ਸਨਤ੍ਕੁਮਾਰ ਉਵਾਚ ਨਾਰਾਯਣੋऽਪਿ ਸਂਸ੍ਥਾਪ੍ਯ ਸ਼ਂਖਂ ਦਧ੍ਮੌ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਤਃ
ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਵੀ ਸ਼ੰਖ ਰੱਖ ਕੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵਜਾਇਆ।
ਦਿਵਾਕਰਂ ਦਿਵਾਨਾਥਂ ਤਪਨਂ ਤਪਤਾਂ ਵਰਮ੍
ਜੋ ਦਿਨ ਨੂੰ ਚਮਕਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਹੈ, ਤਪਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਸਭ ਤਪਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ—
ਵਰੇਣ੍ਯਂ ਵਰਦਂ ਵਿष੍ਣੁਮਨਘਂ ਵਾਸਵਾਨੁਜਮ੍
ਉਹ ਚੁਣਿਆ ਹੋਇਆ, ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਪਾਪ ਰਹਿਤ, ਇੰਦ੍ਰ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ—
ਮਯੂਖਮਾਲਿਨਂ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਮਾਰ੍ਤਂਡਂ ਚਂਡਰੋਚਿषਮ੍
ਜੋ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਸਾਰਾ ਜਗਤ, ਮਾਰਤੰਡ, ਤੇਜ਼ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਾਲਾ—
ਦੇਵਦੇਵਮਹਿਰ੍ਬੁਧ੍ਨ੍ਯਂ ਧਾਮ੍ਨਾਂ ਨਿਧਿਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਦੇਵਤਾ, ਗੰਭੀਰ ਜਲਾਂ ਵਾਲਾ, ਚਾਨਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਖਜ਼ਾਨਾ—
ਜਗਤ੍ਪ੍ਰਬੋਧਜਨਕਂ ਜਗਦ੍ਬੀਜਂ ਜਗਤ੍ਪ੍ਰਭੁਮ੍
ਜਗਤ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਜਗਤ ਦਾ ਮੂਲ, ਜਗਤ ਦਾ ਮਾਲਕ—
ਇਨਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਣਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਪਤਂਗਂ ਪਵਗੇਸ਼੍ਵਰਮ੍
ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਪਵਿੱਤਰ, ਚਮਕਣ ਵਾਲਾ, ਹਵਾ ਉੱਤੇ ਚਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ—
ਗृਹਂ ਗृਹਕਰਂ ਹਂਸਂ ਹਰਿਦਸ਼੍ਵਂ ਹੁਤਾਸ਼ਨਮ੍
ਘਰ, ਘਰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਹੰਸ, ਹਰੇ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਲਾ, ਹਵਨ ਦੀ ਅੱਗ—
ਭਵਸਂਭਾਵਿਤ ਭਾਵਂ ਭੂਤਭਵ੍ਯਭਵਾਤ੍ਮਕਮ੍
ਜੋ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਲੋਂ ਸਨਮਾਨਤ ਹੈ, ਜੋ ਭੂਤ, ਭਵਿੱਖ ਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ—
ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਤਿਲਕਂ ਤੀਰ੍ਥਂ ਤਰਣਿਂ ਸਰ੍ਵਤੋਮੁਖਮ੍ 5.1.33.
ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ, ਤੀਰਥ, ਸੂਰਜ ਜੋ ਹਰ ਪਾਸੇ ਵਲ ਮੂੰਹ ਕਰਦਾ ਹੈ—
ਕਲ੍ਪਂ ਕਲ੍ਪਾਨਲਂ ਕਾਲਂ ਕਾਲਚਕ੍ਰਂ ਕ੍ਰਤੁਪ੍ਰਿਯਮ੍
ਕਲਪ, ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਦੀ ਅੱਗ, ਸਮਾਂ, ਸਮੇਂ ਦਾ ਚੱਕਰ, ਯੱਗਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ—
ਤ੍ਵष੍ਟਾਰਂ ਵਿष੍ਟਰਂ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਸਦਸਤ੍ਕਰ੍ਮਸਾਕ੍ਸ਼ਿਕਮ੍
ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ, ਫੈਲਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਸਾਰਾ ਜਗਤ, ਚੰਗੇ ਮੰਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਗਵਾਹ—
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਂ ਵਾਸਰਾਰਂਭੇ ਰਕ੍ਤਵਰ੍ਣਂ ਮਹਾਦ੍ਯੁਤਿਮ੍
ਦਿਨ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੇ ਤੇ ਬਹੁਤ ਚਮਕਦਾਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।
ਨਾਮ੍ਨਾਮष੍ਟਸ਼ਤਂ ਦਿਵ੍ਯਂ ਵਿष੍ਣੁਨਾ ਸਮੁਦਾਹृਤਮ੍
ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਨੇ ਅੱਠ ਸੌ ਪਵਿੱਤਰ ਨਾਮ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤੇ।
ਨ ਤਸ੍ਯ ਵਿਪਦਃ ਕ੍ਵਾਪਿ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰਾਪਿ ਸ਼ੁਭਾ ਗਤਿਃ
ਉਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਤੇ ਕੋਈ ਮੁਸੀਬਤ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਹਰ ਥਾਂ ਉਸ ਦੀ ਰਹਿ ਚੰਗੀ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਤੇਜਃ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਂ ਪਰਂ ਲਾਭਂ ਜ੍ਞਾਨਂ ਚ ਲਭਤੇ ਗਤਿਮ੍
ਉਹ ਵਧੀਆ ਜੋਤ, ਬੁੱਧੀ, ਵੱਡਾ ਲਾਭ ਤੇ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।
ਕੇਸ਼ਵਾਰ੍ਕਮੁਖਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਪਦ੍ਮਰਾਗਸਮਪ੍ਰਭਮ੍
ਕੇਸ਼ਵ ਦਾ ਚਿਹਰਾ, ਜੋ ਪਦਮਰਾਗ ਮਣੀ ਵਾਂਗ ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਵੇਖ ਕੇ—
ਕੇਸ਼ਵਾਰ੍ਕਸਮੀਪੇ ਤੁ ਰੇਣੁਤੀਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਚਕ੍ਸ਼ਤੇ
ਕੇਸ਼ਵ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਉਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਰੇਣੁ ਤੀਰਥ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਸ੍ਕਾਂਦੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਏਕਾਸ਼ੀਤਿਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਪਞ੍ਚਮ ਆਵਂਤ੍ਯਖਣ੍ਡੇऽ ਵਨ੍ਤੀਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯੇ ਕੇਸ਼ਵਾਦਿਤ੍ਯਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਵਰ੍ਣਨਂਨਾਮ ਤ੍ਰਯਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਵੰਤੀ ਖੰਡ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਬਾਰੇ, ਕੇਸ਼ਵ ਆਦਿਤਯ ਦੇ ਮਹਾਤਮ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤਿੰਤੀਜਾ ਅਧਿਆਇ, ਅਸੀਹਜ਼ਾਰ ਇੱਕ ਸੰਖਿਆ ਵਾਲੇ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਅਵੰਤੀ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ।
ਸ੍ਕਂਦਸ੍ਯ ਚ ਜਟਾਭਦ੍ਰਂ ਚਕ੍ਰੇ ਯਤ੍ਰ ਪੁਰਾ ਸ਼ਿਵਃ
ਇਥੇ ਹੀ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਕਦੇ ਸਕੰਦ ਦੀ ਸੁਹਾਵਣੀ ਜਟਾ ਬਣਾਈ ਸੀ।
ਤਾਰਕਂ ਚ ਤਥਾ ਦੈਤ੍ਯਂ ਹਤ੍ਵਾ ਯਤ੍ਰ ਸੁਰਦ੍ਵਿषਮ੍
ਇਥੇ ਹੀ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਤਾਰਕ ਨਾਮਕ ਦੈਤ ਨੂੰ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਵੈਰੀ ਸੀ, ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਕਥਂ ਸ੍ਕਂਦਃ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨ ਏਤਦਿਚ੍ਛਾਮਿ ਵੇਦਿਤੁਮ੍
ਸਕੰਦ ਕਿਵੇਂ ਜਨਮਿਆ, ਇਹ ਮੈਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
ਸਨਤ੍ਕੁਮਾਰ ਉਵਾਚ ਪੁਰਾ ਦੇਵਾਸੁਰੇ ਯੁਦ੍ਧੇ ਨਿਰ੍ਜਿਤਾ ਦਾਨਵੈਃ ਸੁਰਾਃ
ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਵਿਚ ਜੰਗ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਦੇਵਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਕੋਲੋਂ ਹਾਰ ਗਏ।
ਤਤ੍ਰ ਤੁ ਦੇਵ ਰਾਜੇਨ ਤਪਸੋਗ੍ਰੇਣ ਵੈ ਮੁਨੇ
ਉਥੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ, ਘਣੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਮੁਨੀ,
ਤਤਸ੍ਤੁष੍ਟੋ ਮਹਾਦੇਵਃ ਸ਼ਕ੍ਰਸ੍ਯਾਭਿਮੁਖਃ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਫਿਰ ਮਹਾਦੇਵ ਜੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਖੜੇ ਹੋਏ।
ਮਹਾਸੇਨਾਪਤਿਂ ਦੇਵ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰ
ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਸੈਨਾਪਤੀ ਬਖ਼ਸ਼ੋ।
ਸੇਨਾਨ੍ਯਾਂ ਚ ਮਹਾਸੇਨਂ ਸੁਰਾਣਾਂ ਭਯਹਾਰਕਮ੍
ਸੈਨਾਪਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਉਹ ਮਹਾਸੇਨਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਡਰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾਂਤਰ੍ਦਧੇ ਦੇਵਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤਪਤਿਰ੍ਹਰਃ
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਰਾ ਜੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ।
ਦੇਵਦਾਰੁਵਨੇ ਤਸ੍ਥੌ ਜ੍ਞਾਨਧ੍ਯਾਨਪਰੋऽਭਵਤ੍ 5.1.34.
ਉਹ ਦੇਵਦਾਰੂ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ।
ਧ੍ਯਾਯਂਤਿ ਨਿਯਤਾਤ੍ਮਨਃ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮਪਰਾ ਮੁਨੇ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੱਤ ਨਿਯਤ ਸੀ, ਉਹ ਧਿਆਨ ਤੇ ਸਾਸਾਂ ਦੀ ਸਾਧਨਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਗਏ, ਹੇ ਮੁਨੀ।