ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਯੁਗਸਹਸ੍ਰੇ ਤੁ ਪੂਰ੍ਣੇ ਵੈ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮ 5.1.48.
ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਯੁੱਗ ਪੂਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ,
ਯੁਗਾਨਿ ਸਪ੍ਤਤਿਂ ਤਾਨਿ ਸਾਗ੍ਰਾਣਿ ਕਥਿਤਾਨਿ ਤੇ
ਉਹ ਸਤੱਤਰ ਯੁੱਗ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਤੈਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ।
ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ੈਤੇ ਮਨਵਃ ਕਥਿਤਾਃ ਕੀਰ੍ਤਿਵਰ੍ਧਨਾਃ
ਇਹ ਚੌਦਾਂ ਮਨੂ, ਜੋ ਇੱਜ਼ਤ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।
ਪ੍ਰਜਾਨਾਂ ਪਤਯੋ ਵ੍ਯਾਸ ਧਨ੍ਯਮੇषਾਂ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ ਨਮ੍
ਹੇ ਵਿਆਸ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤੀ ਦਾ ਜਿਕਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਮਨ੍ਵਂਤਰੇषੁ ਸਂਹਾਰਾਃ ਸਂਹਾਰਾਂਤੇषੁ ਸਂਭਵਾਃ । ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਮਂਤਸ੍ਤੇषਾਂ ਵੈ ਵਕ੍ਤੁਂ ਵਰ੍षਸ਼ਤੈਰਪਿ
ਮਨੂਆਂ ਦੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਨਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਨਾਸ ਮੁਕਣ 'ਤੇ ਨਵੀਂ ਰਚਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਸਾਰੇ ਵਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਸੌਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਵਿਸਰ੍ਗਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਜਾਨਾਂ ਵੈ ਸਂਹਾਰਸ੍ਯ ਚ ਭਾਰਤ
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਦੀ ਵੀ,
ਯਤ੍ਰ ਤਿष੍ਠਂਤਿ ਵੈ ਦੇਵਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਸਪ੍ਤਰ੍षਿਭਿਃ ਸਹ
ਜਿੱਥੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਸਮੇਤ ਵੱਸਦੇ ਹਨ,
ਪੂਰ੍ਣੇ ਯੁਗਸਹਸ੍ਰੇ ਤੁ ਕਲ੍ਪੋ ਨਿਃਸ਼ੇष ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਹਜ਼ਾਰ ਯੁੱਗ ਪੂਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਲਪ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਮਗ੍ਰਤਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਸਹਾਦਿਤ੍ਯੈਰ੍ਗਣੈਰ੍ਦ੍ਵਿਜ
ਹੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਆਦਿਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਸਮੇਤ,
ਸ ਸ੍ਰष੍ਟਾ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਕਲ੍ਪਾਂਤੇ ਤੁ ਪੁਨਃਪੁਨਃ
ਉਹੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਹੈ, ਤੇ ਹਰ ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸ ਏਵ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਵ੍ਯਾਸ ਮਹੇਸ਼ਾ ਸਹ ਸਂਯੁਤਃ 5.1.48.
ਉਹੀ ਇਕਲਾ ਹੀ, ਹੇ ਵਿਆਸ, ਵੱਡੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਪ੍ਰਲਯੋ ਨ ਬਾਧਤੇ ਵ੍ਯਾਸ ਮਹਾਕਾਲਵਨੋਤ੍ਤਮੇ
ਹੇ ਵਿਆਸ, ਮਹਾਕਾਲ ਦੇ ਸੋਹਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਨਾਸ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
ਨਿਰਾਮਯਾ ਨਿਰਾਤਂਕਾ ਨਿਰ੍ਵਿਕਾਰਾ ਯੁਗੇਯੁਗੇ
ਉਹ ਰੋਗ ਰਹਿਤ, ਚਿੰਤਾ ਰਹਿਤ ਤੇ ਹਰ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਅਟੱਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਅਤ੍ਰੈਵ ਚ ਵਨੇ ਰਮ੍ਯੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਲੋਕਪਿਤਾਮਹਃ
ਇਥੇ ਹੀ, ਇਸ ਸੁਹਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੋ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪਿਤਾ ਹਨ,
ਮਰੀਚਿਃ ਕਸ਼੍ਯਪੋ ਰੁਦ੍ਰੋ ਯੇऽਨ੍ਯੇ ਭृਗ੍ਵਾਦਯਸ੍ਤਥਾ
ਮਰੀਚੀ, ਕਸ਼ਯਪ, ਰੁਦਰ ਤੇ ਹੋਰ ਭ੍ਰਿਗੂ ਆਦਿਕ ਵੀ,
ਏਵਮਾਦੌ ਪੁਰਾ ਵ੍ਯਾਸ ਕਲ੍ਪਂ ਕਲ੍ਪਾਯਤੇ ਤਦਾ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਵਿਆਸ, ਕਲਪ ਦੀ ਰਚਨਾ ਇੰਝ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਕਲ੍ਪਭੇਦਾਃ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤਾ ਮਹਾਕਾਲਵਨੇ ਸ਼ੁਭੇ
ਕਲਪਾਂ ਦੇ ਫਰਕ ਮਹਾਕਾਲ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।
ਤਾਵਂਤਿ ਯੋਗਲਿਂਗਾਨਿ ਵਨੇ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਸਤ੍ਤਮ
ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਭਲੇ ਮਨੁੱਖ, ਇੰਨੇ ਯੋਗ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।
ਪੁਨਃਪੁਨਰ੍ਭਵਿष੍ਯਂਤਿ ਪੁਰੀ ਹ੍ਯੇषਾऽਚਲਾ ਸ੍ਮृਤਾ
ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਬਣਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਇਸਨੂੰ ਅਡੋਲ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤਿਕਲ੍ਪੇਤਿ ਵਿਖ੍ਯਾਤਾ ਭੁਵਿ ਵ੍ਯਾਸ ਭਵਿष੍ਯਤਿ
ਹੇ ਵਿਆਸ, ਇਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ 'ਪ੍ਰਤਿਕਲਪ' ਨਾਂ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਵੇਗਾ।
ਜਪਂ ਹੋਮਂ ਤਥਾ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਪਿਤॄਨੁਦ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਦੇਵਤਾਃ 5.1.48.
ਜੋ ਜਪ, ਹੋਮ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸ਼ਰਾਧ ਹਨ—
ਪ੍ਰਤਿਕਲ੍ਪਾਮਨੁਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਦੇਵਂ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਮ੍
ਹਰ ਕਲਪ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਚ, ਜਦੋਂ ਉਥੇ ਜਾ ਕੇ ਮਹਾਂਦੇਵ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—
ਪ੍ਰਸਂਗਤੋ ਰਜਃ ਕ੍ਲਾਂਤਃ ਸ਼ਿਪ੍ਰਾਂਭਸਿ ਚ ਮਾਨਵਾਃ
ਜਗਤ ਦੇ ਮਾਇਆ ਦੇ ਧੂੜ ਨਾਲ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਿਪਰਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਮਨ੍ਵਂਤਰਸਹਸ੍ਰੇषੁ ਕਾਸ਼ਿਵਾਸੇषੁ ਯਤ੍ਫਲਮ੍
ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰ ਮਨਵੰਤਰਾ ਰਹਿਣ ਦਾ ਜੋ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ—
ਪ੍ਰਤਿਕਲ੍ਪੇ ਚ ਕਲ੍ਪਾਂਤੇ ਸੈਵਾਸੀਚ੍ਚ ਪੁਰੀ ਸ਼ੁਭਾ
ਹਰ ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਕਲਪ ਦੇ ਮੁਕਾਵਲੇ ਤੇ, ਉਹ ਸੁਭਾਗਾ ਸ਼ਹਿਰ ਉਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਯੇ ਚੈਤਸ੍ਯ ਮਹਾਭਾਗਾਃ ਪ੍ਰੀਤਿਂ ਕੁਰ੍ਵਂਤਿ ਮਾਨਵਾਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਥਾਂ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੱਡੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ।
ਯਃ ਸ਼ृਣੋਤਿ ਕਥਾਂ ਪੁਣ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਤਿਕਲ੍ਪੋਦ੍ਭਵਾਂ ਸ਼ੁਭਾਮ੍
ਜੋ ਕੋਈ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸੁਭਾਗੀ ਕਥਾ ਸੁਣਦਾ ਹੈ ਜੋ ਹਰ ਕਲਪ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—
ਯੁਗੇਯੁਗੇ ਯਥਾ ਜਾਤਾ ਤਥਾ ਖ੍ਯਾਤਾ ਮਯਾऽਨਘ
ਹਰ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਰਹੀ, ਮੈਂ ਵੀ ਇਸਨੂੰ ਐਸੇ ਹੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ।
ਸ਼ਿਪ੍ਰਾਯਾਸ਼੍ਚ ਕਥਾਂ ਪੁਣ੍ਯਾਂ ਪਵਿਤ੍ਰਾਂ ਪਾਪਹਾਰਿਣੀਮ੍
ਤੇ ਸ਼ਿਪਰਾ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕਥਾ ਵੀ—
ਸੁਨ੍ਦਰਂ ਕੁਂਡਮਾਖ੍ਯਾਤਂ ਪਿਸ਼ਾਚਮੋਚਨਂ ਤਥਾ
ਸੁੰਦਰ ਕੁੰਡ ਦਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਥਾਂ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਭੂਤਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।