ਪੁष੍ਕਰਾਦ੍ਯਾਨਿ ਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਯਾਨਿ ਕਾਨਿ ਮਹੀਤਲੇ
ਪੁਸ਼ਕਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਤੀਰਥ ਹਨ—
ਅਸਂਖ੍ਯਾਤਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਕੋਟਿਕੋਟੀਨਿ ਸਤ੍ਤਮ
ਉਹ ਲੱਖਾਂ-ਕਰੋੜਾਂ ਹਨ, ਗਿਣਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਨ, ਹੇ ਭਲੇ ਮਨੁੱਖ।
ਨੀਹਾਰਕਣਿਕਾਵृष੍ਟਿਂ ਗਿਰੌ ਵਰ੍षਂਤਿ ਕਿਨ੍ਨਰਾਃ 5.1.71.
ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਕਿੰਨਰ ਧੁੰਦ ਵਰਗੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਨ ਹਿ ਸਂਖ੍ਯਾਂ ਵਿਜਾਨਾਮਿ ਤੀਰ੍ਥਾਨਾਂ ਭੁਵਿ ਸਤ੍ਤਮ
ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਹੇ ਭਲੇ ਮਨੁੱਖ।
ਤਥਾऽਪਿ ਚ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯੇਨ ਕਥਯਿष੍ਯਾਮਿ ਸਤ੍ਤਮ
ਫਿਰ ਵੀ, ਹੇ ਭਲੇ ਮਨੁੱਖ, ਮੈਂ ਮੁੱਖ ਗੱਲਾਂ ਤੇਰੇ ਅੱਗੇ ਰੱਖਾਂਗਾ।
ਤਾਵਂਤਿ ਪ੍ਰਾਪਣੀਯਾਨਿ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾਨਿ ਪਰਂਤਪ
ਇਹ ਉਹ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਰਮ ਹਨ ਜੋ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਵਾਲੇ।
ਵਿਧਿਵਤ੍ਕੁਰੁਤੇ ਯਸ੍ਤੁ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਚ੍ਛਂਭੁਰ੍ਭਵੇਚ੍ਚ ਸਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਕਰਮ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਿੱਧਾ ਹੀ ਸ਼ੰਭੂ ਵਰਗਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਫਲਂ ਜਾਯਤੇऽਵਂਤ੍ਯਾਂ ਵੈਸ਼ਾਖੇ ਪਂਚਭਿਰ੍ਦਿਨੈਃ
ਇਸ ਦਾ ਫਲ ਵੈਸਾਖ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਾਧਵੇऽਪਿ ਵਿਸ਼ੇषੇਣ ਹ੍ਯਵਂਤੀਸ੍ਨਾਨਮਾਚਰੇਤ੍
ਮਾਧਵ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ, ਅਵੰਤੀ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸਂਵਤ੍ਸਰਵ੍ਰਤੀ ਸ੍ਨਾਤਸ੍ਤੀਰ੍ਥੇਤੀਂਰ੍ਥੇ ਯਥਾਵਿਧਿ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਾਲ ਭਰ ਦਾ ਵਰਤ ਰੱਖ ਕੇ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਤੀਰਥ ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਭੋਗਾਨ੍ਸੁਵਿਪੁਲਾਞ੍ਛਿਵਲੋਕੇ ਮਹੀਯਤੇ
ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਵੱਡੇ ਸੁਖ ਭੋਗ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਮੇਤਚ੍ਛਿਵਭਕ੍ਤਿਵਰ੍ਦ੍ਧਨਂ ਯਸ਼ਸ੍ਕਰਂ ਪੁਣ੍ਯਵਿਵਰ੍ਦ੍ਧਨਂ ਚ
ਇਹ ਮਹੱਤਤਾ ਸ਼ਿਵ ਭਗਤੀ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਇੱਜ਼ਤ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਪੁੰਨ ਵੀ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਸ੍ਕਾਂਦੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਏਕਾਸ਼ੀਤਿਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਪਂਚਮ ਆਵਂਤ੍ਯਖਂਡੇऽਵਨ੍ਤੀਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯੇ ਵ੍ਯਾਸਸਨਤ੍ਕੁਮਾਰਸਂਵਾਦੇ ऽਵਨ੍ਤੀਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਵਰ੍ਣਨਂਨਾਮੈਕ ਸਪ੍ਤਤਿਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼੍ਰੀ ਸਕਾਂਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਅਵੰਤੀ ਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਵਿਆਸ ਤੇ ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ, 'ਅਵੰਤੀ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ' ਨਾਮ ਸੱਤਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਇਆ।
(੫-੨) ਸ਼੍ਰੀਗਣੇਸ਼ਾਯ ਨਮਃ ਕਥ੍ਯਤਾਂ ਤਾਨਿ ਯਤ੍ਨੇਨ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਯੇषੁ ਪ੍ਰਦੀਯਤੇ
ਸ਼੍ਰੀ ਗਣੇਸ਼ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਦੱਸੋ ਉਹ ਥਾਂ ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸੇਵਿਤਾ ਦੇਵਗਂਧਰ੍ਵੈਰ੍ਮੁਨਿਭਿਸ਼੍ਚ ਨਿषੇਵਿਤਾ
ਉਹ ਥਾਂ ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਲੋਂ ਵੀ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹਨ।
ਤਪਨਸ੍ਯ ਸੁਤਾ ਦੇਵੀ ਯਮੁਨਾ ਲੋਕਪਾਵਨੀ
ਸੂਰਜ ਦੀ ਧੀ, ਯਮੁਨਾ ਦੇਵੀ, ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ।
ਚਨ੍ਦ੍ਰਭਾਗਾ ਵਿਤਸ੍ਤਾ ਚ ਨਰ੍ਮਦਾऽਮਰਕਂਟਕੇ
ਚੰਦਰਭਾਗਾ, ਵਿਤਸਤਾ ਤੇ ਅਮਰਕੰਟਕ ਵਾਲੀ ਨਰਮਦਾ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ।
ਕੇਦਾਰਂ ਪੁष੍ਕਰਂ ਚੈਵ ਤਥਾ ਕਾਯਾਵਰੋਹਣਮ੍
ਕੇਦਾਰ, ਪੁਸ਼ਕਰ ਅਤੇ ਕਾਇਆਵਰੋਹਣ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਯਤ੍ਰਾਸ੍ਤੇ ਸ਼੍ਰੀਮਹਾਕਾਲਃ ਪਾਪੇਂਧਨਹੁਤਾਸ਼ਨਃ
ਉਥੇ ਸ਼੍ਰੀ ਮਹਾਕਾਲ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਧਨ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦੇਂਦੇ ਹਨ।
ਭੁਕ੍ਤਿਦਂ ਮੁਕ੍ਤਿਦਂ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਕਲਿਕਲ੍ਮषਨਾਸ਼ਨਮ੍
ਇਹ ਖੇਤਰ ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਯਾਨਿ ਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਵਂਦ੍ਯਾਨਿ ਯਾਨਿ ਲਿਂਗਾਨਿ ਸਂਤਿ ਵੈ
ਜਿਹੜੇ ਤੀਰਥ ਆਦਰਯੋਗ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਲਿੰਗ ਹਨ—
ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਮਾਦ੍ਯਂ ਮਹਾਦੇਵਿ ਮਮਾਤੀਵ ਪ੍ਰਿਯਂ ਸਦਾ ।। 5.2.1.
ਹੇ ਮਹਾਂਦੇਵੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਖੇਤਰ ਸਦਾ ਮੇਰੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰਾ ਹੈ।
ਯਤ੍ਰਾਸ੍ਤਿ ਚ ਮਹਾਪੁਣ੍ਯਾ ਸਰ੍ਵਪਾਪਹਰਾ ਪਰਾ
ਉਥੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦੇਂਦੀ ਹੈ।
ਨੀਲਗਂਗਾ ਚਤੁਰ੍ਥੀ ਤੁ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾ ਨਦ੍ਯਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ
ਨੀਲਗੰਗਾ ਚੌਥੀ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਗਂਗਾਯਾਸ੍ਤ੍ਰਿਗੁਣਂ ਦੇਵਿ ਚਤੁਰ੍ਵਰ੍ਗਫਲਪ੍ਰਦਮ੍
ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਹ ਗੰਗਾ ਨਾਲੋਂ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਵਧੇਰੇ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਚਾਰੋ ਜੀਵਨ ਦੇ ਲਕੜਾਂ ਦੇ ਫਲ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਸਿਦ੍ਧਲਿਂਗਾਨਿ ਤਿष੍ਠਂਤਿ ਭੁਕ੍ਤਿਮੁਕ੍ਤਿਕਰਾਣਿ ਚ
ਉਥੇ ਸਿੱਧ ਲਿੰਗ ਸਥਿਤ ਹਨ, ਜੋ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੋਵੇਂ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।
ਏਕਾਦਸ਼ ਤਥਾ ਰੁਦ੍ਰਾ ਆਦਿਤ੍ਯਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਉਥੇ ਗਿਆਰਾਂ ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਬਾਰਾਂ ਆਦਿਤਯ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਯਦਾਹਂ ਗਤਵਾਂਸ੍ਤਤ੍ਰ ਮਹਾਕਾਲਵਨੇ ਸ਼ੁਭੇ
ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਉਥੇ, ਮਹਾਕਾਲ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਸੀ—
ਏਭਿਰ੍ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਂ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਮਿਦਂ ਦੇਵਿ ਯੋਜਨਮਾਯਤਮ੍
ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਹ ਖੇਤਰ, ਜੋ ਇੱਕ ਯੋਜਨ ਲੰਮਾ ਹੈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਤਾਨਿ ਵਿਸ੍ਤਰਤੋ ਬ੍ਰੂਹਿ ਸਰ੍ਵਪਾਪਹਰਾਣਿ ਤੁ
ਉਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।