ਸ਼ਿष੍ਯੈਸ੍ਤੁ ਸਹਿਤੋ ਵਿਪ੍ਰੋ ਮਹਾਕਾਲਵਨੇऽਵਿਸ਼ਤ੍ ।। ਸ਼ਿष੍ਯੈਃ ਸਹ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟੌ ਦ੍ਵੌ ਤਦਾ ਤੌ ਰਾਮਕੇਸ਼ਵੌ
ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪਣੇ ਚੇਲਿਆਂ ਸਮੇਤ ਮਹਾਂਕਾਲ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗਿਆ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਰਾਮ ਅਤੇ ਕੇਸ਼ਵ ਵੀ ਆਪਣੇ ਚੇਲਿਆਂ ਨਾਲ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ।
ਵਨ੍ਦਮਾਨੌ ਮਹਾਕਾਲਂ ਸ ਤਂ ਕੇਸ਼ਵਮਵ੍ਰਵੀਤ੍
ਜਦ ਉਹ ਮਹਾਂਕਾਲ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹ ਨੇ ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।
ਸੁਖਮਾਸੀਚ੍ਚ ਸਾਧੂਨਾਮਜ੍ਞਾਨਾਨਾਂ ਚ ਸਰ੍ਵਦਾ
ਉਹ ਸਦਾ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਅਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦਾ ਸੀ।
ਯੁਵਾਭ੍ਯਾਂ ਤੇ ਹਤਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਕਂਸਪ੍ਰਮੁਖਤੋ ਨृਪਾਃ । ਮੁਨਿਸਿਦ੍ਧਸੁਰਾਦੀਨਾਂ ਸ੍ਥਿਤਿਃ ਕਾਰ੍ਯਾ ਤ੍ਵਯਾऽਨਘ
ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਕਾਂਸਾ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿਤਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ, ਤੈਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਰਿਸੀਆਂ, ਸਿੱਧਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਆਦਿਕ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇਂ।
ਕਰਿष੍ਯਾਮਿ ਤਮਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ ਨਮਸ੍ਯ ਤਤੋ ਯਯੌ
ਉਹ ਆਖਿਆ, 'ਮੈਂ ਇਹ ਕਰਾਂਗਾ,' ਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਉਥੋਂ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਕਸ੍ਯ ਨ ਸ਼੍ਰਦ੍ਦਧੇ ਤੇषਾਂ ਵਚਸ੍ਤ੍ਵਤ੍ਯਦ੍ਭੁਤਂ ਯਤਃ
ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਇਹ ਅਜੀਬ ਗੱਲ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਹੋਈ।
ਤਤਸ੍ਤਤ੍ਰੋਤ੍ਥਿਤਃ ਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸਂਸ਼੍ਲੇषੇ ਚ ਤਥਾ ਤਯੋਃ
ਫਿਰ ਜਦ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮਿਲੇ, ਉਥੇ ਅਚਾਨਕ ਇੱਕ ਆਵਾਜ਼ ਉਠੀ।
ਨ ਵੈ ਜ੍ਞਾਤੌ ਮਯਾ ਵੀਰੌ ਯਦੁਵृष੍ਣਿਕੁਲੋਦ੍ਭਵੌ
ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਵੀਰ ਯਾਦਵ ਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਹਨ।
ਗੁਰ੍ਵਰ੍ਥਂ ਕਿਂ ਦਦਾਮੀਤਿ ਸਹ ਰਾਮੇਣ ਹਰ੍षਿਤਃ
ਰਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, 'ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਖਾਤਰ ਮੈਂ ਕੀ ਦੇਵਾਂ?'
ਪੁਤ੍ਰਮਿਚ੍ਛਾਮ੍ਯਹਂ ਤ੍ਵਤ੍ਤੋ ਯੋ ਮृਤੋ ਲਵਣਾਂਭਸਿ 5.1.27.
ਮੈਂ ਤੈਥੋਂ ਉਹ ਪੁੱਤ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਲੂਣ ਵਾਲੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਮਰ ਗਿਆ ਸੀ।
ਪ੍ਰਭਾਸੇ ਤੀਰ੍ਥਯਾਤ੍ਰਾਯਾਂ ਤ੍ਵਮੇਵ ਤਮਿਹਾਨਯ
ਪ੍ਰਭਾਸ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਵੇਲੇ, ਤੂੰ ਉਸਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲਿਆ ਕੇ ਦੇ।
ਤਂ ਸਮੁਦ੍ਰ ਉਵਾਚੇਦਂ ਦੈਤ੍ਯਃ ਪਂਚਜਨੋ ਮਹਾਨ੍
ਫਿਰ ਵੱਡਾ ਦੈਤ ਪਾਂਚਜਨ, ਜੋ ਜਲਜੀਵ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖੀ।
ਤਤਃ ਪਂਚਜਨਂ ਹਤ੍ਵਾ ਗ੍ਰਾਹਰੂਪਂ ਮਹਾਬਲਮ੍
ਫਿਰ, ਉਸ ਮਹਾਂਬਲੀ ਪਾਂਚਜਨ ਨੂੰ, ਜੋ ਜਲਜੀਵ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਮਾਰ ਦਿਤਾ।
ਜਲੇਸ਼੍ਵਰਗृਹਾਤ੍ਤੇਨ ਗ੍ਰਾਹੇਣਾਤੀਵ ਲੀਲਯਾ
ਉਸਨੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਜਲ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਘਰੋਂ, ਉਸ ਜਲਜੀਵ ਨੂੰ ਲੈ ਆਇਆ।
ਯਮਾਲਯਗਤਂ ਮਤ੍ਵਾ ਤਦਾ ਵਰੁਣਮਬ੍ਰਵੀਤ੍
ਜਦ ਉਸਨੂੰ ਲੱਗਾ ਕਿ ਉਹ ਯਮ ਦੇ ਘਰ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਵਰੁਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।
ਪੁਰਾਜਿਰੇ ਹਤਾ ਦੈਤ੍ਯਾ ਦਾਨਵਾ ਬਲਦਰ੍ਪਿਤਾਃ
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਦੈਤ ਤੇ ਦਾਨਵ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਉੱਤੇ ਗੁਮਾਨ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਮਾਰੇ ਗਏ।
ਨ੍ਯਾਸਭੂਤੋ ਰਥੋ ਯਸ੍ਤੇ ਵਿਧृਤੋ ਨਿਹਤਾਰਿਣਾ
ਜੋ ਰਥ ਤੇਰੇ ਹਵਾਲੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਵਾਲੇ ਨੇ ਸੰਭਾਲਿਆ ਸੀ।
ਯੇਨਾਹਵੇ ਪ੍ਰੇਤਰਾਜਂ ਜਿਤ੍ਵਾ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਬਾਲਕਮ੍ ਦਦੌ ਤਂ ਰਥਮਕ੍ਸ਼ੋਭ੍ਯਂ ਰਣੇ ਤਸ੍ਮੈ ਸੁਰਾਸੁਰੈਃ
ਜਿਸ ਰਥ ਨਾਲ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਮੈਂ ਉਹ ਮੁੰਡਾ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਅਡੋਲ ਰਥ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਤਤੋ ਹਰਿਃ ਸਮਾਲੋਕ੍ਯ ਰਥਂ ਰਤ੍ਨਪਰਿष੍ਕृਤਮ੍
ਫਿਰ ਹਰੀ ਨੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਰਥ ਵੇਖਿਆ।
ਨਾਨਾ ਚਿਤ੍ਰਵਿਚਿਤ੍ਰਾਂਗਂ ਗਰੁਡਧ੍ਵਜਰਾਜਿਤਮ੍ 5.1.27.
ਉਹ ਰਥ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੀਆਂ ਅਜੀਬ-ਅਜੀਬ ਆਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤੇ ਉਸ 'ਤੇ ਖਗ-ਪਤੀ ਦਾ ਝੰਡਾ ਲਹਿਰਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਅਜੇਯਂ ਦੇਵਦੇਵੇਂਦ੍ਰਦਾਨਵਾਸੁਰਰਾਕ੍ਸ਼ਸੈਃ
ਉਹ ਰਥ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ, ਦੈਤਿਆਂ, ਅਸੁਰਾਂ ਜਾਂ ਰਾਕਸ਼ਾਂ ਵਲੋਂ ਅਜੇਤੂ ਸੀ।
ਸਹਸ੍ਰਸੂਰ੍ਯਪ੍ਰਤਿਮਂ ਚਾਰੁਵਕ੍ਤ੍ਰਚਤੁਰ੍ਯੁਗਮ੍
ਉਸ ਦੇ ਚਾਰ ਸੋਹਣੇ ਪਹੀਏ ਹਜ਼ਾਰ ਸੂਰਜਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ।
ਸਂਵਰ੍ਤਾਕਾਰਵਿषਮਂ ਖਗੇਂਦ੍ਰਵਰਕੇਤਨਮ੍
ਉਹ ਰਥ ਡਰਾਉਣੇ ਤੇ ਭਾਰੀ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਸੀ ਤੇ ਉਸ 'ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਸੀ।
ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਮੁਪਾਕृਤ੍ਯ ਦੇਵਤਾਭ੍ਯਃ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਚ
ਉਸ ਰਥ ਦੀ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਘੁੰਮ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।
ਤਤੋ ਜਗਾਮ ਤ੍ਵਰਿਤੋ ਜਨਾਰ੍ਦਨੋ ਜਗਨ੍ਨਿਵਾਸੋ ਯਮਲੋਕਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾਮ੍
ਫਿਰ ਜਗਤ ਦਾ ਆਸਰਾ ਜਨਾਰਦਨ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਯਮ ਦੇ ਲੋਕ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਧ੍ਯਾਪਯਾਮਾਸ ਸ਼ਂਖਂ ਸ਼ਾਰ੍ਙ੍ਗਧਨੁਰ੍ਧਰਃ
ਉਥੇ ਸ਼ਾਰੰਗ ਧਨੁਸ਼ ਵਾਲੇ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸ਼ੰਖ ਵਜਾਇਆ।
ਨਰਕਾਂਤਰ੍ਗਤਾ ਮਰ੍ਤ੍ਯਾਃ ਪਾਪਾਚਾਰਪਰਾਯਣਾਃ
ਨਰਕ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ, ਪਾਪੀ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖ,
ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਕੁਂਠਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪੁਰ੍ਯਂਤ੍ਰਾਣਿ ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਚ
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਮੰਦ ਪੈ ਗਏ ਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜੰਜੀਰਾਂ ਵੀ ਅਸਰਹੀਣ ਹੋ ਗਈਆਂ।
ਅਸਿਪਤ੍ਰਵਨਂਨਾਮ ਸ਼ੀਰ੍ਣਪਰ੍ਣਮਜਾਯਤ
ਅਸੀਪਤ੍ਰਵਨ ਨਾਂ ਦੀ ਤਲਵਾਰਾਂ ਵਾਲੀ ਜੰਗਲ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਝੜ ਗਈਆਂ।
ਅਭੈਰਵਂ ਭੈਰਵਾਖ੍ਯਂ ਕੁਂਭੀਪਾਕਮਵਾਚਿਕਮ੍ 5.1.27.
ਭੈਰਵ, ਅਭੈਰਵ, ਕੁੰਭੀਪਾਕ ਤੇ ਅਵਾਚਿਕ ਨਾਂ ਦੇ ਡਰਾਉਣੇ ਨਰਕ-ਥਾਂਵਾਂ