ਤੀਰ੍ਥਾਨਾਮਪਿ ਤਤ੍ਤੀਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟੋऽਵਂਤਿਮਂਡਲੇ
ਉਹ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਅਵੰਤੀ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯਾਂ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਤਤੋ ਰਾਮਸ੍ਤਰ੍ਪਯਾਮਾਸ ਪੂਰ੍ਵਜਾਨ੍
ਉੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਨੂੰ ਜਲ ਚੜ੍ਹਾਇਆ।
ਵਾਣ੍ਯਾ ਤਤੋऽਸ਼ਰੀਰਿਣ੍ਯਾ ਦੇਵਦੇਵੇਨ ਭਾषਿਤਮ੍
ਫਿਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਵਲੋਂ ਇੱਕ ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਹੋਈ।
ਅਤ੍ਰ ਸ੍ਥਾਨਂ ਮਯਾ ਦਤ੍ਤ ਮਾ ਵਿਚਾਰਯ ਰਾਘਵ
'ਇਹ ਥਾਂ ਮੈਂ ਦਿੱਤੀ ਹੈ; ਹੇ ਰਾਘਵ, ਕੋਈ ਸ਼ੰਕਾ ਨਾ ਕਰ।'
ਅਨੁਗृਹੀਤਾਃ ਸੌਮਿਤ੍ਰੇ ਦੇਵਦੇਵੇਨ ਸ਼ਂਭੁਨਾ
ਹੇ ਸੁਮਿਤਰਾ ਪੁੱਤਰ, ਤੁਸੀਂ ਸ਼ੰਭੂ ਦੇਵਤਾ ਵਲੋਂ ਕ੍ਰਿਪਾ ਪਾਈ ਹੈ।
ਵਾਕ੍ਯਂ ਤਲ੍ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸ੍ਥਾਪਯਾਮਾਸ ਸ਼ਂਕਰਮ੍
ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉੱਥੇ ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।
ਏਹਿ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਤ੍ਵਂ ਸ਼ਿਪ੍ਰਾਯਾ ਜਲਮਾਨਯ
'ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜਲਦੀ ਆ, ਸ਼ਿਪਰਾ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਲਿਆ।'
ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਸ੍ਤ੍ਵਬ੍ਰਵੀਦ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਸੀਤਯਾ ਕਿਂ ਕਰਿष੍ਯਸਿ
ਪਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਸੀਤਾ ਦਾ ਕੀ ਕਰੇਂਗੇ?'
ਇਯਂ ਚ ਪੁष੍ਟਾ ਸੁਦृਢਾ ਪੀਵਰਾ ਚ ਮਮਾਗ੍ਰਤਃ
'ਇਹ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੀ ਹੈ, ਪਾਲੀ-ਪੋਸੀ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਤੇ ਹਟਟੀ-ਕੱਟੀ।'
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਰਾਮੋ ਹਿ ਤਦ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੇਨ ਪ੍ਰਭਾषਿਤਮ੍ 5.1.31.
ਲਕਸ਼ਮਣ ਵਲੋਂ ਆਖੇ ਗਏ ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ...
ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੇਨਾਥ ਤਚ੍ਚ ਸੀਤਾ ਚਕਾਰ ਹ
ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਜੋ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਸੀਤਾ ਨੇ ਉਹੀ ਕੀਤਾ।
ਨੀਤ੍ਵਾ ਵਿਭਾਵਰੀਂ ਤਤ੍ਰ ਗਮਨਾਯ ਮਨੋ ਦਧੇ
ਉਹ ਓਥੇ ਰਾਤ ਬਿਤਾ ਕੇ, ਚਲਣ ਲਈ ਮਨ ਬਣਾਇਆ।
ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਰਬ੍ਰਵੀਦ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਨਾਹਂ ਗਨ੍ਤਾ ਕਥਂਚਨ
ਸੌਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗਾ।'
ਨਾਹਮਗ੍ਰੇ ਵਨਂ ਯਾਮਿ ਨ ਵਾਯੋਧ੍ਯਾਂ ਕਥਂ ਚਨ
ਮੈਂ ਨਾ ਤਾਂ ਅੱਗੇ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਨਾ ਹੀ ਅਯੋਧਿਆ ਵੱਲ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ।
ਕਥਂ ਪੂਰ੍ਵਮੂਯੋਧ੍ਯਾਯਾ ਨਿਰ੍ਗਤੋऽਸਿ ਮਯਾ ਸਹ
ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਵੇਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਅਯੋਧਿਆ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਸੀ?
ਪ੍ਰਮਾਦਃ ਕ੍ਰਿਯਤਾਂ ਮਹ੍ਯਂ ਨਯ ਮਾਮਪਿ ਰਾਘਵ
ਮੇਰੀ ਖਾਤਰ ਭੁੱਲ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਨਾਲ ਲੈ ਚੱਲ, ਰਾਘਵ।
ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਸ੍ਤ੍ਵਬ੍ਰਵੀਦ੍ਰਾਮ ਨਾਹਂ ਗਨ੍ਤਾ ਵਨਂ ਪੁਨਃ
ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਮੈਂ ਮੁੜ ਜੰਗਲ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗਾ।'
ਮਾ ਮਾऽਨੁਵ੍ਰਜ ਸੌਮਿਤ੍ਰੇ ਹ੍ਯੇਕੋ ਯਾਸ੍ਯਾਮਿ ਕਾਨਨਮ੍
ਮੈਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਨਾ ਆ, ਸੌਮਿਤ੍ਰ; ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾਵਾਂਗਾ।
ਧਨੁਃ ਸਂਗृਹ੍ਯ ਵਿਮਨਾ ਉਤ੍ਤਸ੍ਥੌ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਸ੍ਤਦਾ 5.1.31.
ਉਸ ਵੇਲੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮਨ ਵਿਚ ਉਦਾਸ ਹੋ ਕੇ, ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕ ਕੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਨਿਵਰ੍ਤਯਸ੍ਵ ਸੌਮਿਤ੍ਰੇ ਸਮਰ੍ਪਯ ਚ ਮੇ ਧਨੁਃ
ਮੁੜ ਜਾ, ਸੌਮਿਤ੍ਰ, ਤੇ ਮੇਰਾ ਧਨੁਸ਼ ਮੈਨੂੰ ਦੇ ਦੇ।
ਕਿਮਰ੍ਥਂ ਹਿ ਪਰਿਤ੍ਯਕ੍ਤਃ ਕੋऽਪਰਾਧਃ ਕृਤੋ ਮਯਾ
ਮੈਨੂੰ ਕਿਹੜੀ ਗੱਲ ਤੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ? ਮੈਂ ਕਿਹੜਾ ਦੋਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ?
ਰਾਮਂ ਤਤੋऽਬ੍ਰਵੀਤ੍ਸੀਤਾ ਕਿਮਰ੍ਥਂ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਸ੍ਤ੍ਵਯਾ
ਫਿਰ ਸੀਤਾ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਤੂੰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਕਿਸ ਕਾਰਨ...?'
ਰਾਘਵਸ੍ਤ੍ਵਬ੍ਰਵੀਤ੍ਸੀਤਾਂ ਨਾਹਂ ਤ੍ਯਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਮ੍
ਰਾਘਵ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਮੈਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਾਂਗਾ।'
ਸ਼੍ਰੁਤਪੂਰ੍ਵਂ ਤੁ ਸੁਸ਼੍ਰੋਣਿ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਵਿਚੇष੍ਟਿਤਮ੍
ਸੁੰਦਰ ਕਮਰ ਵਾਲੀਏ, ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਖੇਤਰ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਪਰਸ੍ਪਰਂ ਨ ਮਨ੍ਯਂਤੇ ਸ੍ਵਾਰ੍ਥਨਿष੍ਠੈਕਹੇਤਵਃ
ਉਹ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਸਿਰਫ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਵਾਰਥ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਨ ਚ ਸ਼ਿष੍ਯੋ ਗੁਰੋਰ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਗੁਰੁਰ੍ਵਾ ਸ਼ਿष੍ਯਕਰ੍ਮ ਚ
ਨਹੀਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਦਾ, ਤੇ ਨਾ ਅਧਿਆਪਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਦੇਖਦਾ।
ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਯਯੌ ਰਾਮੋ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੋ ਜਾਨਕੀ ਤਥਾ
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ ਜਾਨਕੀ ਤਿੰਨੇ ਚੱਲ ਪਏ।
ਰਾਮਤੀਰ੍ਥੇ ਨਰਃ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਰਾਮੇਸ਼੍ਵਰਂ ਸ਼ਿਵਮ੍
ਰਾਮ ਤੀਰਥ ਉੱਤੇ ਇਨਸਾਨ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਕੇ, ਰਾਮੇਸ਼ਵਰ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ...
ਸਰ੍ਵਪਾਪਵਿਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਃ ਸੌਭਾਗ੍ਯਂ ਪਰਮਂ ਲਭੇਤ੍ ।। 5.1.31.
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਕਿਸਮਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਘृਤਤੀਰ੍ਥੇ ਨਰਃ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਘृਤੇਨ ਸ੍ਨਾਪਯੇਚ੍ਛਿਵਮ੍
ਘਿਉਂ ਵਾਲੇ ਤੀਰਥ ਤੇ ਇਨਸਾਨ ਨੇ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਘਿਉਂ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।