ਤਯੋਃ ਸ੍ਨਾਨੇਨ ਦਾਨੇਨ ਰਾਮਸਂਪੂਜਨੇਨ ਚ ਇਯਂ ਸਾ ਪਰਮਾ ਮੇਧ੍ਯਾऽਯੋਧ੍ਯਾ ਧਰ੍ਮਨਿਧਿਃ ਸ੍ਮृਤਾ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਨ੍ਹਾਉਣ, ਦਾਨ ਦੇਣ ਤੇ ਰਾਮ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਇਹ ਅਯੋਧਿਆ ਧਰਮ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਖਜਾਨਾ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਾਸ੍ਤੁ ਤਤਃ ਸਰ੍ਵੇ ਵਸਿष੍ਠਮੁਨਿਮਾਦਰਾਤ੍ ਕਥਯਸ੍ਵ ਤਪੋਰਾਸ਼ੇ ਕਥਾਮੇਤਾਂ ਸੁਦੁਰ੍ਲਭਾਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਵਸੀਸ਼ਠ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਤਪ ਦੇ ਖਜਾਨੇ, ਇਹ ਵਿਰਲੇ ਕਹਾਣੀ ਸਾਨੂੰ ਸੁਣਾਓ।'
ਅਯੋਧ੍ਯਾਯਾਃ ਪਰਂ ਵਿਪ੍ਰ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਕਥਯਂਤਿ ਯਤ੍ 2.8.8.
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਉਹ ਅਯੋਧਿਆ ਦੀ ਮਹਾਨ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸੋ ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯਥਾ ਯਾਤ੍ਰਾਂ ਵਿਧਾਸ੍ਯਾਮਃ ਕ੍ਰਮੇਣ ਚ ਵਿਧਾਨਤਃ
ਅਸੀਂ ਯਾਤਰਾ ਕਿਵੇਂ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਤੇ ਕਦਮ-ਕਦਮ ਕਰਕੇ ਕਰੀਏ?
ਯਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵਪਾਪੇਭ੍ਯੋ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯ
ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
ਇਦਂ ਗੁਹ੍ਯਤਰਂ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਮਯੋਧ੍ਯਾਭਿਧਮੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਗੁਪਤ ਤੇ ਉੱਤਮ ਅਯੋਧਿਆ ਨਾਮਕ ਖੇਤਰ ਹੈ।
ਅਸ੍ਮਿਨ੍ਸਿਦ੍ਧਾਃ ਸਦਾ ਦੇਵਾ ਵੈष੍ਣਵਂ ਵ੍ਰਤਮਾਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਇਥੇ ਸਿੱਧ ਤੇ ਦੇਵਤਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਦਾ ਵਰਤ ਧਾਰ ਕੇ, ਸਦਾ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਅਭ੍ਯਸ੍ਯਂਤਿ ਪਰਂ ਯੋਗਂ ਯੁਕ੍ਤਪ੍ਰਾਣਾ ਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਃ
ਉਹ ਉੱਚਾ ਜੋਗ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੀ ਸਾਂਸ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਕਮਲੋਤ੍ਪਲਸ਼ੋਭਾਢ੍ਯੇ ਸਰੋਭਿਃ ਸਮਲਂਕृਤੇ
ਝੀਲਾਂ ਕਮਲ ਤੇ ਨੀਲੋਫਰ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਇਥੇ ਸੋਭਾ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਰੋਚਤੇ ਹਿ ਸਦਾ ਵਾਸਃ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਹਰੇਰਿਹ
ਹਰੀ ਦੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਵਸਣਾ, ਸਚਮੁਚ, ਹਰ ਵੇਲੇ ਸੁਖਦਾਇਕ ਹੈ।
ਯਥਾ ਮੋਕ੍ਸ਼ਮਿਹਾਯਾਂਤਿ ਨਾਨ੍ਯਤ੍ਰ ਹਿ ਤਥਾ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਮਹਾਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਮਿਦਂ ਯਸ੍ਮਾਦਯੋਧ੍ਯਾਭਿਧਮੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਇੱਥੇ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਇਹ ਆਯੋਧਿਆ ਨਾਮ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਤੇ ਉੱਚਾ ਤੀਰਥ ਹੈ।
ਨੈਮਿषੇ ਚ ਕੁਰੁਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੇ ਗਂਗਾਦ੍ਵਾਰੇ ਚ ਪੁष੍ਕਰੇ
ਨੈਮੀਸ਼, ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ, ਗੰਗਾ-ਦੁਆਰ ਤੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ—
ਇਹ ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਯਦ੍ਵਤ੍ਤਤ ਏਵ ਵਿਸ਼ਿष੍ਯਤੇ ਸਰ੍ਵਸ੍ਮਾਦਪਿ ਤੀਰ੍ਥਾਗ੍ਰ੍ਯਾਦਿਦਮੇਵ ਮਹਤ੍ਕृਤਮ੍ ।। 2.8.8.
—ਉਥੇ ਵੀ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੋਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤੀਰਥਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ; ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਲਿਂਗੈਰ੍ਮੁਨਿਭਿਃ ਸਰ੍ਵੈਃ ਸਿਦ੍ਧੈਰ੍ਮਹਰ੍षਿਭਿਃ
ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਸਿੱਧ ਲੋਕ ਤੇ ਮਹਾ ਰਿਸ਼ੀਆਂ—
ਤੇਭ੍ਯਃ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਤਿ ਹਰਿਰ੍ਯੋਗਮੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯ੍ਯਮੁਤ੍ਤਮਮ੍
—ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਯੋਗ-ਬਲ ਤੇ ਰਾਜ ਮਿਲਾਪ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਦੇਵਰ੍षਿਭਿਃ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਸ਼੍ਰੀਸ਼੍ਚ ਵਾਯੁਰ੍ਦਿਵਾਕਰਃ
ਬ੍ਰਹਮਾ, ਦੇਵ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਲਕਸ਼ਮੀ, ਵਾਯੂ ਤੇ ਸੂਰਜ—
ਉਪਾਸਤੇ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਃ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਹਰਿਮਾਦਰਾਤ੍ ਅਨਨ੍ਯਮਨਸੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵਦੋਪਾਸਤੇ ਹਰਿਮ੍
—ਇਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਹਰ ਥਾਂ ਹਰੀ ਦੀ ਆਦਰ ਨਾਲ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਕਾਗਰ ਮਨ ਹੋ ਕੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਰੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਵਿषਯਾਸਕ੍ਤਚਿਤ੍ਤੋऽਪਿ ਤ੍ਯਕ੍ਤਧਰ੍ਮਰਤਿਰ੍ਨਰਃ
ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਮਨ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਛੱਡ ਚੁੱਕਾ ਹੈ—
ਯੇ ਪੁਨਰ੍ਨਿਗਮਾਧੀਨਾਃ ਸਤ੍ਰਸ੍ਥਾ ਵਿਜਿਤੇਂਦ੍ਰਿਯਾਃ
ਪਰ ਜੋ ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹਨ, ਯਜਨਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਹੈ—
ਦੇਹਭਂਗਂ ਸਮਾਪਦ੍ਯ ਧੀਮਂਤਃ ਸਂਗਵਰ੍ਜਿਤਾਃ
—ਇਹ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਲਗਾਵਟ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਦੇਹ ਛੱਡਦੇ ਹਨ—
ਜਨ੍ਮਾਨ੍ਤਰਸਹਸ੍ਰੇषੁ ਯੁਞ੍ਜਨ੍ਯੋਗੀ ਨ ਚਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍
—ਇੱਕ ਯੋਗੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਯੋਗ ਕਰੇ, ਉਹ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਵਰਗਾ ਫਲ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦਾ।
ਏਤਤ੍ਸਂਕ੍ਸ਼ੇਪਤੋ ਵਚ੍ਮਿ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਸ੍ਯ ਮਹਿਮਾਦ੍ਭੁਤਮ੍ ਏਤਾਦृਙ੍ਨਾਪਰਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਪੁਨਰਨ੍ਯਤ੍ਰ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ
ਮੈਂ ਇਸ ਤੀਰਥ ਦੀ ਅਚੰਭੀ ਮਹਿਮਾ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ; ਐਸਾ ਥਾਂ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
ਅਤ੍ਰ ਗਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਯਾਤ੍ਰਾ ਪੁਣ੍ਯਾਭਿਕਾਂਕ੍ਸ਼ਿਭਿਃ ।। 2.8.8.
ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ, ਜੋ ਪੁੰਨ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਯਤਨ ਨਾਲ ਯਾਤਰਾ ਕਰਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਥਮੇऽਹਨਿ ਕਰ੍ਤ੍ਤਵ੍ਯ ਉਪਵਾਸੋ ਯਤਾਤ੍ਮਭਿਃ
ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਉਪਾਵृਤ੍ਤਸ੍ਤੁ ਪਾਪੇਭ੍ਯੋ ਯਸ੍ਯ ਵਾਸੋ ਗੁਣੈਃ ਸਹ
ਜਿਸ ਦਾ ਵਾਸ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਹੈ ਤੇ ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁੜ ਗਿਆ ਹੈ—
ਉਪਵਾਸਂ ਵਿਧਾਯਾਸੌ ਚਕ੍ਰਤੀਰ੍ਥੇ ਨਰਃ ਕृਤੀ
—ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸਤਕਾਰੀ ਮਨੁੱਖ ਚਕ੍ਰ ਤੀਰਥ ਤੇ—
ਵਿਪ੍ਰਂ ਸਂਪੂਜ੍ਯ ਵਿਧਿਵਤ੍ਪਸ਼੍ਯੇਦ੍ਵਿष੍ਣੁਹਰਿਂ ਵਿਭੁਮ੍
—ਵਿਦੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਹਰੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੇ।
ਕ੍ਸ਼ੌਰਂ ਚ ਕਾਰਯੇਤ੍ਤਤ੍ਰ ਵ੍ਰਤੀ ਧਰ੍ਮਾਭਿਧੇ ਤਤਃ
ਉਥੇ, ਵ੍ਰਤ ਵਾਲਾ ਭਗਤ ਧਰਮ ਦੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁੰਡਨ ਕਰਵਾਏ।
ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਸਹਸ੍ਰਧਾਰਾਯਾਂ ਸ਼ੇषਂ ਸਂਪੂਜ੍ਯ ਯਤ੍ਨਤਃ
ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਧਾਰਾਂ ਵਾਲੀ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਸ਼ੇਸ਼ਨਾਗ ਦੀ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਤਤਸ਼੍ਚਕ੍ਰਹਰਿਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਦਦ੍ਯਾਚ੍ਚੈਵ ਸ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤਿਤਃ ਮਹਾਵਿਦ੍ਯਾਸਮੀਪੇ ਤੁ ਰਾਤ੍ਰੌ ਜਾਗਰਣਂ ਚਰੇਤ੍
ਫਿਰ ਚਕਰ ਵਾਲੇ ਹਰਿ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਭੇਟ ਚੜ੍ਹਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਮਹਾ ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।