ਸ਼੍ਰੀਰੁਦ੍ਰਉਵਾਚ ਸ਼ृਣੁ ਗੁਹੇਸ਼੍ਵਰਂ ਲਿਂਗਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਪਾਪਨਾਸ਼ਨਮ੍
ਸ਼੍ਰੀ ਰੁਦਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੁਣ ਗੁਹੇਸ਼ਵਰ ਲਿੰਗ ਬਾਰੇ ਸੁਣ, ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਪੁਰਾ ਰਾਥਂਤਰੇ ਕਲ੍ਪੇ ਦੇਵਦਾਰੁਵਨੇ ਸ਼ੁਭੇ ਯੋਗਾਭ੍ਯਾਸਰਤੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸ਼ਾਂਤਿਦਾਂਤਿਸਮਾਸ੍ਥਿਤਿਃ
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ, ਰਾਥੰਤਰੀ ਕਲਪ ਵਿੱਚ, ਪਵਿੱਤਰ ਦੇਵਦਾਰੂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਕੋਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜੋਗ ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਸੰਯਮ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਸਿਦ੍ਧਿਕਾਮਸ੍ਤਪਸ੍ਤੇਪੇ ਕਥਂ ਸਿਦ੍ਧੋ ਭਵਾਮ੍ਯਹਮ੍
ਉਹ ਸਿੱਧੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਤਪ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਸੋਚਦਾ ਸੀ, 'ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਸਿੱਧ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?'
ਇਤਿ ਸਂਚਿਂਤ੍ਯ ਹृਦਯੇ ਪ੍ਰਾਰਬ੍ਧਂ ਤਪ ਉਤ੍ਤਮਮ੍
ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਤਪ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਕਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚਿਦਥ ਕਾਲੇ ਤੁ ਵਿਦ੍ਧਸ੍ਯ ਪਰ੍ਵਤਾਤ੍ਮਜੇ
ਫਿਰ, ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ, ਪਹਾੜ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਕੋਈ ਚੋਟ ਲੱਗੀ।
ਸ ਚ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਦਾਸ਼੍ਚਰ੍ਯਂ ਵਿਸ੍ਮਯਂ ਪਰਮਂ ਗਤਃ
ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਅਚੰਭਾ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ।
ਅਹੋ ਤਪਃਪ੍ਰਭਾਵੋऽਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਸਿਦ੍ਧਿਰ੍ਮਯਾਦ੍ਯ ਵੈ
ਹਾਏ, ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵੇਖੋ—ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲ ਗਈ ਹੈ।
ਸ਼ਰੀਰਂ ਕੁਤ੍ਸਿਤਂ ਚੇਦਂ ਮਲਮੂਤ੍ਰੇਣ ਸਂਯੁਤਮ੍ ਹਰ੍षੇਣ ਮਹਤਾ ਯੁਕ੍ਤਃ ਸ ਨਨਰ੍ਤ੍ਤ ਦ੍ਵਿਜਸ੍ਤਥਾ
ਇਹ ਸਰੀਰ ਤਾਂ ਨਿੰਦਾ ਜੋਗ ਹੈ, ਮਲ ਅਤੇ ਪਿਸ਼ਾਬ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੱਚ ਪਿਆ।
ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨृਤ੍ਯਤਿ ਵਿਪ੍ਰੇ ਜਗਤ੍ਸ੍ਥਾਵਰ ਜਂਗਮਮ੍
ਜਦੋਂ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੱਚ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ—ਚਲਦੀ ਫਿਰਦੀ ਤੇ ਥਿਰ—ਵੀ ਉਸ ਨਾਲ ਨੱਚਣ ਲੱਗ ਪਈ।
ਨ ਸ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯੋ ਵषਟ੍ਕਾਰਃ ਕਰ੍ਮਕਾਂਡੋ ਨ ਚ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ।। 5.2.2.
ਕਿਤੇ ਵੀ ਨਾ ਤਾਂ ਵੇਦ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਨਾ 'ਵਸ਼ਟ' ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਕਰਮ-ਕਾਂਡ ਹੁੰਦੇ ਸਨ।
ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਂਤਰੇ ਦੇਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿष੍ਣੁ ਪੁਰਃਸਰਾਃ
ਉਸ ਵੇਲੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਦੇਵਤੇ,
ऋषੌ ਮਂਕਣਕੇ ਦੇਵ ਨृਤ੍ਯਤਿ ਨृਤ੍ਯਤਿ ਸਰ੍ਵਤਃ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੰਕਣਕ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਨੱਚਦੇ ਹੋਏ ਵੇਖਿਆ।
ਚਲਿਤਾਃ ਪਰ੍ਵਤਾਃ ਸ੍ਥਾਨਾਤ੍ਕ੍ਸ਼ੁਭਿਤਾ ਮੇਘਪਂਕ੍ਤਯਃ
ਪਹਾੜ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਤੋਂ ਹਿਲ ਗਏ, ਤੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਵੀ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋ ਗਈਆਂ।
ਸ੍ਰੋਤੋਮਾਤ੍ਰਾ ਮਹਾਨਦ੍ਯੋ ਗ੍ਰਹਾ ਉਨ੍ਮਾਰ੍ਗਤਃ ਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਵੱਡੀਆਂ ਦਰਿਆਵਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਛੋਟੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਵਾਂਗ ਵਹਿਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ, ਤੇ ਗ੍ਰਹਿ ਆਪਣੇ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਹਟ ਗਏ।
ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਂ ਵ੍ਯਾਕੁਲੀਭੂਤਂ ਯਾਵਨ੍ਨਾਯਾਤਿ ਸਂਕ੍ਸ਼ਯਮ੍
ਤਿੰਨੋ ਲੋਕ ਇੰਨੇ ਘਬਰਾ ਗਏ ਜਿਵੇਂ ਹੁਣ ਤਬਾਹੀ ਆਉਣੀ ਹੋਵੇ।
ਤੇषਾਂ ਤਦ੍ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤ੍ਰਿਦਸ਼ਾਨਾਂ ਯਸ਼ਸ੍ਵਿਨਿ
ਉਹ ਮਹਾਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ,
ਦ੍ਵਿਜਰੂਪਂ ਸਮਾਸ੍ਥਾਯ ਮਯਾ ਪृष੍ਟੋ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਃ
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਮੈਂ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ।
ਵਿਰੁਦ੍ਧਮृषਿਧਰ੍ਮਾਣਾਂ ਕਾਮਰਾਗੇਣ ਨਰ੍ਤ੍ਤਨਮ੍
ਇੱਛਾ ਜਾਂ ਵਾਸਨਾ ਨਾਲ ਨੱਚਣਾ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਧਰਮ ਦੇ ਉਲਟ ਹੈ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਯ ਤਪੋ ਭ੍ਰਂਸ਼ਃ ਸਦਾਚਾਰਸ੍ਯ ਸਤ੍ਤਮ
ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਤਪੱਸਿਆ ਤੋਂ ਡਿੱਗਣਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਚੰਗਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚੰਗੇ।
ਅਤਏਵ ਹਿ ਮੇ ਨृਤ੍ਯਂ ਸਿਦ੍ਧੋऽਹਂ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ ।। 5.2.2.
ਇਸੇ ਕਰਕੇ, ਮੇਰਾ ਨੱਚਣਾ ਹੀ ਮੇਰੀ ਸਿਧੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
ਤਸ੍ਯ ਤਦ੍ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਹਾਸੋऽਤੀਵ ਮਯਾ ਕृਤਃ
ਉਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਹੱਸ ਪਿਆ।
ਤਤੋ ਵਿਨਿਰ੍ਗਤਂ ਭਸ੍ਮ ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਣਾਦ੍ਧਿਮਪਾਂਡੁਰਮ੍
ਫਿਰ, ਉਸੇ ਵੇਲੇ, ਬਰਫ਼ ਵਾਂਗ ਚਿੱਟਾ ਭਸਮ ਨਿਕਲ ਆਇਆ।
ਪਸ਼੍ਯ ਮੇਂऽਗੁष੍ਠਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਭੂਰਿ ਭਸ੍ਮ ਵਿਨਿਰ੍ਗਤਮ੍
ਵੇਖ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੇਰੀ ਉਂਗਲ ਤੋਂ ਕਿੰਨਾ ਵੱਧ ਭਸਮ ਨਿਕਲ ਆਇਆ ਹੈ।
ਤਦ੍ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਮਹਦਾਸ਼੍ਚਰ੍ਯਂ ਲਜ੍ਜਿਤੋ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮਃ
ਉਹ ਵੱਡਾ ਅਚੰਭਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਅਬ੍ਰਵੀਤ੍ਪ੍ਰਾਂਜਲਿਰ੍ਭੂਤ੍ਵਾ ਵਿਸ੍ਮਿਤੇਨਾਂਤਰਾਤ੍ਮਨਾ
ਉਹ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਅੰਦਰੋਂ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲਿਆ।
ਨਾਨ੍ਯਸ੍ਯ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਸ਼ਕ੍ਤਿ ਰੀਦृਸ਼ੀ ਭੁਵਨਤ੍ਰਯੇ
ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਤਾਕਤ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕੋਲ ਨਹੀਂ।
ਤਪਃਕ੍ਸ਼ਯਕਰਂ ਕਰ੍ਮ ਵਿਰੁਦ੍ਧਂ ਨਰ੍ਤ੍ਤਨਂ ਸਤਾਮ੍ ਤਦ੍ਗਤਂ ਸਹਸਾ ਦੇਵ ਮਦੀਯਂ ਨਰ੍ਤ੍ਤਨੇਨ ਸੁ
ਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਉਹ ਨੱਚਣਾ ਜੋ ਤਪੱਸਿਆ ਨੂੰ ਘਟਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਮਨ੍ਹਾਂ ਹੈ; ਪਰ, ਹੇ ਦੇਵਤਾ, ਮੇਰੇ ਨੱਚਣ ਨਾਲ ਇਹ ਅਚਾਨਕ ਹੋ ਗਿਆ।
ਤਸ੍ਯ ਤਦ੍ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਮਯੋਕ੍ਤੋ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮਃ
ਉਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੈਂ ਉਸ ਉੱਚ ਕੋਟਿ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।
ਜ੍ਞਾਨੇਨਾਨੇਨ ਵਿਪ੍ਰੇਂਦ੍ਰ ਕਂ ਤੇ ਕਾਮਂ ਕਰੋਮ੍ਯਹਮ੍
ਇਸ ਗਿਆਨ ਨਾਲ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਕਿਹੜੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਾਂ?
ऋषਿਰੁਵਾਚ ਯਦਿ ਦੇਵ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਸ੍ਤ੍ਵਂ ਸ਼ਰਣਾਗਤਵਤ੍ਸਲ 5.2.2.
ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਜੇ, ਹੇ ਦੇਵਤਾ, ਤੂੰ ਰੱਜ ਗਿਆ ਹੈਂ—ਅਤੇ ਸਰਨ ਆਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆਵਾਨ ਹੈਂ—