ਪਂਚਕ੍ਰੋਸ਼ਂ ਗਯਾਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਕ੍ਰੋਸ਼ਮੇਕਂ ਗਯਾਸ਼ਿਰਃ ਸਰ੍ਵਦਾ ਸਰ੍ਵਕਾਲੇषੁ ਗਯਾਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਵਿਧੀਯਤੇ
ਗਯਾ ਖੇਤਰ ਪੰਜ ਕੋਸ ਹੈ, ਤੇ ਗਯਾ ਸ਼ਿਰ ਇੱਕ ਕੋਸ ਹੈ; ਹਰ ਵੇਲੇ ਤੇ ਹਰ ਸਮੇਂ ਗਯਾ ਸ਼ਰਾਧ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਂਵਤ੍ਸਰੇ ਪਰਂ ਵ੍ਯਾਸ ਦਿਨਮੇਕਂ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਮ੍ ਮਹਾਲਯੇਤਿ ਤਤ੍ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਪਿਤॄਣਾਂ ਦਤ੍ਤਮਕ੍ਸ਼ਯਮ੍
ਸਾਲ ਵਿੱਚ, ਵਿਆਸ ਜੀ, ਇੱਕ ਦਿਨ ਖਾਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਹਾਲਯਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਦਾਨ ਕਦੇ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਸਰ੍ਵਦਾ ਸਰ੍ਵਕਾਲੇषੁ ਗਯਾਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਵਿਧੀਯਤੇ
ਹਰ ਵੇਲੇ ਤੇ ਹਰ ਸਮੇਂ ਗਯਾ ਸ਼ਰਾਧ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਂਵਤ੍ਸਰੇ ਪਰਂ ਵ੍ਯਾਸ ਦਿਨਮੇਕਂ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਮ੍
ਸਾਲ ਵਿੱਚ, ਵਿਆਸ ਜੀ, ਇੱਕ ਦਿਨ ਖਾਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੈ।
ਅਕ੍ਸ਼ਯ੍ਯਾ ਜਾਯਤੇ ਤृਪ੍ਤਿਃ ਪਿਤॄਣਾਂ ਕਲ੍ਪਸਂਖ੍ਯਯਾ
ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਅਖੁੰਢ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਲਪ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਚੱਲਦੀ ਹੈ।
ਭੂਯਸ੍ਤੁ ਸਂਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਪਰਮਾਦ੍ਭੁਤਮ੍
ਹੁਣ ਮੈਂ ਹੋਰ ਵੀ ਵਡਿਆ ਅਚੰਭੇ ਵਾਲਾ ਮਹਾਤਮਿਆ ਦੱਸਾਂਗਾ।
ਸਪ੍ਤਰ੍षੀਣਾਂ ਚ ਯਾ ਭਾਰ੍ਯਾ ऋषਿਪਤ੍ਨ੍ਯਃ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾਃ
ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਵਾਂ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹਨ,
ऋषਿਭਿਸ਼੍ਚ ਪਰਿਤ੍ਯਕ੍ਤਾ ਬਭ੍ਰਮੁਸ਼੍ਚ ਵਨਾਦ੍ਵਨਮ੍ 5.1.59.
ਉਹ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲੋਂ ਜੰਗਲ ਭਟਕਦੀਆਂ ਫਿਰਦੀਆਂ।
ਤਾਸਾਂ ਚ ਪ੍ਰਿਯਮਨ੍ਵਿਚ੍ਛਨ੍ਸਮਾਯਾਤੋ ਵਨਾਂਤਰੇ
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਜੰਗਲ ਦੇ ਹੋਰ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ।
ਉਵਾਚ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ਼੍ਣਯਾ ਵਾਚਾ ਦੇਸ਼ਕਾਲੋਚਿਤਂ ਵਚਃ
ਉਸਨੇ ਨਰਮ ਬੋਲ ਨਾਲ, ਸਮੇਂ ਤੇ ਥਾਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਕਸ੍ਮਾਚ੍ਚ ऋषਿਭਿਸ੍ਤ੍ਯਕ੍ਤਾ ਲੋਕਮਾਤਰਃ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾਃ
ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਮਾਵਾਂ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹਨ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕਿਉਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ?
ऋषਿਪਤ੍ਨ੍ਯ ਊਚੁਃ ਨ ਜਾਨੀਮੋ ਵਯਂ ਤਾਤ ਯੇਨ ਦੋषੇਣ ਤਾਪਸੈਃ
ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਪਿਆਰੇ, ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਕਿ ਕਿਸ ਗਲਤੀ ਕਰਕੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।'
ਲੋਕਾਪਵਾਦਜਂ ਕਿਂਚਿਜ੍ਜਾਤਂ ਦਿष੍ਟਵਸ਼ਾਦਧਮ੍
ਕੁਝ ਦੋਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਜਦਕਿ ਅਸੀਂ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹਾਂ।
ਯਸ੍ਯਾਰਾਧਨਪੁਣ੍ਯੇਨ ਪਤਿਸਾਂਨਿਧ੍ਯਮਾਪ੍ਨੁਯੁਃ
ਉਸ ਥਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੇ ਫਲ ਨਾਲ, ਪਤੀ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਇਤਿ ਪृष੍ਟਸ੍ਤਦਾ ਤਾਭਿਰ੍ऋषਿਪਤ੍ਨੀਭਿਰ੍ਨਾਰਦਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਨਾਰਦ ਨੇ...
ਮਹਾਕਾਲਵਨੇ ਰਮ੍ਯੇ ਗਯਾਤੀਰ੍ਥਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍
...ਵੱਡੇ ਕਾਲਾ ਜੰਗਲ ਵਿਚ, ਜੋ ਸੁਹਣਾ ਸੀ, ਗਯਾ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦੱਸੀ।
ਤਤ੍ਰੈਵ ਚਾਕ੍ਸ਼ਯੋ ਨਾਮ ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਃ ਸ਼ਾਖਿਨਾਂ ਵਰਃ
ਉਥੇ ਅਕਸ਼ਯ ਨਾਮ ਦਾ ਬਰਗਦ ਦਾ ਰੁੱਖ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਰੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਦੋषਹਰਂ ਤੀਰ੍ਥਂ ਸਰ੍ਵਕਾਮਵਰਪ੍ਰਦਮ੍ 5.1.59.
ਉਹ ਤੀਰਥ ਸਾਰੇ ਦੋਸ਼ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਨਾਰਦਸ੍ਯ ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ऋषਿਪਨ੍ਤ੍ਯਃ ਸੁਚੋਦਿਤਾਃ
ਨਾਰਦ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ...
ਆਜਗ੍ਮੁਸ੍ਤਦ੍ਵਨਂ ਤਤ੍ਰ ਯਤ੍ਰ ਤੀਰ੍ਥਂ ਗਯਾਭਿਧਮ੍
...ਉਸ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਗਈਆਂ, ਜਿੱਥੇ ਗਯਾ ਤੀਰਥ ਸੀ।
ਕृਤਾਸ੍ਤਾਭਿਸ਼੍ਚ ਪੁਣ੍ਯਾਭਿਰ੍ਨਭਸ੍ਯਸ੍ਯਾਸਿਤੇਤਰੇ
ਉਥੇ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਨਭਸਿਆ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਕਾਲੀ ਪੱਖ 'ਤੇ ਕਰਮ ਕੀਤੇ।
ਉਪੋष੍ਯ ਚੈਕਰਾਤ੍ਰਂ ਤੁ ਜਾਗਰਂ ਚੈਵ ਯੋਗਤਃ
ਇਕ ਰਾਤ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਯੋਗ ਵਿਚ ਜਾਗਰਣ ਕੀਤਾ।
ਭਰ੍ਤृਕੋਪਪਰਿਭ੍ਰष੍ਟਾਃ ਸਦ੍ਯਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਗृਹਾਸ਼੍ਰਮਮ੍
ਪਤੀਆਂ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਛੱਡੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੇ ਘਰ-ਵਾਲੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈਆਂ।
ਤਦਾਪ੍ਰਭृਤਿ ਲੋਕੇਸ੍ਮਿਨ੍ਪਂਚਮੀ ऋषਿਸਂਜ੍ਞਿਤਾ
ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਪੰਜਵੀਂ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀ ਪੰਚਮੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨੀਵਾਰਾਹਾਰਕਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਸ਼ੁਚੀਭੂਯ ਸਮਾਹਿਤਾਃ ਦੁਰ੍ਭਗਤ੍ਵਂ ਚ ਨਾਰੀਣਾਂ ਨ ਵਿਯੋਗਸ਼੍ਚ ਮਾਤृਭਿਃ
ਨੀਵਾਰਾ ਚਾਵਲ ਖਾ ਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਤੇ ਮਨ ਲਾ ਕੇ, ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਦੁਖ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਨਾ ਮਾਵਾਂ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜਾ ਹੋਵੇਗਾ...
ਪੁਤ੍ਰਤੋ ਧਨਤੋ ਵਾਪਿ ਕਦਾਚਿਤ੍ਸਂਭਵਿष੍ਯਤਿ
...ਚਾਹੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਜਾਂ ਧਨ ਤੋਂ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ।
ਅਵਂਤ੍ਯਾਮੀਦृਸ਼ਂ ਤੀਰ੍ਥਂ ਵਰ੍ਤਤੇ ਭੁਵਿ ਸਤ੍ਤਮ 5.1.59.
ਅਵੰਤੀ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਐਸਾ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਹੇ ਚੰਗੇ ਮਨੁੱਖ।
ਅਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤੀਰ੍ਥੇ ਨਰਃ ਕਸ਼੍ਚਿਨ੍ਮਹਾ ਦਾਨਾਨਿ ਚੇਚ੍ਚਰੇਤ੍
ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਤੀਰਥ ਤੇ ਵੱਡੇ ਦਾਨ ਕਰੇ,
ਯੋ ਵੈ ਨਿਯਮਵਾਨ੍ਭੂਤ੍ਵਾ ਕਥਾਮੇਤਾਂ ਸ਼ृਣੋਤਿ ਵਾ
ਜਾਂ ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਨਿਯਮ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣੇ,
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਸ੍ਕਾਂਦੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਏਕਾਸ਼ੀਤਿਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਪਂਚਮ ਆਵਂਤ੍ਯਖਣ੍ਡੇऽਵਨ੍ਤੀਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯੇ ਗਯਾਤੀਰ੍ਥਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯ ਵਰ੍ਣਨਂਨਾਮੈਕੋਨषष੍ਟਿਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕਾਂਦ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਅਵੰਤੀ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਗਯਾ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਉਨੰਜਾ ਚੈਪਟਰ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।