ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਬ੍ਰੂਹਿ ਮਮੈਕਂ ਤੁ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਂ ਤਥ੍ਯੇਨ ਸਾਂਪ੍ਰਤਮ੍
ਇਸ ਲਈ, ਹੁਣ ਮੇਰਾ ਇੱਕ ਸਵਾਲ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।
ਕੁਸ਼ਸ੍ਥਲੀ ਕਥਂ ਨਾਮ ਤਥਾਵਂਤੀ ਕਥਂ ਸ੍ਮृਤਾ
ਕੁਸ਼ਸਥਲੀ ਨਾਂ ਕਿਵੇਂ ਪਿਆ, ਤੇ ਅਵੰਤੀ ਕਿਵੇਂ ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?
ਨਾਮ੍ਨਾਂ ਹੇਤੁਮਥੋ ਤੇषਾਂ ਬ੍ਰੂਹਿ ਤ੍ਵਂ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮ
ਹੇ ਵੱਡੇ ਮੁਨੀ, ਉਹਨਾਂ ਨਾਂਵਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸੋ।
ਕਥਿਤਂ ਵਾਮਦੇਵਾਯ ਗੌਰਕਲ੍ਪੇ ਪੁਰਾਤਨੇ
ਇਹ ਗੌਰੀ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਵਾਮਦੇਵ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਮਹੇਸ਼ੇਨ ਭਗਵਤਾ ਵਿਧਿਸ਼੍ਚੈਵਾਤ੍ਰ ਹੇਤੁਤਃ
ਭਗਵਾਨ ਮਹੇਸ਼ ਤੇ ਵਿਧੀ ਨੇ ਇੱਥੇ ਇਹ ਕਾਰਨ ਸਮਝਾਇਆ ਸੀ।
ਸ੍ਵਰ੍ਗਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਭਵਤਿ ਸ੍ਵੇਚ੍ਛਾਚਾਰਵਿਹਾਰਿਣਾਮ੍
ਜੋ ਉਥੇ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਕੁਤੋ ਨਿਵਰ੍ਤਿਤਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਜਾਯਤੇ ਵਸਤਾਂ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਏਤਨ੍ਮੇ ਭਗਵਨ੍ਬ੍ਰੂਹਿ ਹਿਤਾਰ੍ਥਂ ਸਰ੍ਵਦੇਹਿਨਾਮ੍ 5.1.40.
ਉਥੇ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਮਨ ਕਿਵੇਂ ਰੋਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਿੱਥੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਇਹ ਸਭ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਦੱਸੋ।
ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਪਾਰ੍ਵਤੀਕਾਂਤਂ ਪ੍ਰਭੁਃ ਪ੍ਰੀਤਃ ਪਿਤਾਮਹਃ
ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਹਨ, ਪਿਤਾਮਹ ਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
ਅਜਾਨਨ੍ਨਿਵ ਤ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਂ ਮਾਂ ਪृਚ੍ਛਸਿ ਸਨਾਤਨ
ਤੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੇ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਮੈਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਨਾ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਹਰ ਗੱਲ ਪੁੱਛਦੇ ਹੋ, ਹੇ ਸਨਾਤਨ।
ਤ੍ਵਮੇਵ ਚ ਮਹਾਕਾਲਃ ਸਰ੍ਵਂ ਵੈ ਜ੍ਞਾਯਤੇ ਤ੍ਵਯਾ
ਤੂੰ ਹੀ ਮਹਾਕਾਲ ਹੈਂ; ਤੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਿਵਸਂਤਿ ਨ ਤੇ ਮਰ੍ਤ੍ਯਾਃ ਸੁਰਾਸ੍ਤੇ ਵੈ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਉਥੇ ਮਨੁੱਖ ਨਹੀਂ ਵੱਸਦੇ; ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੇਵਤਾ ਹਨ।
ਵਰ੍ਤਤੇ ਚ ਪੁਰੀ ਤਤ੍ਰ ਰਮ੍ਯਹਰ੍ਮ੍ਯਾ ਸੁਸ਼ੋਭਨਾ
ਉਥੇ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੋਹਣੇ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਮਹਲ ਹਨ।
ਸ੍ਵਰ੍ਣਸ਼ृਙ੍ਗਾਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਾਸਾਦਾ ਵਿਹਿਤਾ ਵਿਸ਼੍ਵਕਰ੍ਮਣਾ
ਉਥੇ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਚੋਟੀ ਵਾਲੇ ਮਹਲ ਬਣਾਏ।
ਪੂਰ੍ਵਕਲ੍ਪੇ ਸ੍ਥਿਤੋऽਹਂ ਚ ਯਤ੍ਰ ਤ੍ਵਂ ਕੇਸ਼ਵਸ੍ਤਥਾ
ਪਿਛਲੇ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਉਥੇ ਵੱਸਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਤੂੰ ਵੀ, ਕੇਸ਼ਵ, ਉਥੇ ਸੀ।
ਤਥਾ ਦੇਵਰ੍षਯਃ ਸਿਦ੍ਧਾ ਯਕ੍ਸ਼ਕਿਂਨਰਦਾਨਵਾਃ
ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੇਵ ਰਿਸ਼ੀ, ਸਿੱਧ, ਯਕਸ਼, ਕਿੰਨਰ ਤੇ ਦਾਨਵ ਵੀ ਉਥੇ ਸੀ।
ਤਥੈਵ ਚ ਵਰਾ ਨਾਰ੍ਯੋ ਦੇਵਾਨਾਮਤਿਵਲ੍ਲਭਾਃ 5.1.40.
ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੀਆਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵੀ ਉਥੇ ਸੀ।
ਆਗਤ੍ਯ ਚ ਯਦਾ ਦੇਵਃ ਸਹ ਦੇਵੈਰ੍ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਜਦੋਂ ਮਹਾਂਦੇਵ ਜੀ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਆ ਕੇ ਪਹੁੰਚੇ,
ਪ੍ਰਾਸਾਦੈਃ ਸ੍ਵਰ੍ਣਸ਼ृਂਗਾਢ੍ਯੈਰ੍ਮਣਿਰਤ੍ਨਵਿਭੂषਿਤੈਃ
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਹਲ ਸੋਨੇ ਦੇ ਚੋਟੀ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਕੀਮਤੀ ਰਤਨਾਂ ਤੇ ਮਣੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ,
ਤਤ੍ਰਾਸ੍ਤੇ ਸ਼ੋਭਨੇ ਦਿਵ੍ਯੇ ਪ੍ਰਾਸਾਦੇ ਮਣਿਭੂषਿਤੇ
ਉਥੇ ਉਹ ਸੋਹਣੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਮਣੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਮਹਲ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਤਤੋ ਮਹੇਸ਼ਸ਼੍ਚ ਪਿਤਾਮਹਸ਼੍ਚ ਸਮੇਤ੍ਯ ਤਂ ਵਿਸ਼੍ਵਪਤਿਂ ਨਨਂਦਤੁਃ
ਫਿਰ ਮਹੇਸ਼ ਤੇ ਪਿਤਾਮਾ ਮਿਲ ਕੇ, ਉਸ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ।
ਕਿਮਾਗਤੌ ਵਾ ਤ੍ਰਿਦਿਵਾਨ੍ਮਹੀਤਲਂ ਸਹਾਨੁਗਾਵਾਸ਼ ਯਕਸ਼੍ਚ ਕਥ੍ਯਤਾਮ੍
ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਤੇ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਆਏ ਹੋ? ਇਹ ਦੱਸੋ।
ਤ੍ਵਯਾ ਵਿਨਾ ਨੈਵ ਸੁਰਾਲਯੇ ਸੁਖਂ ਮਹੀਤਲੇ ਵਾਥ ਰਸਾਤਲੇऽ ਸ੍ਤਿ ਨਃ
ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ, ਸਾਨੂੰ ਨਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ, ਨਾ ਧਰਤੀ ਤੇ, ਨਾ ਹੀ ਪਾਤਾਲ ਵਿਚ ਸੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਯਚ੍ਛ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰ ਚਾਵਯੋਰਿਹ ਸ੍ਥਾਨਂ ਚ ਤੀਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਲਯੇऽਕ੍ਸ਼ਯਂ ਚ
ਹੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਸਾਨੂੰ ਇਥੇ ਥਾਂ ਤੇ ਤੀਰਥ ਦਿੱਲ, ਤੇ ਪ੍ਰਲੈ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅਟੱਲ ਆਸਰਾ ਵੀ ਬਖਸ਼।
ਦਦਾਮ੍ਯਭੀष੍ਟਂ ਯੁਵਯੋਰਿਹਾਲਯਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੇ ਹ੍ਯੁਤ੍ਤਰਤਸ੍ਤਵ ਸ੍ਥਿਤਿਃ
ਹੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਮਨਚਾਹੀ ਥਾਂ ਇਥੇ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ; ਤੇਰੀ ਵਸੇਬਾ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਹੋਵੇਗੀ।
ਮਹਾਕਾਲੋ ਹ੍ਯਧੋਜ੍ਵਾਲੋ ਜਗਦਾਤ੍ਮਾ ਪ੍ਰਭੁਃ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਮਹਾਕਾਲ, ਜੋ ਹੇਠਾਂ ਤੇਜ ਨਾਲ ਜਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਆਤਮਾ ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵੱਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਕ੍ਰੀਡਾਰ੍ਥਂ ਨਗਰੀ ਸृष੍ਟਾ ਸਰ੍ਵਭੂਤਹਿਤੈषਿਣਾ 5.1.40.
ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਨੇ ਖੇਡ ਲਈ ਇਹ ਨਗਰੀ ਬਣਾਈ।
ਭਵਦ੍ਭ੍ਯਾਂ ਹੇਮਸ਼ृਂ ਗੇਤਿ ਯਸ੍ਮਾਚ੍ਚ ਸਮੁਦੀਰਿਤਾ
ਤੁਸੀਂ ਦੋਵਾਂ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ,
ਏਵਂ ਕਨਕਸ਼ृਙ੍ਗੇਤਿ ਪ੍ਰਥਮਂ ਨਾਮ ਕਥ੍ਯਤੇ
ਇਸ ਕਰਕੇ ਪਹਿਲਾ ਨਾਮ 'ਕਨਕ-ਚੋਟੀ' ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਜਪਂਤਸ਼੍ਚ ਸ੍ਥਿਤਾ ਯਤ੍ਰ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿष੍ਣੁਮਹੇਸ਼੍ਵਰਾਃ
ਉਥੇ, ਜਿੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਜਪ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਖੜੇ ਹਨ,
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਸ੍ਕਾਂਦੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਏਕਾਸ਼ੀਤਿਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਪਞ੍ਚਮ ਆਵਨ੍ਤ੍ਯਖਣ੍ਡੇऽਵਨ੍ਤੀਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯੇ ਕਨਕਸ਼ृਙ੍ਗਾਭਿਧਾਨਵृਤ੍ਤਾਂਤਵਰ੍ਣਨਂਨਾਮ ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਵੰਤੀ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਾਲੇ ਪੰਜਵੇਂ ਅਵੰਤਿ ਖੰਡ ਦੇ 'ਕਨਕ-ਚੋਟੀ' ਨਾਮਕ ਚਾਲੀਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਸਮਾਪਤੀ ਹੋਈ, ਜੋ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕਾਂਦ ਮਹਾ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਇਕਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।