ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ ਦੇਵਦੇਵ ਮਹਾਦੇਵ ਭਕ੍ਤਾਨਾਮਭਯਂਕਰ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਵੱਡੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਦਾ ਡਰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ,'
ਤ੍ਰਿਪੁਰੋਨਾਮ ਦੈਤ੍ਯੇਂਦ੍ਰੋ ਦੇਵਾਨਾਂ ਕਦਨਂ ਮਹਤ੍
ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਨਾਮਕ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਨਾਸਕਾਰੀ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।
ਵਾਸਯਿਤ੍ਵਾ ਪੁਰਸ੍ਤਿਸ੍ਰੋ ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਾ ਵਿਚਰਤ੍ਯਥ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਤਿੰਨ ਵੱਡੀਆਂ ਨਗਰਾਂ ਵਸਾ ਕੇ ਹੁਣ ਖੁੱਲ੍ਹੇਆਮ ਫਿਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਏਵਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਜਾਃ ਸਰ੍ਵਾਃ ਕ੍ਸ਼ਯਂ ਨੀਤਾਸ਼੍ਚਰਾਚਰਾਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।
ऋषੀਣਾਮਾਸ਼੍ਰਮਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਯਤੀਨਾਮਾਯਤਨਾਨਿ ਚ ।। ਏਵਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਸੁਰਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਭ੍ਰष੍ਟਰਾਜ੍ਯਾਃ ਪਰਾਜਿਤਾਃ ।ऽ
ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਤੇ ਯਤੀਆਂ ਦੇ ਟਿਕਾਣੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਆਪਣੀ ਰਾਜਾਈ ਤੋਂ ਵੰਝੇ ਹੋ ਕੇ ਹਾਰ ਗਏ ਹਨ।
ਵਿਚਰਂਤਿ ਯਥਾ ਮਰ੍ਤ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਰਿਪੁਰੇਣ ਦੁਰਾਤ੍ਮਨਾ ।। 5.1.43.
ਹੁਣ ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਦੇ ਦੁਸਟਪਣ ਕਰਕੇ, ਦੇਵਤੇ ਆਮ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਾਂਗ ਫਿਰਦੇ ਹਨ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਵਧਸ੍ਤਸ੍ਯ ਵਿਚਿਂਤ੍ਯਤਾਮ੍
ਇਸ ਲਈ, ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਨਾਸ ਬਾਰੇ ਸੋਚੋ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਚਸ੍ਤਸ੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਸਂਸ਼ਿਤਾਤ੍ਮਨਃ
ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਮਨ ਨਾਲ ਆਖੀਆਂ,
ਜਯੋਪਾਯਂ ਕਰਿष੍ਯਾਮਿ ਦੈਤ੍ਯਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਦੁਰਾਤ੍ਮਨਃ
ਮੈਂ ਇਸ ਦੁਸਟ ਦੈਤ ਦਾ ਜਿੱਤਣ ਦਾ ਕੋਈ ਉਪਾਅ ਕਰਾਂਗਾ।
ਤਪਸ਼੍ਚਰਤ ਯੂਯਂ ਵਾ ਆਤ੍ਮਨੋ ਜਯਕਾਂਕ੍ਸ਼ਿਣਃ
ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਆਪਣੇ ਜਿੱਤ ਲਈ ਤਪ ਕਰੋ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵਦੇਵਾਨਾਂ ਤਤ੍ਰੈਵਾਂਤਰ੍ਹਿਤਃ ਸ਼ਿਵਃ
ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਥੋਂ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ।
ਜਯਾਰ੍ਥਂ ਤਸ੍ਯ ਦੈਤ੍ਯਸ੍ਯ ਤ੍ਰਿਪੁਰਸ੍ਯ ਦੁਰਾਤ੍ਮਨਃ
ਉਸ ਦੁਸਟ ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਦੈਤ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਲਈ,
ਮਹਿषੈਸ਼੍ਚ ਮਹਾਮੇਧ੍ਯੈਃ ਪਸ਼ੁਪੁष੍ਪਾਰ੍ਘਤਰ੍ਪਣੈਃ ਪੂਜਯਿਤ੍ਵਾ ਤਦਾ ਦੇਵੀਂ ਤਾਮੀਡੇ ਵृषਭਧ੍ਵਜਃ
ਉਸ ਸਮੇਂ, ਵੱਡੇ ਮਹਿਸ਼ਾਂ, ਹੋਰ ਪਸ਼ੂਆਂ, ਫੁੱਲਾਂ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਚੜ੍ਹਾਵਿਆਂ ਨਾਲ, ਉਸ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਫਿਰ ਵਛਰ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲੇ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ।
ਦੁਰ੍ਗਾਂ ਭਗਵਤੀਂ ਭਦ੍ਰਾਂ ਦੁਰ੍ਗਸਂਸਾਰਤਾਰਣੀਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਦੁৰ্গਾ, ਭਗਵਤੀ, ਭਦਰੂ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਾਉਣ ਵਾਲੀ ਮਾਤਾ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕੀਤੀ।
ਦੈਤ੍ਯਮੇਦੋਮਦੋਨ੍ਮਤ੍ਤਾਂ ਰਕ੍ਤਾਖ੍ਯਾਂ ਰਕ੍ਤਦਂਤਿਕਾਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਮਾਤਾ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕੀਤੀ ਜੋ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਲਹੂ ਤੇ ਮੱਦੇ ਨਾਲ ਮਸਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ ਰਕਤ ਹੈ ਤੇ ਜਿਸਦੇ ਦੰਦ ਵੀ ਲਾਲ ਹਨ।
ਮਹਿषਵਾਹਿਨੀਂ ਸ਼੍ਯਾਮਾਂ ਯਕ੍ਸ਼ਾਸਨਪਰਿਗ੍ਰਹਾਮ੍ 5.1.43.
ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਸ਼ਿਆਮ ਰੰਗੀ ਮਾਤਾ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕੀਤੀ ਜੋ ਮਹਿਸ਼ ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਸੇਵਾ ਯਕਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਸਨ ਤੇ ਬੈਠੀ ਹੈ।
ਪੂਜਯਿਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾਤ੍ਮਾ ਧ੍ਯਾਨਮਾਸ੍ਥਾਯ ਸਂਸ੍ਥਿਤਃ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਵਦਨਾ ਭੂਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਂ ਪ੍ਰਾਹ ਚਂਡਿਕਾ
ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਕੇ, ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਚੰਡੀ ਮਾਤਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਤੇ ਬੋਲੀ।
ਸਰ੍ਵਂ ਤ੍ਵਯੋਕ੍ਤਂ ਯਚ੍ਛਾਮਿ ਜਗਤਾਮੁਪਕਾਰਕਮ੍
ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਂਦੀ ਹਾਂ ਜੋ ਤੂੰ ਮੰਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਲਈ ਭਲਾ ਕਰੇ।
ਯੇਨ ਹਨ੍ਮਿ ਮਹਾਦੈਤ੍ਯਂ ਤ੍ਰਿਪੁਰਂ ਦੇਵਕਂਟਕ ਮ੍
ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਵੱਡੇ ਦੈਤ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਕਲੇਸ਼ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸਕਾਂ।
ਮਯਾ ਦਤ੍ਤਂ ਸੁਰਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਦੈਤ੍ਯਨਾਸ਼ਕਰਂ ਪਰਮ੍
ਮੈਂ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਦੈਤੀਆਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਅਸਤਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਮਹਾਪਾਸ਼ੁਪਤਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਂ ਕਰੇ ਕृਤ੍ਵਾ ਚ ਸ਼ਂਕਰਃ
ਮਹਾਂ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਅਸਤਰ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜ ਕੇ, ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ—
ਉਜ੍ਜਹਾਰ ਤਦਾ ਸ਼ਂਭੁਰ੍ਦੈਤ੍ਯਨਾਸ਼ਾਯ ਸਤ੍ਵਰਃ
ਫਿਰ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਉਹ ਅਸਤਰ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਦੈਤ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਚੁੱਕ ਲਿਆ।
ਸ੍ਤੁਤਿਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਯਯੌ ਵਾਗ੍ਭਿਃ ਪृष੍ਠਤੋऽਨੁਯਯੁਃ ਸੁਰਾਃ
ਉਸ ਨੇ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ ਤੇ ਦੇਵਤੇ ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲੇ।
ਮਾਯਿਨਂ ਤਂ ਤ੍ਰਿਧਾ ਭਿਤ੍ਤ੍ਵਾ ਮਾਯਾਯੁਦ੍ਧੇਨ ਸ਼ਂਕਰਃ
ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਨੇ ਮਾਇਆ ਵਾਲੀ ਲੜਾਈ ਨਾਲ ਉਸ ਜਾਦੂਗਰ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ।
ਜਯਾਸ਼ਿषਾ ਪ੍ਰਯੁਂਜਾਨਾ ऋषਯਃ ਸਿਦ੍ਧਚਾਰਣਾਃ
ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਸਿੱਧਾਂ ਤੇ ਚਾਰਣਾਂ ਨੇ ਜਿੱਤ ਦੀ ਅਸੀਸ ਦਿੱਤੀ।
ਅਪ੍ਸਰਾ ਨਨृਤੁਸ੍ਤਤ੍ਰ ਗਂਧਰ੍ਵਾ ਲਲਿਤਂ ਜਗੁਃ 5.1.43.
ਉਥੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨੇ ਨੱਚਿਆ ਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਨੇ ਮਿੱਠੇ ਸੁਰ ਲਾਏ।
ਜਯਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਤਦਾ ਜਾਤਃ ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਂ ਚ ਗृਹੇਗृਹੇ
ਉਸ ਵੇਲੇ ਹਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਜੀਵਾਂ ਵਲੋਂ ਜਿੱਤ-ਜਿੱਤ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਗੂੰਜਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ।
ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਂਤੇ ਤਦਾ ਯਜ੍ਞਾ ਮਹੋਤ੍ਸਵਸਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਃ
ਉਸ ਸਮੇਂ ਵੱਡੇ ਯੱਗ, ਮੇਲੇ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਦਾਨ-ਪੁੰਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ।
ਉਜ੍ਜਿਤੋ ਦਾਨਵੋ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯੇ ਸ੍ਥਾਪਿਤਂ ਯਸ਼ਃ
ਜਦੋਂ ਦਾਨਵ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਯਸ਼ ਫੈਲ ਗਿਆ।
ਕृਤਂ ਨਾਮ ਹ੍ਯਵਂਤ੍ਯਾ ਵਾ ਉਜ੍ਜਯਿਨੀ ਪਾਪਨਾਸ਼ਿਨੀ
ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ ਅਵੰਤੀ ਜਾਂ ਉੱਜੈਨੀ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮੰਨੀ ਗਈ।