ਇਮਂ ਸਂਪੂਜਯ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਮੇਤਤ੍ਕੁਣ੍ਡਸ੍ਯ ਸਨ੍ਨਿਧੌ ਦੁਗ੍ਧੇਸ਼੍ਵਰਮਿਤਿ ਖ੍ਯਾਤਂ ਕ੍ਸ਼ੀਰਕੁਣ੍ਡੇ ਪਵਿਤ੍ਰਕਮ੍
'ਤੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਇੱਥੇ, ਕੁੰਡ ਦੇ ਕੋਲ, ਪੂਜ। ਦੁੱਧ ਵਾਲੇ ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਦੂਧੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।'
ਪੂਜਯਾਮਾਸ ਤਲ੍ਲਿਂਗਂ ਦੁਗ੍ਧੇਸ਼੍ਵਰਮਿਤਿ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਦੂਧੇਸ਼ਵਰ ਨਾਂ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੀਤਯਾ ਸਤ੍ਕृਤਂ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤਤ੍ਕੁਣ੍ਡਂ ਕ੍ਸ਼ੀਰਸਂਗਮਮ੍ 2.8.8.
ਉਹ ਝੀਲ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੀਤਾ ਨੇ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਦੁੱਧ ਦੇ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ ਥਾਂ ਹੈ।
ਸੀਤਾਕੁਣ੍ਡੇ ਨਰਾਃ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਦੁਗ੍ਧੇਸ਼੍ਵਰਂ ਪ੍ਰਭੁਮ੍
ਸੀਤਾ ਦੇ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਤੇ ਦੁੱਧੇਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਲਾਭ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਅਤ੍ਰ ਸ੍ਨਾਨਂ ਜਪੋ ਹੋਮੋ ਦਾਨਂ ਚਾਕ੍ਸ਼ਯਤਾਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍
ਇਥੇ ਨ੍ਹਾਉਣਾ, ਜਪ ਕਰਨਾ, ਹਵਨ ਕਰਨਾ ਤੇ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਸਦਾ ਅਟੱਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਦੁਗ੍ਧੇਸ਼੍ਵਰਂ ਚ ਸਂਪੂਜ੍ਯ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਕਾਮਾਨਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍
ਦੁੱਧੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਏਵਂ ਯੋ ਵਿਧਿਵਤ੍ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਦਯਾਧਰ੍ਮਵਿਸ਼ਾਰਦਃ
ਜੋ ਕੋਈ ਦਇਆ ਤੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਕੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਕਰਦਾ ਹੈ,
ਤਤ੍ਰ ਪੂਰ੍ਵਦਿਸ਼ਾਭਾਗੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵਰਚਿਤਂ ਮਹਤ੍
ਉਥੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸੁਗਰੀਵ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਵੱਡਾ ਮੰਦਰ ਹੈ।
ਯਤ੍ਰ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਚ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਚ ਰਾਮਂ ਸਂਪੂਜ੍ਯ ਯਤ੍ਨਤਃ
ਜਿੱਥੇ ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਤੇ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਰਾਮ ਦੀ ਪੂਜਾ ਮਨ ਲਾ ਕੇ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯਗ੍ਦਿਸ਼ਿ ਵੈ ਸ੍ਥਾਨਂ ਹਨੁਮਤ੍ਕੁਣ੍ਡਮਿਤ੍ਯਪਿ
ਉਸ ਦੇ ਉਲਟ ਪਾਸੇ ਹਨੂਮਤ-ਕੁੰਡ ਨਾਮਕ ਥਾਂ ਹੈ।
ਤਯੋਃ ਸ੍ਨਾਨੇਨ ਦਾਨੇਨ ਰਾਮਸਂਪੂਜਨੇਨ ਚ ਇਯਂ ਸਾ ਪਰਮਾ ਮੇਧ੍ਯਾऽਯੋਧ੍ਯਾ ਧਰ੍ਮਨਿਧਿਃ ਸ੍ਮृਤਾ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਨ੍ਹਾਉਣ, ਦਾਨ ਦੇਣ ਤੇ ਰਾਮ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਇਹ ਅਯੋਧਿਆ ਧਰਮ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਖਜਾਨਾ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਾਸ੍ਤੁ ਤਤਃ ਸਰ੍ਵੇ ਵਸਿष੍ਠਮੁਨਿਮਾਦਰਾਤ੍ ਕਥਯਸ੍ਵ ਤਪੋਰਾਸ਼ੇ ਕਥਾਮੇਤਾਂ ਸੁਦੁਰ੍ਲਭਾਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਵਸੀਸ਼ਠ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਤਪ ਦੇ ਖਜਾਨੇ, ਇਹ ਵਿਰਲੇ ਕਹਾਣੀ ਸਾਨੂੰ ਸੁਣਾਓ।'
ਅਯੋਧ੍ਯਾਯਾਃ ਪਰਂ ਵਿਪ੍ਰ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਕਥਯਂਤਿ ਯਤ੍ 2.8.8.
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਉਹ ਅਯੋਧਿਆ ਦੀ ਮਹਾਨ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸੋ ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯਥਾ ਯਾਤ੍ਰਾਂ ਵਿਧਾਸ੍ਯਾਮਃ ਕ੍ਰਮੇਣ ਚ ਵਿਧਾਨਤਃ
ਅਸੀਂ ਯਾਤਰਾ ਕਿਵੇਂ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਤੇ ਕਦਮ-ਕਦਮ ਕਰਕੇ ਕਰੀਏ?
ਯਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵਪਾਪੇਭ੍ਯੋ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯ
ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
ਇਦਂ ਗੁਹ੍ਯਤਰਂ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਮਯੋਧ੍ਯਾਭਿਧਮੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਗੁਪਤ ਤੇ ਉੱਤਮ ਅਯੋਧਿਆ ਨਾਮਕ ਖੇਤਰ ਹੈ।
ਅਸ੍ਮਿਨ੍ਸਿਦ੍ਧਾਃ ਸਦਾ ਦੇਵਾ ਵੈष੍ਣਵਂ ਵ੍ਰਤਮਾਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਇਥੇ ਸਿੱਧ ਤੇ ਦੇਵਤਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਦਾ ਵਰਤ ਧਾਰ ਕੇ, ਸਦਾ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਅਭ੍ਯਸ੍ਯਂਤਿ ਪਰਂ ਯੋਗਂ ਯੁਕ੍ਤਪ੍ਰਾਣਾ ਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਃ
ਉਹ ਉੱਚਾ ਜੋਗ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੀ ਸਾਂਸ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਕਮਲੋਤ੍ਪਲਸ਼ੋਭਾਢ੍ਯੇ ਸਰੋਭਿਃ ਸਮਲਂਕृਤੇ
ਝੀਲਾਂ ਕਮਲ ਤੇ ਨੀਲੋਫਰ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਇਥੇ ਸੋਭਾ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਰੋਚਤੇ ਹਿ ਸਦਾ ਵਾਸਃ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਹਰੇਰਿਹ
ਹਰੀ ਦੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਵਸਣਾ, ਸਚਮੁਚ, ਹਰ ਵੇਲੇ ਸੁਖਦਾਇਕ ਹੈ।
ਯਥਾ ਮੋਕ੍ਸ਼ਮਿਹਾਯਾਂਤਿ ਨਾਨ੍ਯਤ੍ਰ ਹਿ ਤਥਾ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਮਹਾਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਮਿਦਂ ਯਸ੍ਮਾਦਯੋਧ੍ਯਾਭਿਧਮੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਇੱਥੇ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਇਹ ਆਯੋਧਿਆ ਨਾਮ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਤੇ ਉੱਚਾ ਤੀਰਥ ਹੈ।
ਨੈਮਿषੇ ਚ ਕੁਰੁਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੇ ਗਂਗਾਦ੍ਵਾਰੇ ਚ ਪੁष੍ਕਰੇ
ਨੈਮੀਸ਼, ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ, ਗੰਗਾ-ਦੁਆਰ ਤੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ—
ਇਹ ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਯਦ੍ਵਤ੍ਤਤ ਏਵ ਵਿਸ਼ਿष੍ਯਤੇ ਸਰ੍ਵਸ੍ਮਾਦਪਿ ਤੀਰ੍ਥਾਗ੍ਰ੍ਯਾਦਿਦਮੇਵ ਮਹਤ੍ਕृਤਮ੍ ।। 2.8.8.
—ਉਥੇ ਵੀ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੋਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤੀਰਥਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ; ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਲਿਂਗੈਰ੍ਮੁਨਿਭਿਃ ਸਰ੍ਵੈਃ ਸਿਦ੍ਧੈਰ੍ਮਹਰ੍षਿਭਿਃ
ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਸਿੱਧ ਲੋਕ ਤੇ ਮਹਾ ਰਿਸ਼ੀਆਂ—
ਤੇਭ੍ਯਃ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਤਿ ਹਰਿਰ੍ਯੋਗਮੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯ੍ਯਮੁਤ੍ਤਮਮ੍
—ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਯੋਗ-ਬਲ ਤੇ ਰਾਜ ਮਿਲਾਪ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਦੇਵਰ੍षਿਭਿਃ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਸ਼੍ਰੀਸ਼੍ਚ ਵਾਯੁਰ੍ਦਿਵਾਕਰਃ
ਬ੍ਰਹਮਾ, ਦੇਵ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਲਕਸ਼ਮੀ, ਵਾਯੂ ਤੇ ਸੂਰਜ—
ਉਪਾਸਤੇ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਃ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਹਰਿਮਾਦਰਾਤ੍ ਅਨਨ੍ਯਮਨਸੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵਦੋਪਾਸਤੇ ਹਰਿਮ੍
—ਇਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਹਰ ਥਾਂ ਹਰੀ ਦੀ ਆਦਰ ਨਾਲ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਕਾਗਰ ਮਨ ਹੋ ਕੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਰੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਵਿषਯਾਸਕ੍ਤਚਿਤ੍ਤੋऽਪਿ ਤ੍ਯਕ੍ਤਧਰ੍ਮਰਤਿਰ੍ਨਰਃ
ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਮਨ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਛੱਡ ਚੁੱਕਾ ਹੈ—
ਯੇ ਪੁਨਰ੍ਨਿਗਮਾਧੀਨਾਃ ਸਤ੍ਰਸ੍ਥਾ ਵਿਜਿਤੇਂਦ੍ਰਿਯਾਃ
ਪਰ ਜੋ ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹਨ, ਯਜਨਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਹੈ—
ਦੇਹਭਂਗਂ ਸਮਾਪਦ੍ਯ ਧੀਮਂਤਃ ਸਂਗਵਰ੍ਜਿਤਾਃ
—ਇਹ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਲਗਾਵਟ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਦੇਹ ਛੱਡਦੇ ਹਨ—