ਗ੍ਰਹਪੀਡਾਸੁ ਚੋਗ੍ਰਾਸੁ ਦਾਰਿਦ੍ਰ੍ਯੇ ਘੋਰਸਂਕਟੇ
ਜਦੋਂ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਦੀ ਭਾਰੀ ਪੀੜਾ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਘੋਰ ਗਰੀਬੀ ਤੇ ਵੱਡੀ ਮੁਸੀਬਤ ਆਵੇ—
ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਸ੍ਯਾਂਤਰ੍ਗृਹੀਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਯੇ ਕੁਰ੍ਵਂਤਿ ਨਰੋਤ੍ਤਮਾਃ
ਜੋ ਚੰਗੇ ਮਨੁੱਖ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਖੇਤ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ—
ਅਪੁਤ੍ਰੋ ਲਭਤੇ ਪੁਤ੍ਰਂ ਨਿਰ੍ਧਨੋ ਧਨਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ 5.1.70.
ਜਿਸ ਕੋਲ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਗਰੀਬ ਨੂੰ ਧਨ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਕ੍ਸ਼ਯਾ ਸਂਤਤਿਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਿਵਲੋਕੇ ਮਹੀਯਤੇ
ਉਸ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਅਟੱਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿਚ ਸਤਿਕਾਰ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਵਂਤੀਤੀਰ੍ਥਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਪਵਿਤ੍ਰਂ ਵੇਦਸਂਮਿਤਮ੍
ਅਵੰਤੀ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਵੇਦਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ।
ਭੂਯਸ੍ਤੁ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਤ੍ਵਤ੍ਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦਾਂ ਵਰ ਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਕਤਿਸਂਖ੍ਯਾਨਿ ਵਿਦ੍ਯਂਤੇ ਹ੍ਯਤ੍ਰ ਸੁਵ੍ਰਤ
ਪਰ ਮੈਂ ਫਿਰ ਵੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ, ਇੱਥੇ ਕਿੰਨੇ ਤੀਰਥ ਹਨ, ਦੱਸੋ ਹੇ ਸੁਚਰਿਤਰ।
ਉਮਾਮਹੇਸ਼੍ਵਰਸਂਵਾਦਂ ਨਾਰਦਸ੍ਯ ਚ ਧੀਮਤਃ
ਉਮਾ ਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ, ਤੇ ਧੀਰਜ ਵਾਲੇ ਨਾਰਦ ਦੀ ਵੀ—
ਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਯਾਨਿ ਵਰ੍ਤਂਤੇ ਤਾਨਿ ਨੋ ਵਦ ਵਿਸ੍ਤਰਾਤ੍
ਜੋ ਤੀਰਥ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।
ਇਤਿ ਪृष੍ਟਸ੍ਤਦਾ ਵਿਪ੍ਰ ਨਾਰਦੇਨ ਪੁਰਾऽਨਘ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਰਦ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ।
ਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਯਾਨਿ ਤਿष੍ਠਂਤਿ ਤਾਨਿ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸੁਵ੍ਰਤ
ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ, ਹੇ ਸੁਚਰਿਤਰ, ਜੋ ਤੀਰਥ ਹਨ, ਉਹ ਦੱਸਾਂਗਾ।
ਪੁष੍ਕਰਾਦ੍ਯਾਨਿ ਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਯਾਨਿ ਕਾਨਿ ਮਹੀਤਲੇ
ਪੁਸ਼ਕਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਤੀਰਥ ਹਨ—
ਅਸਂਖ੍ਯਾਤਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਕੋਟਿਕੋਟੀਨਿ ਸਤ੍ਤਮ
ਉਹ ਲੱਖਾਂ-ਕਰੋੜਾਂ ਹਨ, ਗਿਣਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਨ, ਹੇ ਭਲੇ ਮਨੁੱਖ।
ਨੀਹਾਰਕਣਿਕਾਵृष੍ਟਿਂ ਗਿਰੌ ਵਰ੍षਂਤਿ ਕਿਨ੍ਨਰਾਃ 5.1.71.
ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਕਿੰਨਰ ਧੁੰਦ ਵਰਗੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਨ ਹਿ ਸਂਖ੍ਯਾਂ ਵਿਜਾਨਾਮਿ ਤੀਰ੍ਥਾਨਾਂ ਭੁਵਿ ਸਤ੍ਤਮ
ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਹੇ ਭਲੇ ਮਨੁੱਖ।
ਤਥਾऽਪਿ ਚ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯੇਨ ਕਥਯਿष੍ਯਾਮਿ ਸਤ੍ਤਮ
ਫਿਰ ਵੀ, ਹੇ ਭਲੇ ਮਨੁੱਖ, ਮੈਂ ਮੁੱਖ ਗੱਲਾਂ ਤੇਰੇ ਅੱਗੇ ਰੱਖਾਂਗਾ।
ਤਾਵਂਤਿ ਪ੍ਰਾਪਣੀਯਾਨਿ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾਨਿ ਪਰਂਤਪ
ਇਹ ਉਹ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਰਮ ਹਨ ਜੋ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਵਾਲੇ।
ਵਿਧਿਵਤ੍ਕੁਰੁਤੇ ਯਸ੍ਤੁ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਚ੍ਛਂਭੁਰ੍ਭਵੇਚ੍ਚ ਸਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਕਰਮ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਿੱਧਾ ਹੀ ਸ਼ੰਭੂ ਵਰਗਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਫਲਂ ਜਾਯਤੇऽਵਂਤ੍ਯਾਂ ਵੈਸ਼ਾਖੇ ਪਂਚਭਿਰ੍ਦਿਨੈਃ
ਇਸ ਦਾ ਫਲ ਵੈਸਾਖ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਾਧਵੇऽਪਿ ਵਿਸ਼ੇषੇਣ ਹ੍ਯਵਂਤੀਸ੍ਨਾਨਮਾਚਰੇਤ੍
ਮਾਧਵ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ, ਅਵੰਤੀ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸਂਵਤ੍ਸਰਵ੍ਰਤੀ ਸ੍ਨਾਤਸ੍ਤੀਰ੍ਥੇਤੀਂਰ੍ਥੇ ਯਥਾਵਿਧਿ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਾਲ ਭਰ ਦਾ ਵਰਤ ਰੱਖ ਕੇ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਤੀਰਥ ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਭੋਗਾਨ੍ਸੁਵਿਪੁਲਾਞ੍ਛਿਵਲੋਕੇ ਮਹੀਯਤੇ
ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਵੱਡੇ ਸੁਖ ਭੋਗ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਮੇਤਚ੍ਛਿਵਭਕ੍ਤਿਵਰ੍ਦ੍ਧਨਂ ਯਸ਼ਸ੍ਕਰਂ ਪੁਣ੍ਯਵਿਵਰ੍ਦ੍ਧਨਂ ਚ
ਇਹ ਮਹੱਤਤਾ ਸ਼ਿਵ ਭਗਤੀ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਇੱਜ਼ਤ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਪੁੰਨ ਵੀ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਸ੍ਕਾਂਦੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਏਕਾਸ਼ੀਤਿਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਪਂਚਮ ਆਵਂਤ੍ਯਖਂਡੇऽਵਨ੍ਤੀਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯੇ ਵ੍ਯਾਸਸਨਤ੍ਕੁਮਾਰਸਂਵਾਦੇ ऽਵਨ੍ਤੀਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਵਰ੍ਣਨਂਨਾਮੈਕ ਸਪ੍ਤਤਿਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼੍ਰੀ ਸਕਾਂਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਅਵੰਤੀ ਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਵਿਆਸ ਤੇ ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ, 'ਅਵੰਤੀ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ' ਨਾਮ ਸੱਤਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਇਆ।
(੫-੨) ਸ਼੍ਰੀਗਣੇਸ਼ਾਯ ਨਮਃ ਕਥ੍ਯਤਾਂ ਤਾਨਿ ਯਤ੍ਨੇਨ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਯੇषੁ ਪ੍ਰਦੀਯਤੇ
ਸ਼੍ਰੀ ਗਣੇਸ਼ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਦੱਸੋ ਉਹ ਥਾਂ ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸੇਵਿਤਾ ਦੇਵਗਂਧਰ੍ਵੈਰ੍ਮੁਨਿਭਿਸ਼੍ਚ ਨਿषੇਵਿਤਾ
ਉਹ ਥਾਂ ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਲੋਂ ਵੀ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹਨ।
ਤਪਨਸ੍ਯ ਸੁਤਾ ਦੇਵੀ ਯਮੁਨਾ ਲੋਕਪਾਵਨੀ
ਸੂਰਜ ਦੀ ਧੀ, ਯਮੁਨਾ ਦੇਵੀ, ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ।
ਚਨ੍ਦ੍ਰਭਾਗਾ ਵਿਤਸ੍ਤਾ ਚ ਨਰ੍ਮਦਾऽਮਰਕਂਟਕੇ
ਚੰਦਰਭਾਗਾ, ਵਿਤਸਤਾ ਤੇ ਅਮਰਕੰਟਕ ਵਾਲੀ ਨਰਮਦਾ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ।
ਕੇਦਾਰਂ ਪੁष੍ਕਰਂ ਚੈਵ ਤਥਾ ਕਾਯਾਵਰੋਹਣਮ੍
ਕੇਦਾਰ, ਪੁਸ਼ਕਰ ਅਤੇ ਕਾਇਆਵਰੋਹਣ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਯਤ੍ਰਾਸ੍ਤੇ ਸ਼੍ਰੀਮਹਾਕਾਲਃ ਪਾਪੇਂਧਨਹੁਤਾਸ਼ਨਃ
ਉਥੇ ਸ਼੍ਰੀ ਮਹਾਕਾਲ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਧਨ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦੇਂਦੇ ਹਨ।
ਭੁਕ੍ਤਿਦਂ ਮੁਕ੍ਤਿਦਂ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਕਲਿਕਲ੍ਮषਨਾਸ਼ਨਮ੍
ਇਹ ਖੇਤਰ ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।