ਯਥਾ ਮੋਕ੍ਸ਼ਮਿਹਾਯਾਂਤਿ ਨਾਨ੍ਯਤ੍ਰ ਹਿ ਤਥਾ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਮਹਾਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਮਿਦਂ ਯਸ੍ਮਾਦਯੋਧ੍ਯਾਭਿਧਮੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਇੱਥੇ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਇਹ ਆਯੋਧਿਆ ਨਾਮ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਤੇ ਉੱਚਾ ਤੀਰਥ ਹੈ।
ਨੈਮਿषੇ ਚ ਕੁਰੁਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੇ ਗਂਗਾਦ੍ਵਾਰੇ ਚ ਪੁष੍ਕਰੇ
ਨੈਮੀਸ਼, ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ, ਗੰਗਾ-ਦੁਆਰ ਤੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ—
ਇਹ ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਯਦ੍ਵਤ੍ਤਤ ਏਵ ਵਿਸ਼ਿष੍ਯਤੇ ਸਰ੍ਵਸ੍ਮਾਦਪਿ ਤੀਰ੍ਥਾਗ੍ਰ੍ਯਾਦਿਦਮੇਵ ਮਹਤ੍ਕृਤਮ੍ ।। 2.8.8.
—ਉਥੇ ਵੀ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੋਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤੀਰਥਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ; ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਲਿਂਗੈਰ੍ਮੁਨਿਭਿਃ ਸਰ੍ਵੈਃ ਸਿਦ੍ਧੈਰ੍ਮਹਰ੍षਿਭਿਃ
ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਸਿੱਧ ਲੋਕ ਤੇ ਮਹਾ ਰਿਸ਼ੀਆਂ—
ਤੇਭ੍ਯਃ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਤਿ ਹਰਿਰ੍ਯੋਗਮੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯ੍ਯਮੁਤ੍ਤਮਮ੍
—ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਯੋਗ-ਬਲ ਤੇ ਰਾਜ ਮਿਲਾਪ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਦੇਵਰ੍षਿਭਿਃ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਸ਼੍ਰੀਸ਼੍ਚ ਵਾਯੁਰ੍ਦਿਵਾਕਰਃ
ਬ੍ਰਹਮਾ, ਦੇਵ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਲਕਸ਼ਮੀ, ਵਾਯੂ ਤੇ ਸੂਰਜ—
ਉਪਾਸਤੇ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਃ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਹਰਿਮਾਦਰਾਤ੍ ਅਨਨ੍ਯਮਨਸੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵਦੋਪਾਸਤੇ ਹਰਿਮ੍
—ਇਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਹਰ ਥਾਂ ਹਰੀ ਦੀ ਆਦਰ ਨਾਲ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਕਾਗਰ ਮਨ ਹੋ ਕੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਰੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਵਿषਯਾਸਕ੍ਤਚਿਤ੍ਤੋऽਪਿ ਤ੍ਯਕ੍ਤਧਰ੍ਮਰਤਿਰ੍ਨਰਃ
ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਮਨ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਛੱਡ ਚੁੱਕਾ ਹੈ—
ਯੇ ਪੁਨਰ੍ਨਿਗਮਾਧੀਨਾਃ ਸਤ੍ਰਸ੍ਥਾ ਵਿਜਿਤੇਂਦ੍ਰਿਯਾਃ
ਪਰ ਜੋ ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹਨ, ਯਜਨਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਹੈ—
ਦੇਹਭਂਗਂ ਸਮਾਪਦ੍ਯ ਧੀਮਂਤਃ ਸਂਗਵਰ੍ਜਿਤਾਃ
—ਇਹ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਲਗਾਵਟ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਦੇਹ ਛੱਡਦੇ ਹਨ—
ਜਨ੍ਮਾਨ੍ਤਰਸਹਸ੍ਰੇषੁ ਯੁਞ੍ਜਨ੍ਯੋਗੀ ਨ ਚਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍
—ਇੱਕ ਯੋਗੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਯੋਗ ਕਰੇ, ਉਹ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਵਰਗਾ ਫਲ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦਾ।
ਏਤਤ੍ਸਂਕ੍ਸ਼ੇਪਤੋ ਵਚ੍ਮਿ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਸ੍ਯ ਮਹਿਮਾਦ੍ਭੁਤਮ੍ ਏਤਾਦृਙ੍ਨਾਪਰਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਪੁਨਰਨ੍ਯਤ੍ਰ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ
ਮੈਂ ਇਸ ਤੀਰਥ ਦੀ ਅਚੰਭੀ ਮਹਿਮਾ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ; ਐਸਾ ਥਾਂ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
ਅਤ੍ਰ ਗਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਯਾਤ੍ਰਾ ਪੁਣ੍ਯਾਭਿਕਾਂਕ੍ਸ਼ਿਭਿਃ ।। 2.8.8.
ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ, ਜੋ ਪੁੰਨ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਯਤਨ ਨਾਲ ਯਾਤਰਾ ਕਰਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਥਮੇऽਹਨਿ ਕਰ੍ਤ੍ਤਵ੍ਯ ਉਪਵਾਸੋ ਯਤਾਤ੍ਮਭਿਃ
ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਉਪਾਵृਤ੍ਤਸ੍ਤੁ ਪਾਪੇਭ੍ਯੋ ਯਸ੍ਯ ਵਾਸੋ ਗੁਣੈਃ ਸਹ
ਜਿਸ ਦਾ ਵਾਸ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਹੈ ਤੇ ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁੜ ਗਿਆ ਹੈ—
ਉਪਵਾਸਂ ਵਿਧਾਯਾਸੌ ਚਕ੍ਰਤੀਰ੍ਥੇ ਨਰਃ ਕृਤੀ
—ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸਤਕਾਰੀ ਮਨੁੱਖ ਚਕ੍ਰ ਤੀਰਥ ਤੇ—
ਵਿਪ੍ਰਂ ਸਂਪੂਜ੍ਯ ਵਿਧਿਵਤ੍ਪਸ਼੍ਯੇਦ੍ਵਿष੍ਣੁਹਰਿਂ ਵਿਭੁਮ੍
—ਵਿਦੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਹਰੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੇ।
ਕ੍ਸ਼ੌਰਂ ਚ ਕਾਰਯੇਤ੍ਤਤ੍ਰ ਵ੍ਰਤੀ ਧਰ੍ਮਾਭਿਧੇ ਤਤਃ
ਉਥੇ, ਵ੍ਰਤ ਵਾਲਾ ਭਗਤ ਧਰਮ ਦੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁੰਡਨ ਕਰਵਾਏ।
ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਸਹਸ੍ਰਧਾਰਾਯਾਂ ਸ਼ੇषਂ ਸਂਪੂਜ੍ਯ ਯਤ੍ਨਤਃ
ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਧਾਰਾਂ ਵਾਲੀ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਸ਼ੇਸ਼ਨਾਗ ਦੀ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਤਤਸ਼੍ਚਕ੍ਰਹਰਿਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਦਦ੍ਯਾਚ੍ਚੈਵ ਸ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤਿਤਃ ਮਹਾਵਿਦ੍ਯਾਸਮੀਪੇ ਤੁ ਰਾਤ੍ਰੌ ਜਾਗਰਣਂ ਚਰੇਤ੍
ਫਿਰ ਚਕਰ ਵਾਲੇ ਹਰਿ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਭੇਟ ਚੜ੍ਹਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਮਹਾ ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਤਤਃ ਪ੍ਰਭਾਤੇ ਵਿਮਲੇ ਪੁਨਰੁਤ੍ਥਾਯ ਸਦ੍ਵ੍ਰਤੀ
ਫਿਰ ਸਵੇਰੇ, ਸਾਫ਼ ਆਸਮਾਨ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਚੰਗਾ ਵਰਤ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਮੁੜ ਉਠਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਚ ਵਿਧਿਵਤ੍ਕृਤ੍ਵਾ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਚੈਵ ਸ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤਿਤਃ
ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਦਂਪਤੀ ਚ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਪੂਜ੍ਯੌ ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਦਿਭਿਸ੍ਤਥਾ 2.8.8.
ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਵੀ ਪੂਰੀ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ, ਕਪੜਿਆਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਵਿਪ੍ਰਾਨ੍ਸਂਪੂਜ੍ਯ ਵਿਧਿਵਦ੍ਭੁਂਜੀਤ ਪ੍ਰਯਤੋ ਨਰਃ
ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਭਗਤ ਮਨੁੱਖ ਭੋਜਨ ਕਰੇ।
ਅਨ੍ਯੇਦ੍ਯੁਰਪਿ ਚੋਤ੍ਥਾਯ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਯਾ ਪਰਯਾ ਯੁਤਃ
ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਵੀ, ਉਠ ਕੇ, ਵਧੀਆ ਭਰੋਸੇ ਨਾਲ, ਵਰਤ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਕਰਮ ਕਰੇ।
ਤਤ੍ਰਤਤ੍ਰ ਨਰਃ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਚੈਵ ਸ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤਿਤਃ
ਹਰ ਥਾਂ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਯਾਤ੍ਰਾਂ ਸਮਾਪਯੇਤ੍ਸਮ੍ਯਙ੍ਨਿਯਤਾਤ੍ਮਾ ਸ਼ੁਚਿਵ੍ਰਤਃ
ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਵਰਤ ਨਾਲ, ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਵਿਭੀषਣਪੁਰੋਗਾਸ੍ਤੇ ਬਭੂਵੁਰ੍ਨਿਰ੍ਮਲਾਸ੍ਤਦਾ
ਉਸ ਵੇਲੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਏ।
ਇਤਿ ਬਹੁਲਵਿਧਾਨੈਸ੍ਤੀਰ੍ਥਯਾਤ੍ਰਾਂ ਵਿਧਾਯ ਪ੍ਰਚੁਰਸੁਕृਤਪੂਰ੍ਣਾਸ੍ਤੇ ਚ ਸੁਗ੍ਰੀਵਮੁਖ੍ਯਾਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਈ ਵਿਧੀਆਂ ਨਾਲ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਕਰਕੇ, ਸੁਗਰੀਵ ਆਦਿ ਮੁਖੀ ਲੋਕ ਚੰਗੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਗਏ।
ਗਯਾਕੂਪਮਿਤਿ ਖ੍ਯਾਤਂ ਸਰ੍ਵਾਭੀष੍ਟਫਲਪ੍ਰਦਮ੍
ਗਯਾ ਦਾ ਕੂਆ ਸਭ ਇੱਛਤ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।