ਪ੍ਰਾਗ੍ਦਿਗ੍ਵਧੂਤਿਲਕਭਾਸੁਰਕਰ੍ਣਪੂਰ ਮਂਦਾਕਿਨੀਦਯਿਤਨਾਥ ਜਗਤ੍ਪ੍ਰਦੀਪ
ਹੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਦੀ ਵਧੂ ਦੇ ਕੰਨ ਦਾ ਸੋਹਣਾ ਗਹਣਾ, ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਦੇ ਪਿਆਰੇ, ਜਗਤ ਦੀ ਜੋਤ—
ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵ ਸਤ੍ਯ ਸ਼ੁਭਮਂਗਲ ਲੋਕਨਾਥ ਵ੍ਯੋਮਾਂਗਣੇਸ਼ ਮੁਨਿਸਂਸ੍ਤੁਤ ਵਿਸ਼੍ਵਮੂਰ੍ਤੇ
ਤੂੰ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈਂ, ਸੱਚ, ਮੰਗਲ, ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਅਕਾਸ਼ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਲੋਂ ਸਲਾਹਿਆ ਹੋਇਆ, ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦਾ ਰੂਪ—
ਕृਤ੍ਵਾਂਜਲਿਂ ਸ਼ਿਰਸਿ ਪਂਕਜਕੁਡ੍ਮਲਾਭਂ ਯਤ੍ਸਂਸ੍ਤੁਤਸ੍ਤ੍ਵਮਿਹ ਦੇਵ ਮਯਾਦ੍ਯ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ
ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਕਮਲ ਦੀ ਕੋਪਲ ਵਾਂਗ ਹਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਅੱਜ ਇਥੇ ਤੈਨੂੰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸਲਾਹਿਆ ਹੈ।
ਨਮਃ ਸਵਿਤ੍ਰੇ ਜਗਦੇਕਚਕ੍ਸ਼ੁषੇ ਜਗਤ੍ਪ੍ਰਸੂਤਿਸ੍ਥਿਤਿਨਾਸ਼ਹੇ ਤਵੇ
ਸਾਵਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜੋ ਜਗਤ ਦੀ ਇਕੱਲੀ ਅੱਖ ਹੈ, ਜਗਤ ਦੀ ਪੈਦਾ ਹੋਣ, ਟਿਕਣ ਤੇ ਮਿਟਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
ਵਰਂ ਦਾਸ੍ਯਾਮਿ ਯਤ੍ਨੇਨ ਯਤ੍ਤੇ ਮਨਸਿ ਵਰ੍ਤਤੇ
ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਤੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਹੈ, ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।
ਮਦ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਹਿ ਵਿਫਲਂ ਨ ਕਦਾਚਿਤ੍ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ
ਮੇਰਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਦੇ ਵੀ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।
ਅਰ੍ਜੁਨ ਉਵਾਚ ਏष ਏਵ ਵਰੋ ਮਹ੍ਯਂ ਵਰਾਣਾਮੁਤ੍ਤਮੋਤ੍ਤਮਃ
ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਇਹੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਵਰ ਹੈ, ਸਭ ਵਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਉੱਤਮ।
ਯੇ ਚ ਤ੍ਵਾਂ ਮਾਨਵਾ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸ੍ਤੋ ष੍ਯਂਤਿ ਪ੍ਰਣਤਾਃ ਸਦਾ 5.1.32.
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਦਾ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸਿਰ ਨਿਵਾਉਂਦੇ ਹਨ—
ਮਨਸਸ਼੍ਚੇਪ੍ਸਿਤਂ ਸਰ੍ਵ ਦਾਤਵ੍ਯਂ ਹਿ ਵਰੋ ਮਮ ਆਦਿਤ੍ਯੋ ऽਸ੍ਮੈ ਵਰਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਹ੍ਯੁਵਾਚ ਵਚਨਂ ਸ਼ੁਭਮ੍
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਦੀ ਹਰ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ—ਇਹ ਮੇਰਾ ਵਰ ਹੈ। ਆਦਿੱਤ ਨੇ ਇਹ ਵਰ ਦੇ ਕੇ ਸੁਹਣੇ ਬਚਨ ਆਖੇ:
ਯਸ੍ਤ੍ਵਤ੍ਕृਤੇਨ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰੇਣ ਮਾਂ ਸ੍ਤੋष੍ਯਤਿ ਨਰੋਤ੍ਤਮਃ
ਹੇ ਸਰਵੋਤਮ ਪੁਰਖ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਤੇਰੇ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਸਤੋਤ੍ਰ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰੇਗਾ—
ਸਨਤ੍ਕੁਮਾਰ ਉਵਾਚ ਨਾਰਾਯਣੋऽਪਿ ਸਂਸ੍ਥਾਪ੍ਯ ਸ਼ਂਖਂ ਦਧ੍ਮੌ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਤਃ
ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਵੀ ਸ਼ੰਖ ਰੱਖ ਕੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵਜਾਇਆ।
ਦਿਵਾਕਰਂ ਦਿਵਾਨਾਥਂ ਤਪਨਂ ਤਪਤਾਂ ਵਰਮ੍
ਜੋ ਦਿਨ ਨੂੰ ਚਮਕਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਹੈ, ਤਪਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਸਭ ਤਪਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ—
ਵਰੇਣ੍ਯਂ ਵਰਦਂ ਵਿष੍ਣੁਮਨਘਂ ਵਾਸਵਾਨੁਜਮ੍
ਉਹ ਚੁਣਿਆ ਹੋਇਆ, ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਪਾਪ ਰਹਿਤ, ਇੰਦ੍ਰ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ—
ਮਯੂਖਮਾਲਿਨਂ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਮਾਰ੍ਤਂਡਂ ਚਂਡਰੋਚਿषਮ੍
ਜੋ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਸਾਰਾ ਜਗਤ, ਮਾਰਤੰਡ, ਤੇਜ਼ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਾਲਾ—
ਦੇਵਦੇਵਮਹਿਰ੍ਬੁਧ੍ਨ੍ਯਂ ਧਾਮ੍ਨਾਂ ਨਿਧਿਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਦੇਵਤਾ, ਗੰਭੀਰ ਜਲਾਂ ਵਾਲਾ, ਚਾਨਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਖਜ਼ਾਨਾ—
ਜਗਤ੍ਪ੍ਰਬੋਧਜਨਕਂ ਜਗਦ੍ਬੀਜਂ ਜਗਤ੍ਪ੍ਰਭੁਮ੍
ਜਗਤ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਜਗਤ ਦਾ ਮੂਲ, ਜਗਤ ਦਾ ਮਾਲਕ—
ਇਨਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਣਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਪਤਂਗਂ ਪਵਗੇਸ਼੍ਵਰਮ੍
ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਪਵਿੱਤਰ, ਚਮਕਣ ਵਾਲਾ, ਹਵਾ ਉੱਤੇ ਚਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ—
ਗृਹਂ ਗृਹਕਰਂ ਹਂਸਂ ਹਰਿਦਸ਼੍ਵਂ ਹੁਤਾਸ਼ਨਮ੍
ਘਰ, ਘਰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਹੰਸ, ਹਰੇ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਲਾ, ਹਵਨ ਦੀ ਅੱਗ—
ਭਵਸਂਭਾਵਿਤ ਭਾਵਂ ਭੂਤਭਵ੍ਯਭਵਾਤ੍ਮਕਮ੍
ਜੋ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਲੋਂ ਸਨਮਾਨਤ ਹੈ, ਜੋ ਭੂਤ, ਭਵਿੱਖ ਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ—
ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਤਿਲਕਂ ਤੀਰ੍ਥਂ ਤਰਣਿਂ ਸਰ੍ਵਤੋਮੁਖਮ੍ 5.1.33.
ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ, ਤੀਰਥ, ਸੂਰਜ ਜੋ ਹਰ ਪਾਸੇ ਵਲ ਮੂੰਹ ਕਰਦਾ ਹੈ—
ਕਲ੍ਪਂ ਕਲ੍ਪਾਨਲਂ ਕਾਲਂ ਕਾਲਚਕ੍ਰਂ ਕ੍ਰਤੁਪ੍ਰਿਯਮ੍
ਕਲਪ, ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਦੀ ਅੱਗ, ਸਮਾਂ, ਸਮੇਂ ਦਾ ਚੱਕਰ, ਯੱਗਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ—
ਤ੍ਵष੍ਟਾਰਂ ਵਿष੍ਟਰਂ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਸਦਸਤ੍ਕਰ੍ਮਸਾਕ੍ਸ਼ਿਕਮ੍
ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ, ਫੈਲਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਸਾਰਾ ਜਗਤ, ਚੰਗੇ ਮੰਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਗਵਾਹ—
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਂ ਵਾਸਰਾਰਂਭੇ ਰਕ੍ਤਵਰ੍ਣਂ ਮਹਾਦ੍ਯੁਤਿਮ੍
ਦਿਨ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੇ ਤੇ ਬਹੁਤ ਚਮਕਦਾਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।
ਨਾਮ੍ਨਾਮष੍ਟਸ਼ਤਂ ਦਿਵ੍ਯਂ ਵਿष੍ਣੁਨਾ ਸਮੁਦਾਹृਤਮ੍
ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਨੇ ਅੱਠ ਸੌ ਪਵਿੱਤਰ ਨਾਮ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤੇ।
ਨ ਤਸ੍ਯ ਵਿਪਦਃ ਕ੍ਵਾਪਿ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰਾਪਿ ਸ਼ੁਭਾ ਗਤਿਃ
ਉਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਤੇ ਕੋਈ ਮੁਸੀਬਤ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਹਰ ਥਾਂ ਉਸ ਦੀ ਰਹਿ ਚੰਗੀ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਤੇਜਃ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਂ ਪਰਂ ਲਾਭਂ ਜ੍ਞਾਨਂ ਚ ਲਭਤੇ ਗਤਿਮ੍
ਉਹ ਵਧੀਆ ਜੋਤ, ਬੁੱਧੀ, ਵੱਡਾ ਲਾਭ ਤੇ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।
ਕੇਸ਼ਵਾਰ੍ਕਮੁਖਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਪਦ੍ਮਰਾਗਸਮਪ੍ਰਭਮ੍
ਕੇਸ਼ਵ ਦਾ ਚਿਹਰਾ, ਜੋ ਪਦਮਰਾਗ ਮਣੀ ਵਾਂਗ ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਵੇਖ ਕੇ—
ਕੇਸ਼ਵਾਰ੍ਕਸਮੀਪੇ ਤੁ ਰੇਣੁਤੀਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਚਕ੍ਸ਼ਤੇ
ਕੇਸ਼ਵ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਉਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਰੇਣੁ ਤੀਰਥ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਸ੍ਕਾਂਦੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਏਕਾਸ਼ੀਤਿਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਪਞ੍ਚਮ ਆਵਂਤ੍ਯਖਣ੍ਡੇऽ ਵਨ੍ਤੀਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯੇ ਕੇਸ਼ਵਾਦਿਤ੍ਯਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਵਰ੍ਣਨਂਨਾਮ ਤ੍ਰਯਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਵੰਤੀ ਖੰਡ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਬਾਰੇ, ਕੇਸ਼ਵ ਆਦਿਤਯ ਦੇ ਮਹਾਤਮ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤਿੰਤੀਜਾ ਅਧਿਆਇ, ਅਸੀਹਜ਼ਾਰ ਇੱਕ ਸੰਖਿਆ ਵਾਲੇ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਅਵੰਤੀ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ।
ਸ੍ਕਂਦਸ੍ਯ ਚ ਜਟਾਭਦ੍ਰਂ ਚਕ੍ਰੇ ਯਤ੍ਰ ਪੁਰਾ ਸ਼ਿਵਃ
ਇਥੇ ਹੀ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਕਦੇ ਸਕੰਦ ਦੀ ਸੁਹਾਵਣੀ ਜਟਾ ਬਣਾਈ ਸੀ।