ਉਤ੍ਤਰੀਭਿਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਥਂ ਚ ਪਞ੍ਚਮਂ ਮੂਲਕੈਸ੍ਤਥਾ
ਚੌਥਾ ਤੇ ਪੰਜਵਾਂ ਉੱਤਰੀ ਮੂਲਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਬਣਾਏ ਜਾਣ।
ਕੁਜਾਯ ਲੋਹਿਤਾਂਗਾਯ ਗ੍ਰਹਮਘ੍ਯਸ੍ਥਿਤਾਯ ਚ
ਕੁਜ, ਲੋਹਿਤਾਂਗ ਤੇ ਜੋ ਗ੍ਰਹਾਂ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ—
ਸ਼ਿਵਲਲਾਟਸਂਭੂਤ ਧਰਣੀਗਰ੍ਭਸਂਭਵ 5.1.37.
ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਮੱਥੇ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ—
ਜ੍ਵਲਿਤਾਂਗਾਰਵਰ੍ਣਾਭ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਵਿਦ੍ਰੁਮਭਾ ਸੁਰ
ਹੇ ਦੇਵਤਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਰੰਗ ਜਲਦੇ ਕੋਲੇ ਵਰਗਾ ਤੇ ਚਮਕ ਮਿੱਠੇ ਮੋਤੀ ਵਰਗੀ ਹੈ—
ਆਵਨ੍ਤ੍ਯਮਣ੍ਡਲੇ ਜਾਤੋ ਧਰਣ੍ਯਾਂ ਚ ਸ਼ਿਵੇਨ ਵੈ
ਅਵੰਤੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਧਰਤੀ 'ਤੇ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਜਨਮ ਹੋਇਆ।
ਏਵਂ ਸਂਪੂਜਿਤੋ ਭੌਮਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਥ੍ਯਾਂ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੌਥੀ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਭੌਮ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ।
ਮृਤਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗਮਵਾਪ੍ਨੋਤਿ ਯਾਵਦਿਨ੍ਦ੍ਰਾਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼
ਜੋ ਉਥੇ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚੌਦਾਂ ਇੰਦਰਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸੁਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਚਾਮੁਂਡਾਯਾਸ੍ਤਤੋ ਰਕ੍ਤਮਭੂਦਾਸ੍ਯਂ ਚ ਭਾਸੁਰਮ੍
ਫਿਰ ਚਾਮੁੰਡਾ ਤੋਂ ਲਹੂ ਨਿਕਲਿਆ, ਤੇ ਉਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ।
ਕृष੍ਣਂ ਕृਤਾਂਤਕਲ੍ਪਾਂਤਂ ਕਰਾਲਦਸ਼ਨਾਧਰਮ੍
ਕਾਲਾ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਅੰਤ ਵਰਗਾ, ਤੇ ਉਸਦੇ ਦੰਦ ਤੇ ਹੋਠ ਭਿਆਨਕ ਸਨ।
ਘੋਰਘਰ੍ਘਰਨਿਰ੍ਘੋषਸ੍ਫੀਤਫੇਤ੍ਕਾਰਵਿਸ੍ਵਰਮ੍
ਡਰਾਉਣੀ, ਗੜਗੜਾਹਟ ਵਾਲੀ ਆਵਾਜ਼, ਤੇ ਜੰਗਲੀ ਚੀਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ।
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਮੁਖੇ ਕਪਾਲਾਗ੍ਰਂ ਨਿਧਾਯ ਰੁषਿਤਾਨਨਾ
ਉਸ ਮੂੰਹ 'ਤੇ, ਖੋਪੜੀ ਦਾ ਸਿਰਾ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਤਯਾ ਪਿਬਂਤ੍ਯਾ ਦੈਤ੍ਯੇਂਦ੍ਰਃ ਸ਼ਰੀਰੇ ਕृਸ਼ਤਾਂ ਗਤਃ
ਜਦ ਉਹ ਪੀ ਰਹੀ ਸੀ, ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦਾ ਸਰੀਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਿਆ।
ਇਤ੍ਥਂ ਨਿਰ੍ਵੀਰ੍ਯਦੇਹੋऽਸੌ ਬਭੂਵਾਂਧ ਕਦਾਨਵਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸਦਾ ਸਰੀਰ ਨਿਸ਼ਕਰਿਆ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਦਾਨਵ ਅੰਨ੍ਹਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਤੀਵ੍ਰਂ ਭਯਂ ਸਮਾਸਾਦ੍ਯ ਪ੍ਰਾਣਤ੍ਰਾਣਪਰਾਯਣਃ
ਤਿੱਖੇ ਡਰ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਹੀ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ।
ਕृਤਾਂਜਲਿਪੁਟੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਰੋਮਾਂਚਿਤਸ਼ਰੀਰਕਃ
ਉਸਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਉਸਦਾ ਸਰੀਰ ਰੋਮਾਂ ਨਾਲ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਲੋਕਾਨਾਂ ਕਾਰਣਂ ਦੇਵਂ ਵਿਬੁਧਾਧਿ ਪਤਿਂ ਪ੍ਰਭੁਮ੍
ਉਸਨੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸਤਕਾਰੀ ਕੀਤੀ।
ਸ਼੍ਲਾਘ੍ਯਂ ਸ਼ਿਵਂ ਚ ਤੁष੍ਟਾਵ ਦੇਵਂ ਚਂਦ੍ਰਾਰ੍ਧਸ਼ੇਖਰਮ੍ ।। 5.1.38.
ਉਸਨੇ ਸ਼ਲਾਘਾ ਯੋਗ ਸ਼ਿਵ, ਚੰਦ੍ਰਮਾਂ ਦੀ ਟਿਕੀ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਸਤਕਾਰੀ ਕੀਤੀ।
ਸਂਸਾਰਹੇਤੁਰਪਿ ਯਃ ਪੁਨਰਂਤਕਾਲੇ ਤਂ ਸ਼ਂਕਰਂ ਸ਼ਰਣਦਂ ਸ਼ਰਣਂ ਵ੍ਰਜਾਮਿ
ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਆਸਰਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਸ ਸ਼ੰਕਰ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ।
ਯਂ ਯੋਗਿਨੋ ਵਿਗਤਮੋਹਤਮੋਰਜਸ੍ਕਾ ਭਕ੍ਤ੍ਯੈਕਤਾਨਮਨਸੋ ਵਿਨਿਵृਤ੍ਤਕਾਮਾਃ
ਜਿਸਨੂੰ ਯੋਗੀ, ਮੋਹ ਤੇ ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਇਕਾਗ੍ਰ ਭਕਤੀ ਨਾਲ, ਤੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਛੱਡ ਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਯਸ਼੍ਚਂਦ੍ਰਖਂਡਮਮਲਂ ਵਿਲਸਨ੍ਮਯੂਖਂ ਬਦ੍ਧ੍ਵਾ ਸਦਾ ਸੁਰਸਰਿਚ੍ਛਿਰਸਾ ਬਿਭਰ੍ਤਿ
ਜੋ ਸਦਾ ਆਪਣੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਚਮਕਦਾ, ਪਵਿੱਤਰ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦਾ ਟੁਕੜਾ, ਤੇ ਦੇਵ ਨਦੀ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਯਃ ਸਿਦ੍ਧਚਾਰਣਨਿषੇਵਿਤਪਾਦਪਦ੍ਮੋ ਗਂਗਾਂ ਮਹੋਰ੍ਮਿਵਿषਮਾਂ ਗਗਨਾਤ੍ਪਤਂਤੀਮ੍
ਜਿਸਦੇ ਕਮਲ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸਿੱਧ ਤੇ ਚਾਰਣ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਗੰਗਾ ਦੀ ਵੱਡੀ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਲੀ ਨਦੀ ਨੂੰ, ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਡਿੱਗਦੀ ਹੋਈ, ਸਿਰ 'ਤੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਕੈਲਾਸਸ਼ੈਲਸ਼ਿਖਰਂ ਪ੍ਰਵਿਕਂਪ੍ਯਮਾਨਂ ਕੈਲਾਸਸ਼ृਂਗਸਦृਸ਼ੇਨ ਦਸ਼ਾਨਨੇਨ
ਜਦ ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਰਾਵਣ ਵੱਲੋਂ ਹਿਲਾਈ ਗਈ, ਜਿਸ ਦੀ ਦਸ ਸਿਰ ਕੈਲਾਸ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵਰਗੇ ਸਨ।
ਦਕ੍ਸ਼ਾਧ੍ਵਰੇ ਚ ਨਯਨੇ ਚ ਤਥਾ ਭਗਸ੍ਯ ਪੂष੍ਣਸ੍ਤਥਾ ਦਸ਼ਨਪਂਕ੍ਤਿਮਸ਼ਾਤਯਦ੍ਯਃ
ਉਹ ਜਿਸ ਨੇ ਦਕਸ਼ ਦੇ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਅੱਖ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਭਗਾ ਅਤੇ ਪੂਸ਼ਣ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵੀ ਲੈ ਲਈਆਂ, ਤੇ ਪੂਸ਼ਣ ਦੇ ਦੰਦਾਂ ਦੀ ਕਤਾਰ ਤੋੜ ਦਿੱਤੀ।
ਯੇਨਾਸਕृਦ੍ਦਿਤਿਸੁਤਾਸ਼੍ਚ ਦਨੋਃ ਸੁਤਾਸ਼੍ਚ ਵਿਦ੍ਯਾਧਰੋਰਗਗਣਾਸ਼੍ਚ ਵਰੈਃ ਸਮਗ੍ਰੈਃ
ਉਹ ਜਿਸ ਨੇ ਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਦਨੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ ਅਤੇ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਪੂਰੇ ਵਰਾਂ ਨਾਲ ਵਸ਼ ਕਰ ਲਿਆ।
ਏਵਂ ਕृਤੇਪਿ ਵਿषਯੇष੍ਵਪਿ ਸਕ੍ਤਭਾਵਾ ਜ੍ਞਾਨੇਨ ਚ ਸ਼੍ਰੁਤਗੁਣੈਰਪਿ ਤੇਨ ਯੁਕ੍ਤਾਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਲੋਕ ਸੰਸਾਰਕ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਗੁਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਂਦ੍ਰਵਿष੍ਣੁਮਰੁਤਾਂ ਚ ਸषਣ੍ਮੁਖਾਨਾਂ ਯੋऽਦਾਦ੍ਵਰਾਨ੍ਸੁਬਹੁਸ਼ੋ ਭਗਵਾਨ੍ਮਹੇਸ਼ਃ
ਭਗਵਾਨ ਮਹੇਸ਼ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਇੰਦਰ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਮਰੁਤਾਂ ਅਤੇ ਛੇ-ਮੁਖਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਰ ਦਿਤੇ।
ਆਰਾਧਿਤਸ੍ਤੁ ਤਪਸਾ ਹਿਮਵਨ੍ਨਿਕੁਂਜੇ ਧੂਮ੍ਰਵ੍ਰਤੇਨ ਤਪਸਾ ਚ ਪਰੈਰਗਮ੍ਯਃ 5.1.38.
ਉਹ ਹਿਮਾਵਤ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਧੂੰਏ ਵਾਲੀ ਵ੍ਰਤ ਅਤੇ ਤਪ ਨਾਲ, ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਅਪਹੁੰਚਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਉਪਾਸਨਾ ਹੋਈ।
ਕ੍ਰੀਡਾਰ੍ਥਮੇਵ ਭਗਵਾਨ੍ਭੁਵਨਾਨਿ ਸਪ੍ਤ ਨਾਨਾਨਦੀਵਿਹਗਪਾਦਪਮਂਡਿਤਾਨਿ
ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਖੇਡ ਲਈ ਸੱਤ ਜਗਤ ਬਣਾਏ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਰਿਆਵਾਂ, ਪੰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਏ ਹੋਏ ਹਨ।
ਯਃ ਸਵ੍ਯਪਾਣਿਕਮਲਾਗ੍ਰਨਖੇਨ ਦੇਵਸ੍ਤਤ੍ਪਂਚਮਂ ਪ੍ਰਸਭਮੇਵ ਕਰਾਲਰਂਧ੍ਰਮ੍
ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਦੇ ਕੌਲ-ਫੁੱਲ ਦੇ ਨਖ ਨਾਲ ਪੰਜਵੇਂ ਛੇਦ ਨੂੰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਛੇਦ ਦਿੱਤਾ।
ਯੇ ਤ੍ਵਾਂ ਸੁਰੋਤ੍ਤਮਗੁਰੁਂ ਪੁਰੁषਾ ਵਿਮੂਢਾ ਜਾਨਂਤਿ ਨਾਸ੍ਯ ਜਗਤਃ ਸਚਰਾਚਰਸ੍ਯ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਤੈਨੂੰ ਸਰਵੋਤਮ ਗੁਰੂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਉਹ ਇਸ ਜਗਤ ਦੇ ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਸੱਚੀ ਹਕੀਕਤ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ।