ਤਸ੍ਯਾਂ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਸ਼ੁਚਿਰ੍ਭੂਤ੍ਵਾ ਪਸ਼੍ਯੇਤ੍ਪਸ਼ੁਪਤਿਂ ਤੁ ਯਃ
ਉਸ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਜੋ ਪਸ਼ੁਪਤੀ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—
ਸੁਵਰ੍ਣਮਣਿਮੁਕ੍ਤਾਦ੍ਯੈਰ੍ਵਿਮਾਨੈਃ ਸਰ੍ਵਕਾਮਗੈਃ 5.1.28.
ਉਹ ਸੋਨੇ, ਰਤਨਾਂ, ਮੋਤੀਆਂ ਅਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਇੱਛਤਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਹਵੈਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਰੂਪਕੁਂਡੇ ਨਰਃ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਸੁਰੂਪੋ ਜਾਯਤੇਨਰਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੋਹਣਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕੁਂਡੇ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾਪ੍ਯਨਂਗੇ ਯਃ ਸ਼ੁਚਿਰ੍ਭੂਤ੍ਵਾ ਸਮਾਹਿਤਃ ਕਾਮਂ ਸ ਲਭਤੇऽਭੀष੍ਟਂ ਮृਤੋ ਯਾਤਿ ਸ਼ਿਵਾਲਯਮ੍
ਜੋ ਕੋਈ ਅਨੰਗ ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਧਿਆਨ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਨਚਾਹੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਘਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆषਾਢੇ ਤੁ ਸਿਤਾष੍ਟਮ੍ਯਾਂ ਜਾਗਰਂ ਯਸ੍ਤੁ ਕਾਰਯੇਤ੍
ਆਸ਼ਾੜ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਚੰਨਣੀ ਅਠਮੀ ਨੂੰ ਜੋ ਜਾਗਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ—
ਕਰੀਕੁਂਡੇ ਨਰਃ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪਂ ਤੁ ਯੋऽਰ੍ਚਯੇਤ੍
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਹਾਥੀ ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ—
ਅਜਾਗਂਧੇ ਨਰਃ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਸ਼੍ਵਰਂ ਸ਼ਿਵਮ੍
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਅਜਾਗੰਧ ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਹਮੇਸ਼ਵਰ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—
ਚਕ੍ਰਤੀਰ੍ਥੇ ਨਰਃ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਚਕ੍ਰ ਸ੍ਵਾਮਿਨਮਰ੍ਚਯੇਤ੍ ੪੬. ਕਾਮਿਕੇਨ ਵਿਮਾਨੇਨ ਰੁਦ੍ਰਲੋਕਂ ਸ ਗਚ੍ਛਤਿ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਚੱਕਰ ਤੀਰਥ ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਚੱਕਰ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹਵੈਲੀ ਵਿੱਚ ਰੁਦ੍ਰ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸੋਮਵਨ੍ਨਿਰ੍ਮਲੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਸੋਮਲੋਕੇ ਸ ਮੋਦਤੇ
ਸੋਮ ਵਾਂਗ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਸੋਮ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ।
ਅਭੂਦੇਤਤ੍ਕਥਂ ਨਾਮ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ
ਇਹ ਸਭ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ? ਮੈਂ ਇਹ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
ਸੋਮੇਸ਼੍ਵਰਂ ਯਥਾ ਲਿਂਗਮੇਤਤ੍ਸਤ੍ਯਂ ਵਦਾਮਿ ਤੇ ।।5.1.28.
ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੱਚ ਸੱਚ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਇਹ ਲਿੰਗ ਕਿਵੇਂ ਬਣਿਆ।
ਯੋ ਦੇਵੋ ਭਗਵਾਨ੍ਸੋਮੋ ਲੋਕਸ੍ਯਾਪ੍ਯਾਯਨਂ ਪਰਮ੍
ਉਹ ਦੇਵਤਾ, ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਸੋਮ, ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਾਲਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਅਵਨ੍ਤ੍ਯਾਂ ਚ ਮਹਾਭਾਗੋ ਯੋऽਤ੍ਰਿਰ੍ਨਾਮਾ ਤਪੋਨਿਧਿਃ
ਅਵੰਤੀ ਵਿੱਚ, ਵੱਡੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਅਤਿ ਧਿਆਨ ਵਾਲੇ ਅਤ੍ਰਿ ਨਾਮਕ ਰਿਸ਼ੀ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।
[http://puranastudy.page.tl/Atri-%26%232309%3B%26%232340%3B%26%232381%3B%26%232352%3B%26%232367%3B.htm ਅਤ੍ਰਿ ਸ਼ਬ੍ਦੋਪਰਿ ਟਿਪ੍ਪਣੀ] ਊਰ੍ਧ੍ਵਬਾਹੁਃ ਸ ਵੈ ਤੇਪੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਧ੍ਯਾਨਪਰਾਯਣਃ
ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਾਂਹ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਲਾ ਕੇ ਤਪ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।
ਨੇਤ੍ਰਾਭ੍ਯਾਂ ਤੇਨ ਸੁਸ੍ਰਾਵ ਭਾਸਯਚ੍ਚ ਦਿਸ਼ੋ ਦਸ਼
ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਚੋਂ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵੱਗੀ, ਜੋ ਦੱਸੋ ਪਾਸਿਆਂ ਨੂੰ ਚਮਕਾਉਂਦੀ ਗਈ।
ਦਿਸ਼ਸ਼੍ਚ ਤਦ੍ਯਦਾ ਵ੍ਯਾਸ ਸਰ੍ਵਾ ਧਰ੍ਤੁਂ ਨ ਚਾਸ਼ਕਨ੍
ਹੇ ਵਿਆਸ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਰੌਸ਼ਨੀ ਪਾਸਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਨਹੀਂ ਸੰਭਾਲੀ ਗਈ,
ਲੋਕਾਂਸ਼੍ਚ ਭਾਸਯਤ੍ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਧਰਣ੍ਯਾਂ ਵੈ ਪਪਾਤ ਹ
ਉਹ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਚਮਕਾਉਂਦੀ ਹੋਈ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆ ਡਿੱਗੀ।
ਵਾਰਿ ਸੋਮਾਤ੍ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਵ੍ਯਾਸ ਤੇਨੈਵ ਤੇਜਸਾ
ਹੇ ਵਿਆਸ, ਸੋਮ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਪਾਣੀ ਵੀ ਉਸੇ ਜੋਤ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਤਤਃ ਸੋਮਵਤੀ ਸ਼ਿਪ੍ਰਾ ਵਿਖ੍ਯਾਤਾ ਸਰ੍ਵਸਿ ਦ੍ਧਿਦਾ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਮ ਵਰਗੀ ਸ਼ਿਪਰਾ ਦਰਿਆ, ਸਾਰੀਆਂ ਸਫਲਤਾਵਾਂ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਈ।
ਖ੍ਯਾਤਾ ਚ ਤ੍ਰਿषੁ ਲੋਕੇषੁ ਪਾਪਿਨਾਂ ਪੁਣ੍ਯਦਾਯਿਨੀ
ਉਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਪੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪੁੰਨ ਦਿੰਦੀਆਂ ਵਜੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।
ਚਤ੍ਵਾਰੋऽਪ੍ਯਤ੍ਰ ਪਾਪੇਨ ਮੁਚ੍ਯਂਤੇ ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਦ੍ਧ੍ਰੁਵਮ੍ 5.1.28.
ਇੱਥੇ ਚਾਰ ਜਣੇ ਵੀ ਕੇਵਲ ਉਸ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਨਿਸ਼ਚਤ ਤੌਰ ਤੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸ੍ਨਾਨਂ ਦਾਨਂ ਚ ਯੋ ਧੀਮਾਞ੍ਜਪਂ ਹੋਮਂ ਸਮਾਚਰੇਤ੍
ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਇੱਥੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਦਾਨ, ਜਪ ਜਾਂ ਹੋਮ ਕਰਦਾ ਹੈ,
ਤਿਲੋਦਕਪ੍ਰਦਾਨੇਨ ਪਿਂਡਦਾਨੇਨ ਕਾਰਿਤਾ
ਤਿਲਾਂ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਪਿੰਡ ਦੇਣ ਨਾਲ ਵੀ,
ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਦੁਰ੍ਲਭਾ ਸਿਪ੍ਰਾ ਸੋਮਂ ਸੋਮਗ੍ਰਹਸ੍ਤਥਾ
ਹਰ ਥਾਂ ਸ਼ਿਪਰਾ ਦਰਿਆ, ਸੋਮ ਅਤੇ ਸੋਮ ਪਾਤਰ ਵਾਂਗ, ਵੱਡੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਿਪ੍ਰਾਸੋਮਜਲਂ ਵ੍ਯਾਸ ਕੋਟਿਤੀਰ੍ਥਫਲਪ੍ਰਦਮ੍
ਹੇ ਵਿਆਸ, ਸ਼ਿਪਰਾ ਤੇ ਸੋਮ ਦਾ ਪਾਣੀ ਕਰੋੜ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦੇਂਦਾ ਹੈ।
ਅਮਾਯਾਂ ਸੋਮਵਾਰਸ਼੍ਚੇਦ੍ਵ੍ਯਤੀਪਾਤੋ ਯਦਾ ਭਵੇਤ੍
ਜੇ ਅਮਾਵੱਸ ਦੀ ਰਾਤ ਸੋਮਵਾਰ ਤੇ ਵ੍ਯਤੀਪਾਤ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਣ,
ਏਵਂ ਸੋਮਵਤੀਤੀਰ੍ਥਂ ਜਾਤਮਤ੍ਰ ਮਹਾਮੁਨੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ, ਇੱਥੇ ਸੋਮਵਤੀ ਤੀਰਥ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ।
ਰਥੇ ਤਂ ਸ੍ਥਾਪਯਾਮਾਸ ਲੋਕਾਨਾਂ ਹਿਤਕਾਮ੍ਯਯਾ
ਉਸਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਰਥ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾਇਆ ਗਿਆ।
ਯੁਕ੍ਤੋ ਵਾਜਿਸਹਸ੍ਰੇਣ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਪ੍ਰੇਰਿਤਸ੍ਤਦਾ
ਉਸ ਰਥ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਚਲਾਇਆ।
ਤੁष੍ਟੁਵੁਃ ਸਰ੍ਵਭਾਵੇਨ ਹृष੍ਟਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਸਮਾਹਿਤਾਃ
ਸਾਰੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਮਨ ਲਾ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ।