ਰੁਦ੍ਰਾ ਹ੍ਯੇਕਾਦਸ਼ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਰ੍ਕਾਸ੍ਤਥੈਵ ਚ
ਉੱਥੇ ਗਿਆਨ ਅਨੁਸਾਰ ਗਿਆਰਾਂ ਰੁਦਰ ਤੇ ਬਾਰਾਂ ਸੂਰਜ ਹਨ।
ਅष੍ਟੌ ਚ ਦਿਗ੍ਗਜਾਸ਼੍ਚੈਵ ਮਨਵਸ਼੍ਚ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼
ਉੱਥੇ ਅੱਠ ਦਿਸਾਵਾਂ ਦੇ ਹਾਥੀ ਤੇ ਚੌਦਾਂ ਮਨੁ ਵੀ ਹਨ।
ਗਂਧਰ੍ਵਾਸਰਸਸ਼੍ਚੈਵ ਕਿਂਨਰੋਰਗਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਃ । ਸਿਦ੍ਧਾਸ੍ਤਪਸ੍ਵਿਨੋ ਵਤ੍ਸ ਤਤ੍ਰੈਵ ਸਮੁਪਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਗੰਧਰਵ, ਅਪਸਰਾ, ਕਿੰਨਰ, ਨਾਗ, ਰਾਖਸ਼, ਸਿੱਧ ਤੇ ਤਪਸੀ, ਪਿਆਰੇ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।
ਅष੍ਟੌ ਵੈ ਭੈਰਵਾਃ ਖ੍ਯਾਤਾਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਃ ਪਵਨਾਤ੍ਮਜਾਃ
ਉੱਥੇ ਅੱਠ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭੈਰਵ ਤੇ ਚਾਰ ਪਵਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ।
ਏਤੇ ਦੇਵਗਣਾਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਰੌਦ੍ਰਾਸ਼੍ਚੈਵ ਤਥਾ ਗਣਾਃ 5.1.45.
ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੌਦਰ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ ਗਣ ਵੀ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।
ਦਕ੍ਸ਼ਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠੋ ਦਿਤਿਰ੍ਵੈ ਦੇਵਮਾਤਰਃ । ਸੁਰਭੀਪ੍ਰਮੁਖਾ ਗਾਵਃ ਸ੍ਥਾਵਰਾਣਿ ਚਰਾਣਿ ਚ
ਦਕ੍ਸ਼, ਜੋ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਦਿਤੀ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ, ਸੁਰਭੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀਆਂ ਗਾਂ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਚਲਦੇ-ਫਿਰਦੇ ਤੇ ਅਡਿੱਗ ਜੀਵ।
ਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਯਾਨਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਨਦ੍ਯਃ ਪ੍ਰਸ੍ਰਵਣਾਨਿ ਚ
ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ, ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਚਸ਼ਮੇ।
ਸਪ੍ਤ ਪੁਰ੍ਯਸ੍ਤ੍ਰਯੋ ਗ੍ਰਾਮਾ ਨਵਾਰਣ੍ਯਾ ਨਵੋषਰਾਃ
ਸੱਤ ਸ਼ਹਿਰ, ਤਿੰਨ ਪਿੰਡ, ਨੌਂ ਜੰਗਲ ਅਤੇ ਨੌਂ ਉਜੜ ਜਗ੍ਹਾਂ।
ਸਮੁਦ੍ਰਾਸ਼੍ਚੈਵ ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਰਤ੍ਨਾਨਿ ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਚ ਰਾਜਰ੍षਯਸ੍ਤਥਾ ਸ਼ਾਂਤਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਵੇਦਪਾਰਗਾਃ
ਚਾਰ ਸਮੁੰਦਰ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਰਤਨ, ਸ਼ਾਂਤ ਰਾਜਾ-ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ।
ਵੇਦਾਃ ਪੁਰਾਣਸ੍ਮृਤਯੋ ਗਾਥਾ ਗੀਤਿਪ੍ਰਹੇ ਲਿਕਾਃ
ਵੇਦ, ਪੁਰਾਣ, ਸਮ੍ਰਿਤੀਆਂ, ਗੀਤ ਅਤੇ ਰਾਗ-ਸੰਗੀਤ।
ਤਸ੍ਯ ਦਰ੍ਸ਼ਨਮਾਤ੍ਰੇਣ ਜਾਤੋऽਹਂ ਵਿਜ੍ਵਰੋऽਮਲਃ
ਉਸ ਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਹੀ ਮੈਂ ਰੋਗ ਰਹਿਤ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ।
ਸ੍ਨਾਤੋऽਹਂ ਸਰ੍ਵਤੀਰ੍ਥੇषੁ ਸ਼ੁਚਿਰ੍ਭੂਤ੍ਵਾ ਸਮਾਹਿਤਃ
ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਲਿਆ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਮਨ ਲਗਾ ਲਿਆ।
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਪਦ੍ਮਾਵਤੀਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਂ ਸਰ੍ਵਕਾਮਵਰਪ੍ਰਦਾਮ੍
ਪਦਮਾਵਤੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ ਤੇ ਸਭ ਮਨਚਾਹੇ ਵਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਦੇਖ ਲਿਆ।
ਨ ਦੁਃਖੀ ਨ ਚ ਦਾਰਿਦ੍ਰੋ ਨ ਮੂਰ੍ਖੋ ਨਾਜਿਤੇਂਦ੍ਰਿਯਃ
ਉੱਥੇ ਨਾ ਕੋਈ ਦੁੱਖੀ ਹੈ, ਨਾ ਗਰੀਬ, ਨਾ ਮੂਰਖ, ਨਾ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਅਣਕਾਬੂ।
ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਮਿਤ੍ਰਾਣਿ ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਂ ਚੋਪਕਾਰਿਣਃ 5.1.45.
ਸਾਰੇ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਮਿੱਤਰ ਹਨ ਤੇ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਉਦ੍ਯਾਨਾਨਿ ਚ ਰਮ੍ਯਾਣਿ ਵਨਾਨ੍ਯੁਪਵਨਾਨਿ ਚ
ਉੱਥੇ ਸੁਹਣੇ ਬਾਗ, ਜੰਗਲ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਬਾਗ ਹਨ।
ਨਾਨਾਰਤ੍ਨਸਮਾਕੀਰ੍ਣੈਰ੍ਹੇਮਕੁਂਭੈਃ ਸੁਸ਼ੋਭਨੈਃ
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਤਨਾਂ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਘੜਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ।
ਸਦੈਵ ਵਸਤੇ ਯਤ੍ਰ ਉਮਯਾ ਸਹ ਸ਼ਂਕਰਃ
ਉੱਥੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਚਂਦ੍ਰਜ੍ਯੋਤ੍ਸ੍ਨਾਕਲਾਪੂਰ੍ਣਮਰੀਚਿਭਿਃ ਸਦਾ ਬਭੌ
ਉੱਥੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੰਨਣੀ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ।
ਸਦੈਵ ਪੁष੍ਪਿਤਾ ਸ਼੍ਯਾਮਾ ਬਾਲ੍ਯਰੂਪਵਤੀ ਯਥਾ
ਉਹ ਸਦਾ ਫੁੱਲੀ ਰਹਿੰਦੀ, ਗੂੜ੍ਹੀ ਰੰਗਤ ਵਾਲੀ, ਜਿਵੇਂ ਨੌਜਵਾਨੀ ਦਾ ਰੂਪ ਹੋਵੇ।
ਗਿਰਿਗਹ੍ਵਰਕੁਂਜੇषੁ ਗੁਹਾਧ੍ਵਾਂਤਾਂਤਰੇषੁ ਚ
ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਹਨੇਰੇ ਵਾਲੀਆਂ ਖੋਹਾਂ ਵਿੱਚ।
ਗृਹਦੀਰ੍ਘਿਕਾਸੁ ਰਮ੍ਯਾਸੁ ਸ਼ਾਲਾਮਾਲਾਸੁ ਸਰ੍ਵਤਃ
ਘਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸੁਹਣੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਅਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਹਾਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚ।
ਕੁਮੁਦ੍ਵਤੀਪ੍ਰਫੁਲ੍ਲਾਨਿ ਵਿਰਾਜਂਤੇ ਸਰਾਂਸਿ ਚ
ਕੁਮੁਦਵਤੀ ਦੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਝੀਲਾਂ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਨਦ੍ਯਃ ਸਰਾਂਸਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਵਾਪੀਕੂਪਸੁਪਲ੍ਵਲਾਃ
ਨਦੀਆਂ, ਸਾਰੀਆਂ ਝੀਲਾਂ, ਤਲਾਬ, ਕੂਏਂ ਤੇ ਜਲ-ਭਰੇ ਪੱਥਰਾਂ—
ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਵੇषੁ ਕਾਲੇषੁ ਪ੍ਰਫੁਲ੍ਲਾ ਚ ਕੁਮੁਦ੍ਵਤੀ 5.1.45.
ਕਿਉਂਕਿ ਹਰ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਕੁਮੁਦਵਤੀ ਫੁੱਲ ਖਿੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ,
ਕੁਮੁਦ੍ਵਤ੍ਯਾਂ ਨਰਾ ਯੇ ਤੁ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਕੁਰ੍ਯੁਃ ਸਮਾਹਿਤਾਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਕੁਮੁਦਵਤੀ ਉੱਤੇ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਕਰਦੇ ਹਨ,
ਅਕ੍ਸ਼ਯਂ ਲਭਤੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਪਿਤॄਣਾਂ ਦਤ੍ਤਮਕ੍ਸ਼ਯਮ੍
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਟੱਲ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਦਾਨ ਕਦੇ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਯਤ੍ਕਿਂਚਿਤ੍ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਕਰ੍ਮ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਚਾਕ੍ਸ਼ਯਂ ਭਵੇਤ੍
ਉਥੇ ਜੋ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਅਟੱਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਸ੍ਕਾਂਦੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਏਕਾਸ਼ੀਤਿਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਪਞ੍ਚਮ ਆਵਨ੍ਤ੍ਯਖਣ੍ਡੇऽਵਨ੍ਤੀਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯੇ ਕੁਮੁਦ੍ਵਤੀਪ੍ਰਭਾਵਕਥਨਂਨਾਮ ਪਞ੍ਚਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਵੰਤੀ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਾਲੇ ਪੰਜਵੇਂ ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਕੁਮੁਦਵਤੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੀ ਕਥਾ ਵਾਲਾ ਪੰਜਵਾਂ-ਚੁਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕਾਂਦ ਮਹਾ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਇਕਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਸ਼ृਣੁ ਵ੍ਯਾਸ ਮਹਾਭਾਗ ਯਥਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਬ੍ਰਵੀਤ੍ਸੁਰਾਨ੍
ਹੇ ਵਿਆਸ ਜੀ, ਸੁਣੋ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਕਿਹਾ।