ਤਜ੍ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਹृਦਯਂ ਤੇषਾਂ ਚੇष੍ਟਿਤਂ ਚੈਵ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਤੇ ਕਰਤੂਤਾਂ ਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿਚ ਜਾਣ ਕੇ,
ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤ੍ਵਾਥ ਲਗੁਡਂ ਕृष੍ਣਂ ਯੇਨ ਵੈ ਜਂਤਵੋ ਹਤਾਃ
ਫਿਰ, ਜਿਸ ਕਾਲੀ ਲਾਠੀ ਨਾਲ ਜੀਵ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ, ਉਹ ਲਾਠੀ ਪਾਸੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ।
ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਦਂਡਪਾਤੇਨ ਤਤੋ ਵਚਨਮਵ੍ਰਵੀਤ੍
ਉਹ ਧਰਤੀ ਤੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਨਮ ਸਕਦਾ ਹੋਇਆ, ਫਿਰ ਇਹ ਬੋਲਿਆ:
ਸਰ੍ਵੈਸ੍ਤੈਃ ਪਰਿਮੁਕ੍ਤੌऽਹਂ ਭਵਤਾਂ ਸ਼ਰਣਂ ਗਤਃ
ਉਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਵਲੋਂ ਛੁਟ ਕੇ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਪਾਸ ਆ ਕੇ ਆਸਰਾ ਲਿਆ ਹੈ।
ਏਵਂ ਤਂ ਵਾਦਿਨਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ऋषਯੋऽਤ੍ਰਿਮਥਾਬ੍ਰੁਵਨ੍
ਉਹਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਅਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ:
ਭਵਤਾऽਯਮਨੁਗ੍ਰਾਹ੍ਯਃ ਸ਼ਿष੍ਯੋ ਭਵਤੁ ਤੇ ਮੁਨੇ
ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਵਲੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਤੁਹਾਡਾ ਚੇਲਾ ਬਣੇ, ਹੇ ਮੁਨੀ।
ਅਨੇਨ ਧ੍ਯਾਨਯੋਗੇਨ ਮਹਾਮਂਤ੍ਰਜਪੇਨ ਚ ਸਂਸ੍ਥਿਤੋ ਵृਕ੍ਸ਼ ਮੂਲੇ ਤ੍ਵਂ ਪਰਾ ਸਿਦ੍ਧਿਂ ਗਮਿष੍ਯਸਿ
ਇਸ ਧਿਆਨ-ਯੋਗ ਤੇ ਵੱਡੇ ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਜਾਪ ਨਾਲ, ਰੁੱਖ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਤੇ ਟਿਕ ਕੇ, ਤੂੰ ਉੱਚੀ ਸਿਧੀ ਹਾਸਲ ਕਰੇਗਾ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤੇ ਯਯੁਃ ਸਰ੍ਵੇ ਸਂਕਾਮਂ ਸੋऽਪਿ ਤਤ੍ਰ ਵੈ
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲੇ ਗਏ, ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਉਥੇ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ।
ਤਸ੍ਯੋਪਰ੍ਯਭਵਤ੍ਤਤ੍ਰ ਵਲ੍ਮੀਕੋऽਵਿਚਲਸ੍ਯ ਚ
ਉਥੇ, ਉਸ ਦੇ ਉਪਰ, ਜਦ ਉਹ ਅਡੋਲ ਰਿਹਾ, ਇੱਕ ਚਿਟਾ ਬਣ ਗਿਆ।
ਉਦੀਰਿਤਂ ਧ੍ਵਨਿਂ ਤੇਨ ਵਲ੍ਮੀਕੇ ਵਿਸ੍ਮਯਾਨ੍ਵਿਤਾਃ 5.1.24.
ਉਸ ਚਿਟੇ ਵਿਚੋਂ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਆਵਾਜ਼ ਕਢੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਸਾਰੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ।
ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵੋਤ੍ਥਾਪਯਾਮਾਸੁਰ੍ਮੁਨਯੋ ਨਯਸਂਯੁਤਮ੍
ਉਹਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਠਾ ਲਿਆ।
ਤਾਨ੍ਪ੍ਰਾਹ ਪ੍ਰਣਤੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਤਪਸਾ ਦੀਪ੍ਤਤੇਜਸਃ
ਨਮ ਸਕ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਤਪ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ:
ਦੀਨੋऽਹਮੁਦ੍ਧृਤਃ ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਮਗ੍ਨੋऽਹਂ ਪਾਪਕਰ੍ਦਮੇ
ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਮੈਨੂੰ ਉੱਠਾਇਆ; ਮੈਂ ਪਾਪ ਦੇ ਕਾਦ ਵਿਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਵਲ੍ਮੀਕੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ਸ੍ਥਿਤਃ ਪੁਤ੍ਰ ਯਤਸ੍ਤ੍ਵਮੇਕਚਿਤ੍ਤਤਃ
ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਇਸ ਚਿਟੇ ਵਿਚ ਇਕਾਗਰ ਮਨ ਨਾਲ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ, ਇਸ ਕਰਕੇ—
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਮੁਨਯੋ ਜਗ੍ਮੁਃ ਸ੍ਵਾਂ ਦਿਸ਼ਾਂ ਤਪਸਾਨ੍ਵਿਤਾਃ ਕੁਸ਼ਸ੍ਥਲ੍ਯਾਮਥਾਗਮ੍ਯ ਸਮਾਰਾਧ੍ਯ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖ ਕੇ, ਉਹ ਸਾਧੂ ਤਪਸਿਆ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਆਪਣੀਆਂ-ਆਪਣੀਆਂ ਦਿਸਾਵਾਂ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਫਿਰ ਕੁਸ਼ਸਥਲੀ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਹਾਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਉਚਿਤ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਕਵਿਤ੍ਵਮਾਸਾਦ੍ਯ ਚਕ੍ਰੇ ਕਾਵ੍ਯਂ ਮਨੋਰਮਮ੍
ਉਸ ਤੋਂ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਮਿਲ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਮਨਮੋਹਣ ਕਵਿਤਾ ਰਚੀ।
ਤਤਃ ਪ੍ਰਭृਤਿ ਦੇਵੇਸ਼ੋ ਵਾਲ੍ਮੀਕੇਸ਼੍ਵਰਸਂਜ੍ਞਕਃ
ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਵਾਲਮੀਕੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ।
ਇਤਿ ਤੇ ਕਥਿਤਂ ਲਿਂਗਂ ਵਾਲ੍ਮੀਕੇਸ਼੍ਵਰਮੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਾਲਮੀਕੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਵਾਲਾ ਉੱਤਮ ਲਿੰਗ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਪ੍ਰਣਿਪਤ੍ਯ ਤਤੋ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਰੁਦ੍ਰਲੋਕੇ ਮਹੀਯਤੇ
ਫਿਰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਰੁਦਰ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਭੀਮੇਸ਼੍ਵਰਂ ਨਰੋ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸਂਪੂਜ੍ਯ ਯਤ੍ਨਤਃ
ਭੀਮੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਜਤਨ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਗਰ੍ਗੇਸ਼੍ਵਰਂ ਸ੍ਨਾਪਯਿਤ੍ਵਾ ਤਿਲਤੈਲੇਨ ਮਾਨਵਃ
ਗਰਗੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਤਿਲ ਦੇ ਤੇਲ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਾ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ—
ਉਪੋषਿਤਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼੍ਯਾਂ ਤਿਲਪ੍ਰਸ੍ਥਤਿਲਾਂਭਸਾ
ਚੌਦਵੀ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਕਰ ਕੇ, ਤਿਲ ਮਿਲੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ—
ਗੋਸਹਸ੍ਰਂ ਨਰੋ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਭਾਵਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ
ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂਵਾਂ ਦਾਨ ਕਰ ਕੇ, ਖਾਸ ਸਾਫ ਨੀਅਤ ਨਾਲ—
ਕਾਮੇਸ਼੍ਵਰਂ ਸਮਭ੍ਯਰ੍ਚ੍ਯ ਕੁਂਕੁਮਾਦਿਵਿਲੇਪਨੈਃ
ਕਾਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੇਸਰ ਆਦਿ ਲੇਪ ਨਾਲ ਕਰ ਕੇ—
ਚੂਡਾਮਣਿਂ ਨਮਸ੍ਕृਤ੍ਯ ਨਵਮ੍ਯਾਂ ਕਾਰ੍ਤਿਕੇ ਸਿਤੇ
ਕਾਰਤਿਕ ਦੇ ਚੰਨਣੇ ਪੱਖ ਦੀ ਨੌਂਵੀਂ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ, ਚੂੜਾਮਣੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ—
ਚਂਡੀਸ਼੍ਵਰਂ ਸਮਭ੍ਯਰ੍ਚ੍ਯ ਕृष੍ਣਾष੍ਟਮ੍ਯਾਮੁਪੋषਿਤਃ
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਅਸ਼ਟਮੀ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਕਰ ਕੇ, ਚੰਡੀਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ—
ਇਤ੍ਯਾਦਿਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਸ੍ਯ ਪੁਣ੍ਯਾਨਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਨਰੋऽਭਿਗਮ੍ਯ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਪੁਣਯ ਤੀਰਥਾਂ ਤੇ ਜਾ ਕੇ—
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਸ੍ਕਾਂਦੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਏਕਾਸ਼ੀਤਿਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਪਞ੍ਚਮ ਆਵਂਤ੍ਯਖਣ੍ਡੇऽਵਨ੍ਤੀਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰੇਸ਼੍ਵਰਭੀਮੇਸ਼੍ਵਰ ਗਰ੍ਗੇਸ਼੍ਵਰਕਾਮੇਸ਼੍ਵਰ ਚੂਡਾਮਣੀਸ਼੍ਵਰ ਚਣ੍ਡੀਸ਼੍ਵਰਾਦਿਤੀਰ੍ਥਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ ਪਞ੍ਚਵਿਂਸ਼ੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼੍ਰੀ ਸਕਾਂਦ ਮਹਾ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਇਕਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਅਵੰਤੀ ਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਅਵੰਤੀ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਿੱਚ, ਪਚੀਸਵਾਂ ਅਧਿਆਇ 'ਸ਼ੁਕਰੇਸ਼ਵਰ, ਭੀਮੇਸ਼ਵਰ, ਗਰਗੇਸ਼ਵਰ, ਕਾਮੇਸ਼ਵਰ, ਚੂੜਾਮਣੀਸ਼ਵਰ, ਚੰਡੀਸ਼ਵਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਮਹਾਤਮਤਾ ਦਾ ਵਰਣਨ' ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਕਥਯਸ੍ਵਾਦ੍ਯ ਮਹਾਕਾਲਵਨਸ੍ਯ ਮੇ
ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਮਹਾਕਾਲ ਵਣ ਦੀ ਮਾਪ ਦੱਸੋ, ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਜੀ।
ਤਤ੍ਤੇऽਹਂ ਸਂਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸ਼ृਣੁ ਤ੍ਵਂ ਗਦਤੋ ਮਮ
ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸਮਝਾਵਾਂਗਾ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ।