਸੋਹਣੇ ਫਲ ਲੱਭਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਰੰਗੀ ਹੋਈ ਸੀ।
ਕ੍ਵਚਿਚ੍ਚ ਚਕ੍ਰਾਹ੍ਵਰਵੋਪਨਾਦਿਤਂ ਕ੍ਵਚਿਚ੍ਚ ਕਾਦਮ੍ਬਕਦਮ੍ਬਕੈਰ੍ਯੁਤਮ੍
ਕਿਤੇ ਚਕਰਵਾਕ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ, ਤੇ ਕਿਤੇ ਕਾਦੰਬ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ।
ਮਦਾਕੁਲਾਭਿਰ੍ਭ੍ਰਮਰੀਭਿਰਾਰਾਨ੍ਨਿषੇਵਿਤਂ ਚਾਰੁਸੁਗਂਧਿਪੁष੍ਪਵਤ੍
ਮਦ ਮਸਤ ਭੌਰਿਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਸੁਗੰਧੀ ਫੁੱਲਾਂ 'ਤੇ ਮੰਡਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਰਸਭਰਿਆ ਬਣਾਉਂਦੇ ਸਨ।
ਪ੍ਰਹृष੍ਟਨਾਨਾਵਿਧਪਕ੍ਸ਼ਿਸੇਵਿਤਂ ਪ੍ਰਮਤ੍ਤਹਾਰੀਤਕੁਲੋਪਨਾਦਿਤਮ੍ 2.8.9.
ਉਹ ਥਾਂ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਖੁਸ਼ ਪੰਛੀ ਵੱਸਦੇ ਸਨ, ਤੇ ਮਸਤ ਹਰੀਤ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਜੀਵੰਤ ਸੀ।
ਨਿਬਿਡਨਿਚੁਲਨੀਲਂ ਨੀਲਕਣ੍ਠਾਭਿਰਾਮਂ ਮਦਮੁਦਿਤਵਿਹਂਗੀਵृਨ੍ਦਨਾਦਾਭਿਰਾਮਮ੍
ਗੂੜ੍ਹੇ ਨੀਲੇ ਨੀਚੁਲਾ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਘਣੀ, ਮੋਰਾਂ ਦੀ ਸੋਭਾ ਨਾਲ ਰੰਗੀ, ਤੇ ਮਸਤ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਨਾਲ ਮਨਮੋਹਣੀ ਸੀ।
ਇਤ੍ਯਾਦਿਬਹੁਸ਼ੋਭਾਢ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਦਿਕ੍ਸ਼ੁ ਮਨੋਹਰਮ੍ ਯਤ੍ਪ੍ਰਭਾਵਾਦਭੂਤ੍ਤੀਰ੍ਥਂ ਪਾਵਨਂ ਤਤ੍ਸਦਾ ਮਹਤ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਨੇਕ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਮਨਮੋਹਣੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਉਹ ਥਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸਦਾ ਸ਼ੁਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੀਰਥ ਬਣ ਗਿਆ।
ਤਤ੍ਪੂਰ੍ਵਂ ਗੌਤਮਸ੍ਯਰ੍षੇਰਾਸ਼੍ਰਮਂ ਪਾਵਨਂ ਮਹਤ੍ ਪ੍ਰਥਮਂ ਤੇ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਪਿਤੁਃ ਕਿਲ ਤਪੋਨਿਧੇਃ
ਪਹਿਲਾਂ, ਗੌਤਮ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਮਹਾਨ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸ਼੍ਰਮ, ਹੇ ਮুনি ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਜੋ ਤਪ ਦਾ ਖਜਾਨਾ ਸੀ, ਇੱਥੇ ਹੀ ਪਹਿਲਾਂ ਬਣਿਆ ਸੀ।
ਨਾਨਾਵਿਧਾਨਿ ਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਚਾਸ਼੍ਰਮਾਸ਼੍ਚੈਵ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ
ਉਥੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੀਰਥ ਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਹਨ।
ਤਮਸਾਨਾਮ ਸਾ ਜ੍ਞੇਯਾ ਵਰ੍ਤਤੇ ਤਟਿਨੀ ਸ਼ੁਭਾ
ਉਹ ਸੁਭਾਅਤ ਨਦੀ 'ਤਮਸਾ' ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਨਾਨੇਨ ਦਾਨੇਨ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧੇਨ ਚ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ
ਉਥੇ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਦਾਨ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਰੀਤ ਕਰਕੇ,
ਮਾਰ੍ਗਸ਼ੀਰ੍षੇ ਸ਼ੁਕ੍ਲਪਕ੍ਸ਼ੇ ਪਞ੍ਚਦਸ਼੍ਯਾਂ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ
ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਪੰਦਰਵੀਂ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਖਾਸ ਮਹੱਤਤਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਦਤ੍ਰ ਪ੍ਰਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਸ੍ਨਾਨਂ ਨਿਰ੍ਮਲਮਾਨਸੈਃ
ਇਸ ਲਈ, ਇੱਥੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਅਤਃ ਪਰਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਤਮਸਾਪਰਮਂ ਸ਼ੁਭਮ੍
ਹੁਣ ਮੈਂ ਤਮਸਾ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਇਕ ਹੋਰ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਭਾਅਤ ਥਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਾਂਗਾ।
ਭਾਦ੍ਰੇ ਸ਼ੁਕ੍ਲਚਤੁਰ੍ਥ੍ਯਾਂ ਤੁ ਤਸ੍ਯ ਯਾਤ੍ਰਾ ਸ਼ੁਭਾਵਹਾ ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਮਰਣਮਾਤ੍ਰੇਣ ਸਰ੍ਵਵਿਘ੍ਨਵਿਨਾਸ਼ਨਮ੍ ।। 2.8.9.
ਭਾਦਰ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਚੌਥ ਨੂੰ, ਉਸ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਸੁਭਾਅਤ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ; ਸਿਰਫ ਉਸ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਰੇ ਵਿਘਨ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਦਿਗ੍ਭਾਗੇ ਭੈਰਵੋ ਨਾਮ ਨਾਮਤਃ
ਇਸ ਲਈ, ਦੱਖਣੀ ਪਾਸੇ 'ਭੈਰਵ' ਨਾਂ ਦਾ ਇਕ ਥਾਂ ਹੈ।
ਰਕ੍ਸ਼ਿਤੋ ਵਾਸੁਦੇਵੇਨ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਰਕ੍ਸ਼ਾਰ੍ਥਮਾਦਰਾਤ੍ ਮਨੋਭੀष੍ਟਫਲਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਰ੍ਭੈਰਵਸ੍ਯ ਸਦਾऽऽਦਰਾਤ੍
ਉਹ ਥਾਂ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੇ ਖੇਤਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਭੈਰਵ ਦੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਮਨ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੂਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਮਾਰ੍ਗਸ਼ੀਰ੍षਸ੍ਯ ਕृष੍ਣਾਯਾਮष੍ਟਮ੍ਯਾਂ ਤਸ੍ਯ ਨਿਰ੍ਮਿਤਾ
ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਅੱਠਵੀਂ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਉਹ ਥਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਈ ਸੀ।
ਪਸ਼ੂਪਹਾਰਸਂਭੂਤਿ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਪੂਜਨਂ ਜਨੈਃ
ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਾ ਕਰਦਿਆਂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀਆਂ ਭੇਟਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਤੋਹਫੇ ਚੜ੍ਹਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
ਨਿਰ੍ਵਿਘ੍ਨਂ ਤੀਰ੍ਥਵਸਤਿਰ੍ਭੈਰਵਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸਾਦਤਃ
ਭੈਰਵ ਜੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਤੀਰਥ ਤੇ ਵਸਨਾ ਸਾਰੇ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੁਤ੍ਤਰੇ ਭਾਗੇ ਰਮ੍ਯਂ ਭਰਤਕੁਣ੍ਡਕਮ੍
ਇਸ ਉੱਤਰੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸੁਹਾਵਣਾ ਭਰਤ ਕੁੰਡ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਨਾਨਂ ਤਥਾ ਦਾਨਂ ਸਰ੍ਵਮਕ੍ਸ਼ਯਤਾਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍
ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਤੇ ਦਾਨ ਦੇਣਾ, ਦੋਵੇਂ ਅਮਰ ਪੁੰਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਯਤ੍ਨਤੋ ਦੇਵਤਾਃ ਪੂਜ੍ਯਾ ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਦਿਭਿਰਲਂਕृਤੈਃ
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ, ਕੱਪੜਿਆਂ ਤੇ ਹੋਰ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾ ਕੇ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਰਾਮਚਨ੍ਦ੍ਰਂ ਹृਦਿ ਧ੍ਯਾਯਨ੍ਨਿਰ੍ਮਲਾਤ੍ਮਾ ਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਰਾਮਚੰਦਰ ਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਧਿਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਹਨ,
ਤਤ੍ਰ ਚਕ੍ਰੇ ਮਹਤ੍ਕੁਣ੍ਡਂ ਭਰਤੋ ਨਾਮ ਭੂਪਤਿਃ 2.8.9.
ਉਥੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਭਰਤ ਨੇ ਇਕ ਵੱਡਾ ਕੁੰਡ ਬਣਾਇਆ ਸੀ।
ਤਤ੍ਕੁਂਡੇ ਸੁਮਹਤ੍ਪੁਣ੍ਯਂ ਨਾਨਾਪੁਣ੍ਯਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍
ਉਹ ਕੁੰਡ ਬੇਅੰਤ ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਨੇਕੀਆਂ ਹਨ।