ਪੁष੍ਕਰਾਣਿ ਚ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਗਯਾਤੀਰ੍ਥਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਸਾਰੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰ ਤੇ ਉੱਤਮ ਗਯਾ ਤੀਰਥ ਵੀ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।
ਖ੍ਯਾਤਂ ਸਂਗਮਜਂ ਤੀਰ੍ਥਂ ਸ਼ਨੇਰ੍ਜਨ੍ਮਕਥਾਂ ਸ਼ੁਭਾਮ੍
ਸੰਗਮ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਤੀਰਥ ਦਾ ਵੀ ਜਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਤੇ ਸ਼ਨੀ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਸੁਭਾਗੀ ਕਥਾ ਵੀ।
ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਮਹਿਮਾਨਂ ਕਾਲੇ ਕੇਨ ਕਥਂ ਭਵੇਤ੍
ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕਦੋਂ, ਕਿਵੇਂ ਤੇ ਕਿਸ ਨੇ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ—ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ?
ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਕਾਲੇ ਯਦਾ ਜਾਤਾ ਮਹਾਕਾਲਵਨੇ ਸ਼ੁਭੇ
ਕਿਹੜੇ ਸਮੇਂ ਤੇ ਕਦੋਂ ਇਹ ਸੁਭਾਗੇ ਮਹਾਕਾਲ ਵਨ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ?
ਨਾਸ੍ਤਿ ਵਤ੍ਸ ਮਹੀਪृष੍ਠੇ ਸ਼ਿਪ੍ਰਾਯਾਃ ਸਦृਸ਼ੀ ਨਦੀ
ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸ਼ਿਪਰਾ ਵਰਗੀ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਦੀ ਨਹੀਂ।
ਵੈਕੁਣ੍ਠੇ ਜਾਯਤੇ ਸ਼ਿਪ੍ਰਾ ਜ੍ਵਰਘ੍ਨੀ ਚ ਸੁਰਾਲਯੇ
ਸ਼ਿਪਰਾ ਵੈਕੁੰਠ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਦੇਵਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜ਼ੁਕਾਮ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਬਣਦੀ ਹੈ।
ਵਾਰਾਹਕਲ੍ਪੇ ਵੈ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਵਿष੍ਣੁਦੇਹੇਤਿ ਨਾਮਤਃ 5.1.49.
ਵਾਰਾਹ ਕਲਪ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਨੂੰ 'ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਸਰੀਰ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਕ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸਿ ਸ਼ਿਪ੍ਰਾਯਾਃ ਸਮਾਸੇਨ ਕਥਾਂ ਸ਼ੁਭਾਮ੍
ਤੂੰ ਸ਼ਿਪਰਾ ਦੀ ਸੁਭਕਥਾ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਸੁਣਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਮਹਾਦੇਵੋ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਾਤ੍ਮਾ ਸਰ੍ਵਲੋਕੇषੁ ਸਰ੍ਵਤਃ
ਮਹਾਦੇਵ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਅਪ੍ਰਾਪ੍ਤਭਿਕ੍ਸ਼ੋ ਭਿਕ੍ਸ਼ਾਰ੍ਥੀ ਵੈਕੁਣ੍ਠਮਗਮਦ੍ਵਿਭੁਃ
ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਭਿਖ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ, ਤਾਂ ਭਿਖ ਲਈ ਵੱਡੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵੈਕੁੰਠ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।
ਲੋਕਨਿਂਦਾਪਰਃ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਃ ਕ੍ਸ਼ੁਧਿਤੋ ਬਹੁਵਾਸਰੈਃ
ਉਹ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਭੁੱਖਾ ਸੀ।
ਕਪਾਲਂ ਚ ਕਰੇ ਕृਤ੍ਵਾ ਇਤ੍ਯੁ ਵਾਚ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਖੋਪਰੀ ਫੜੀ ਅਤੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਇਹੀ ਆਖਿਆ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਕਰਮੁਦ੍ਯਮ੍ਯ ਤਰ੍ਜਨ੍ਯਗੁਂਲਿਮਾਦਧਤ੍
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਹੱਥ ਚੁੱਕਿਆ ਤੇ ਉਂਗਲ ਉਸ ਉੱਤੇ ਰੱਖੀ।
ਤਦਾਂਗੁਲਿਸਮੁਦ੍ਭੂਤਂ ਬਹੁ ਸੁਸ੍ਰਾਵਸ਼ੋਣਿਤਮ੍
ਫਿਰ, ਉਸ ਉਂਗਲ ਵਿੱਚੋਂ ਵੱਡੀ ਧਾਰ ਨਾਲ ਲਾਲ ਲਹੂ ਵਗਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਤਦਾ ਉਦ੍ਵੇਲਿਤਾ ਸਾ ਵੈ ਧਾਰਾ ਜਾਤਾ ਸਮਂ ਤਤਃ
ਉਸ ਵੇਲੇ, ਓਹ ਧਾਰ ਉੱਭਰ ਕੇ ਇਕੱਠੀ ਵਗਣ ਲੱਗ ਪਈ।
ਵੈਕੁਂਠੇ ਚਾਭਵਤ੍ਸਦ੍ਯੋ ਨਦੀ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਪਾਵਨੀ
ਵੈਕੁੰਠ ਵਿੱਚ, ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਇਕ ਨਦੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਜ੍ਵਰਘ੍ਨੀ ਚ ਯਥਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਤਥਾ ਵ੍ਯਾਸ ਬ੍ਰਵੀਮ੍ਯਹਮ੍ 5.1.49.
ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਜ਼ੁਕਾਮ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਐਸਾ ਹੀ ਮੈਂ, ਵਿਆਸ, ਆਖਦਾ ਹਾਂ।
ਯੋਧਯਾਮਾਸ ਦੈਤ੍ਯੇਂਦ੍ਰੋ ਹ੍ਯਨਿਰੁਦ੍ਧਪ੍ਰ ਹੇਲਨਃ
ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਰੋਕਿਆ ਨਾ ਗਿਆ ਤੇ ਹਾਸਾ ਕਰਦਿਆਂ ਲੜਾਈ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੋ ਵਾਸੁਦੇਵਸ਼੍ਚਕ੍ਰਮਾਦਾਯ ਸਤ੍ਵਰਃ
ਫਿਰ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣਾ ਚੱਕਰ ਚੁੱਕ ਲਿਆ।
ਸ ਤਦਾ ਭਗ੍ਨਸਂਕਲ੍ਪਸ਼੍ਛਿਨ੍ਨਦੋਸ਼੍ਚ ਵ੍ਰਣਾਰ੍ਦਿਤਃ
ਉਸ ਵੇਲੇ, ਉਸ ਦੀ ਨੀਤ ਟੁੱਟ ਗਈ, ਦੋਸ਼ ਕੱਟ ਗਏ ਤੇ ਉਹ ਘਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਸੀ।
ਤਦਾਗਤਂ ਮਹਾਦੈਤ੍ਯਂ ਸਮੀਪੇ ਭਯਵਿਹ੍ਵਲਮ੍
ਉਹ ਵੱਡਾ ਦੈਤ, ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਨੇੜੇ ਆ ਗਿਆ।
ਛਿਤ੍ਤ੍ਵਾ ਬਾਹੁਸਹਸ੍ਰਂ ਵੈ ਦੈਤ੍ਯਰਾਜਸ੍ਯ ਚਾਹਵੇ
ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਦੈਤ ਰਾਜੇ ਦੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬਾਂਹਾਂ ਕੱਟ ਦਿੱਤੀਆਂ।
ਸ੍ਥਿਤੋ ਯਤ੍ਰਾਚਲੋ ਵ੍ਯਾਸ ਤਤ੍ਰਾਗਤੋ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਅਡੋਲ ਖੜਾ ਸੀ, ਵਿਆਸ, ਓਥੇ ਹੀ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।
ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਂ ਚ ਸਮਾਸਾਦ੍ਯ ਕृਤ੍ਵਾ ਯੁਦ੍ਧਂ ਤੁ ਦਾਰੁਣਮ੍
ਉਹ ਇਕ ਦੂਜੇ ਕੋਲ ਆ ਕੇ, ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ।
ਵੈष੍ਣਵਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਤਦਾ ਕृष੍ਣਃ ਸਂਦਧੇ ਹਰਜਿਘਾਂਸਯਾ
ਉਸ ਵੇਲੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਹਰੇ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਵੈਸ਼ਣਵ ਅਸਤਰ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ।
ਸਂਦਧੇ ਵੈ ਤਦਾ ਸ਼ਂਭੁਃ ਕृष੍ਣਪ੍ਰਾਣਹਰੋਤ੍ਸੁਕਃ
ਉਸ ਸਮੇਂ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਵੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀ ਜਾਨ ਲੈਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ, ਆਪਣਾ ਅਸਤਰ ਚੁੱਕ ਲਿਆ।
ਮੋਹਨਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਪੁਨਃ ਕृष੍ਣਃ ਸ਼ਿਵੋਪਰਿ ਮੁਮੋਚ ਹ 5.1.49.
ਫਿਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਉੱਤੇ ਮੁੜ ਮੋਹਣ ਵਾਲਾ ਅਸਤਰ ਛੱਡਿਆ।
ਜृਂਭਮਾਣਃ ਸ੍ਥਿਤਃ ਸਂਖ੍ਯੇ ਕਿਂਚਿਤ੍ਕਾਲਂ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਃ
ਉਹ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਵਾਰ ਵਾਰ ਉਬਾਸੀਆਂ ਲੈਂਦਾ ਖੜਾ ਰਿਹਾ।
ਤਦਾ ਕ੍ਰੋਧਾਭਿਭੂਤੇਨ ਕृਤੋ ਮਾਹੇਸ਼੍ਵਰੋ ਜ੍ਵਰਃ
ਫਿਰ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਜ਼ੁਕਾਮ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ।
ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰਸ੍ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਾ ਹ੍ਰਸ੍ਵਸ੍ਤ੍ਰਿਪਾਦੋ ਬਰ੍ਕਰਾਕृਤਿਃ
ਉਸ ਜ਼ੁਕਾਮ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ, ਤਿੰਨ ਸਿਰ, ਛੋਟੀ ਲੰਬਾਈ, ਤਿੰਨ ਲੱਤਾਂ ਤੇ ਡਰਾਉਣੀ ਸ਼ਕਲ ਸੀ।