ਦੁਸ੍ਤਰਾ ਸੁਤਰਾ ਜਾਤਾ ਨਦੀ ਵੈਤਰਣੀ ਨृਣਾਮ੍ ।। ਨਰਕਾਂਤੇ ਤਦਾ ਜਾਤੇ ਗਤੇ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰੇ ਵਿਭੌ
ਵੈਤਰਨੀ ਨਦੀ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਰ ਕਰਨੀ ਔਖੀ ਤੇ ਫਿਰ ਸੋਖੀ ਹੋ ਗਈ, ਨਰਕ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਜਦੋਂ ਸਭ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਪਰਮ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਉਥੋਂ ਚਲੇ ਗਏ।
ਪਾਪਕ੍ਸ਼ਯਾਤ੍ਤਤਃ ਸਰ੍ਵੇ ਤੇ ਮੁਕ੍ਤਾ ਨਾਰਕਾ ਨਰਾਃ
ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਹੋਣ ਨਾਲ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਨਰਕ ਵਾਸੀ ਮਨੁੱਖ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਏ।
ਵਿਮਾਨੇषੁ ਸਹਸ੍ਰੇषੁ ਹ੍ਯਾਰੂਢਾਸ੍ਤੇ ਸਮਂਤਤਃ
ਉਹ ਸਾਰੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿਮਾਨਾਂ 'ਚ ਚੜ੍ਹ ਗਏ।
ਤਤਃ ਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਮੁਨੇ ਜਾਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਨਿਰਯਮਂਡਲਮ੍
ਫਿਰ, ਹੇ ਮੁਨੇ, ਸਾਰਾ ਨਰਕ-ਲੋਕ ਖਾਲੀ ਹੋ ਗਿਆ।
ਤਤੋ ਦੂਤਾਃ ਕृਤਾਂਤਸ੍ਯ ਕृष੍ਣਂ ਚ ਯੁਦ੍ਧਕਾਰਿਣਮ੍
ਫਿਰ, ਮੌਤ ਦੇ ਦੂਤ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਯੋਧੇ
ਕਿਂਕਰਾ ਊਚੁਃ ਮਾ ਵੀਰਾਨੇਨ ਮਾਰ੍ਗੇਣ ਰਥਮਾਨਯ ਮਾਨਵਨ੍
ਕਿੰਕਰਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਹੇ ਵੀਰ, ਇਸ ਰਸਤੇ ਰਥ ਨਾ ਲੈ ਆ।'
ਯਮਾਦਿष੍ਟਾ ਨਰਾਃ ਪਾਪਾ ਯੇऽਮੋਚ੍ਯਾ ਵਰ੍षਕੋਟਿਭਿਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਯਮ ਨੇ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਤੇ ਜੋ ਲੱਖਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਵੀ ਨਾ ਛੁੱਟਣ ਵਾਲੇ ਹਨ,
ਏਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਚਸ੍ਤੇषਾਂ ਕृਪਯਾ ਪੀਡਿਤੋ ਭृਸ਼ਮ੍
ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਬੜੀ ਦਇਆ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ।
ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਸ੍ਵਰ੍ਗਦਾਤਾਹਂ ਯਮਲੋਕਨਿਵਾਰਕਃ
ਮੈਂ ਸਭ ਨੂੰ ਸੁੱਖ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ ਤੇ ਯਮ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ।
ਏਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਚੋ ਦੂਤਾਃ ਸਤ੍ਵਰਾ ਯਮਮਾਗਤਾਃ 5.1.27.
ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੂਤ ਜਲਦੀ-ਜਲਦੀ ਯਮ ਕੋਲ ਚਲੇ ਗਏ।
ਤਤੋ ਯਮੋ ਰੁषਾਵਿष੍ਟਃ ਪ੍ਰਾਹ ਤਾਨ੍ਯਮਕਿਂਕਰਾਨ੍
ਫਿਰ ਯਮ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਆਪਣੇ ਸਹਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗਾ।
ਤਂ ਗਤ੍ਵਾ ਵਾਰਯਧ੍ਵਂ ਵੈ ਗृਹੀਤ੍ਵਾਨੀਯਤਾਮਿਤਿ
ਉਥੇ ਜਾ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਰੋਕੋ, ਫੜ ਕੇ ਇੱਥੇ ਲਿਆਓ।
ਏਵਮੁਕ੍ਤੋ ਯਮੇਨਾਥ ਕਿਂਕਰਃ ਸ ਨਰਾਂਤਕਃ
ਯਮ ਵਲੋਂ ਇਹ ਹੁਕਮ ਮਿਲਣ ਤੇ, ਨਰਾਂਤਕ ਨਾਂ ਦਾ ਸਹਾਇਕ,
ਯਦਾ ਨ ਵਾਰਿਤਸ੍ਤਸ੍ਥੌ ਤਦਾ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੋ ਨਰਾਂਤਕਃ
ਜਦੋਂ ਉਹ ਨਾ ਰੁਕਿਆ, ਤਾਂ ਨਰਾਂਤਕ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ,
ਬਲਦੇਵੋਪਿ ਸਮਰੇ ਤਾਡਿਤੋ ਵਿਵਿਧੈਃ ਸ਼ਰੈਃ
ਬਲਦੇਵ ਵੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਹੋ ਗਿਆ,
ਆਦਾਯ ਧਨੁषੀ ਦਿਵ੍ਯੇ ਜਘ੍ਨਤੁਰ੍ਯਮਕਿਂਕਰਾਨ੍
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਸਲਾਹ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਯਮ ਦੇ ਸਹਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ।
ਨਰਾਂਤਕੋऽਪਿ ਸਮਰੇ ਬਲੇਨ ਬਲਿਨਾਰ੍ਦਿਤਃ
ਨਰਾਂਤਕ ਵੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਬਲਵਾਨਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਹਾਰ ਗਿਆ।
ਤਤੋ ਨਰਾਂਤਕੇ ਵੀਰੇ ਪਤਿਤੇ ਯਮਕਿਂਕਰੇ
ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਨਰਾਂਤਕ ਵੀਰ ਯਮ ਦੇ ਸਹਾਇਕਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ,
ਰਾਮਕृष੍ਣਾਭ੍ਯਾਂ ਤੇ ਦੂਤਾ ਹਨ੍ਯਮਾਨਾ ਭਯਾਤੁਰਾਃ
ਰਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵਲੋਂ ਮਾਰੇ ਜਾ ਰਹੇ ਉਹ ਦੂਤ ਡਰ ਕੇ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਏ।
ਤਤੋ ਯਮੋ ਯਯੌ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਃ ਸਮਂਤਾਤ੍ਕਿਂਕਰੈਰ੍ਵृਤਃ 5.1.27.
ਫਿਰ ਯਮ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਸਹਾਇਕਾਂ ਸਮੇਤ ਚੜ੍ਹ ਆਇਆ।
ਤਤੋ ਵਾਦਿਤ੍ਰਨਿਰ੍ਘੋषੈਸ੍ਤੁਮੁਲਾਨਕਗੋਮੁਖੈਃ
ਫਿਰ ਨਗਾਰੇ, ਤੁਰਹੀਆਂ ਤੇ ਗੋ-ਸਿੰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਹੱਲਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਦੇਵਾ ਵਿਦ੍ਯਾਧਰਾਃ ਸਿਦ੍ਧਾ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਯਾਂਤਂ ਮਹਾਬਲਮ੍
ਦੇਵਤੇ, ਵਿਦਿਆਧਰ ਤੇ ਸਿੱਧ, ਉਸ ਮਹਾਬਲੀ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ,
ਤਤਸ੍ਤੇ ਕਿਂਕਰਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਚਿਤ੍ਰਗੁਪ੍ਤੇਨ ਨੋਦਿਤਾਃ
ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਸਹਾਇਕ, ਚਿਤਰਗੁਪਤ ਵਲੋਂ ਨਾ ਉਕਸਾਏ ਹੋਏ,
ਬਲਂ ਚ ਕੇਸ਼ਵਂ ਸਂਖ੍ਯੇ ਜਘ੍ਨਤੁਸ੍ਤਾਵੁਭਾਵਪਿ
ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਫੌਜ ਤੇ ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲੱਗ ਪਏ।
ਵਿਦਾਰ੍ਯ ਚ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਕਿਂਕਰਾਣਾਂ ਸਮਂਤਤਃ ਚਚਾਰ ਰਣਦੁਰ੍ਧਰ੍षਃ ਕਾਮਪਾਲੇਨ ਪਾਲਿਤਃ
ਉਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਅਡੋਲ ਹੋ ਕੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਰਿਹਾ, ਕਾਮਦੇਵ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੇਠ।
ਤਤਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਗੁਪ੍ਤੋ ਰਣੇ ਕਿਂਕਰਾਦ੍ਯਂ ਵਿਦੀਰ੍ਣਂ ਨਿਰੀਕ੍ਸ਼੍ਯਾਰ੍ਤਨਾਦਂ ਚਕਾਰ
ਫਿਰ ਚਿਤਰਗੁਪਤ ਨੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸੇਵਕਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਨੂੰ ਫਟਿਆ ਵੇਖ ਕੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਚੀਕ ਮਾਰੀ।
ਸ਼ਰੈਃ ਪਂਚਭਿਃ ਕृष੍ਣਮਾਯਾਂਤਮਾਜੌ ਜਘਾਨਾष੍ਟਭਿਰ੍ਵਕ੍ਤ੍ਰਦੇਸ਼ੇ ਸ ਭਿਨ੍ਨਃ
ਪੰਜ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਮਾਇਆੰਤਾ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਹੋਰ ਅੱਠ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਜ਼ਖਮੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਰਥਂ ਸ੍ਵਂ ਸਮਾਦਾਯ ਯਾਤਃ ਕृਤਾਂਤਸ੍ਤਤਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਗੁਪ੍ਤੇ ਸ਼ਰਾਰ੍ਤੇ ਪ੍ਰਸੁਪ੍ਤੇ
ਕ੍ਰਿਤਾਂਤ ਆਪਣਾ ਰਥ ਲੈ ਕੇ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਤੇ ਚਿਤਰਗੁਪਤ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਕੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।
ਪ੍ਰਧਾਨਾਸ਼੍ਚ ਭਗ੍ਨਾ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਭਗ੍ਰਾਸ੍ਤਤਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਗੁਪ੍ਤਂ ਨਿਸ਼ਮ੍ਯਾਥ ਭਗ੍ਨਮ੍
ਸਾਰੇ ਮੁਖੀ ਟੁੱਟ ਗਏ, ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫੌਜਾਂ ਵੀ ਚੱਕ-ਚੂਰ ਹੋ ਗਈਆਂ; ਫਿਰ, ਚਿਤਰਗੁਪਤ ਦੇ ਹਾਰ ਜਾਣ ਦੀ ਸੁਣ ਕੇ—
ਵਿਨਾਸ਼ਾਯ ਯੁਧ੍ਯਦ੍ਯੁਗਾਂਤੇ ਪ੍ਰਜਾਨਾਂ ਯਥਾ ਵਾਡਵੋ ਜ੍ਵਾਲਵृਦ੍ਧਃ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਃ 5.1.27.
ਜਿਵੇਂ ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਅੱਗ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਭੜਕਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਲੜਿਆ।