ਮੌਨੀ ਧ੍ਯਾਨਪਰੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਸ ਕਵਿਤ੍ਵਮਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍
ਚੁੱਪ ਰਹਿ ਕੇ ਤੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਯਸ੍ਯ ਦਰ੍ਸ਼ਨਮਾਤ੍ਰੇਣ ਕਵਿਤ੍ਵਮੁਪਜਾਯਤੇ
ਜਿਸ ਦੀ ਸਿਰਫ ਹਾਜਰੀ ਨਾਲ ਹੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਰੂਪਯੌਵਨਸਂਪਨ੍ਨਾ ਤਸ੍ਯ ਭਾਰ੍ਯਾਥ ਕੌਸ਼ਿਕੀ
ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਕਉਸ਼ਿਕੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਤੇ ਨੌਜਵਾਨੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ।
ਤਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰਃ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨੋ ਹ੍ਯਗ੍ਨਿਸ਼ਰ੍ਮੇਤਿ ਨਾਮਤਃ
ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਇਕ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂ ਅਗਨਿਸ਼ਰਮਨ ਸੀ।
ਤਤੋ ਬਹੁਤਿਥੇ ਕਾਲੇ ਅਨਾਵृष੍ਟਿਰਜਾਯਤ
ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਬਾਅਦ, ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸੁਕਾ ਪੈ ਗਿਆ।
ਤਤੋऽਸੌ ਸੁਮਤਿਰ੍ਵਿਪ੍ਰਃ ਸਭਾਰ੍ਯਃ ਸ ਸੁਤਸ੍ਤਥਾ
ਫਿਰ ਉਹ ਗਿਆਨਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਸਮੇਤ,
ਆਭੀਰੈਰ੍ਦਸ੍ਯੁਭਿਃ ਸਾਰ੍ਧਂ ਸਂਗੋऽਭੂਦਗ੍ਨਿਸ਼ਰ੍ਮਣਃ
ਅਗਨਿਸ਼ਰਮਨ ਆਭੀਰਾਂ ਤੇ ਡਾਕੂਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਗਿਆ।
ਸ੍ਮृਤਿਰ੍ਨष੍ਟਾ ਗਤਾ ਵੇਦਾ ਗਤਂ ਗੋਤ੍ਰਂ ਗਤਾ ਸ਼੍ਰੁਤਿਃ
ਯਾਦ ਦਿਲੋਂ ਮਿਟ ਗਈ, ਵੇਦ ਵੀ ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਏ, ਵੰਸ਼ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵੀ ਲੁਕ ਗਈਆਂ।
ਸਪ੍ਤਰ੍षਯਃ ਪਥਾ ਤੇਨ ਸੁਵ੍ਰਤਾਃ ਸਮੁਪਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਵਚਨਾਂ 'ਚ ਪੱਕੇ ਸਨ, ਉਸ ਰਾਹ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।
ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਣੀਮਾਨਿ ਮੁਚ੍ਯਧ੍ਵਂ ਛਤ੍ਰਿਕੋਪਾਨਹੌ ਤਥਾ 5.1.24.
ਇਹ ਕਪੜੇ, ਚਾਦਰ ਤੇ ਜੁੱਤੇ ਉਤਾਰ ਦੋ।
ਤਸ੍ਯ ਤਦ੍ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਰਿਰ੍ਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ਵਯਂ ਤਪਸ੍ਵਿਨੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਤੀਰ੍ਥਯਾਤ੍ਰਾਕृਤੋਦ੍ਯਮਾਃ
ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਤ੍ਰੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਅਸੀਂ ਤਪਸਵੀ ਹੋ ਕੇ, ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਾਂ।"
ਪੋषਯਾਮਿ ਸਦਾ ਤਾਂਸ੍ਤੁ ਏਤਨ੍ਮੇ ਹृਦਿ ਸਂਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਇਹ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਪੱਕਾ ਹੈ।
ਯਦ੍ਯੁष੍ਮਦਰ੍ਥਂ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਪਾਪਂ ਤਤ੍ਕਸ੍ਯ ਕਥ੍ਯਤਾਮ੍
ਜੇ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕੋਈ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਦੱਸੋ ਉਹ ਕਿਸ ਦਾ ਹੋਵੇਗਾ।
ਯਦਿ ਤੇ ਕਥਯਂਤਿ ਸ੍ਮ ਮਾ ਮृषਾ ਪ੍ਰਾਣਿਨੋ ਵਧੀਃ
ਜੇ ਉਹ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਝੂਠ ਨਾ ਬੋਲਣ; ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਨਾ ਦੇਣਾ।
ਯੁष੍ਮਾਕਂ ਵਚਸਾ ਮੇऽਦ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਬੋਧਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ
ਅੱਜ ਤੁਹਾਡੀ ਗੱਲਾਂ ਨੇ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਸਮਝ ਜਗਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਗਤ੍ਵਾ ਪृਚ੍ਛਾਮਿ ਤਾਨ੍ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਕਸ੍ਯ ਭਾਵਸ਼੍ਚ ਕੀਦृਸ਼ਃ
ਮੈਂ ਜਾ ਕੇ ਸਭ ਨੂੰ ਪੁੱਛਾਂਗਾ ਕਿ ਕਿਸ ਦੀ ਨੀਅਤ ਕਿਵੇਂ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤਾਞ੍ਜਗਾਮਾਸ਼ੁ ਪਿਤਰਂ ਸ੍ਵਮੁਵਾਚ ਹ
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਗਿਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਸੁਮਹਦ੍ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਪਾਪਂ ਕਸ੍ਯ ਤਤ੍ਕਥ੍ਯਤਾਂ ਮਮ
ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਹੈ—ਇਹ ਕਿਸ ਦਾ ਹੈ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।
ਤ੍ਵਂ ਜਾਨਾਸਿ ਯਤ੍ਕੁਰੁषੇ ਕृਤਂ ਭਾਵ੍ਯਂ ਪੁਨਸ੍ਤ੍ਵਯਾ
ਤੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ ਕਿ ਤੂੰ ਕੀ ਕੀਤਾ; ਜੋ ਹੋ ਚੁੱਕਾ, ਉਹ ਮੁੜ ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ।
ਤਯਾਪ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਨ ਮੇ ਪਾਪਂ ਪਾਪਮੇਤਤ੍ਤਵੈਵ ਹਿ 5.1.24.
ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਕਿਹਾ, 'ਇਹ ਪਾਪ ਮੇਰਾ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਪਾਪ ਸੱਚਮੁੱਚ ਤੇਰਾ ਹੀ ਹੈ।'
ਤਜ੍ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਹृਦਯਂ ਤੇषਾਂ ਚੇष੍ਟਿਤਂ ਚੈਵ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਤੇ ਕਰਤੂਤਾਂ ਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿਚ ਜਾਣ ਕੇ,
ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤ੍ਵਾਥ ਲਗੁਡਂ ਕृष੍ਣਂ ਯੇਨ ਵੈ ਜਂਤਵੋ ਹਤਾਃ
ਫਿਰ, ਜਿਸ ਕਾਲੀ ਲਾਠੀ ਨਾਲ ਜੀਵ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ, ਉਹ ਲਾਠੀ ਪਾਸੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ।
ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਦਂਡਪਾਤੇਨ ਤਤੋ ਵਚਨਮਵ੍ਰਵੀਤ੍
ਉਹ ਧਰਤੀ ਤੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਨਮ ਸਕਦਾ ਹੋਇਆ, ਫਿਰ ਇਹ ਬੋਲਿਆ:
ਸਰ੍ਵੈਸ੍ਤੈਃ ਪਰਿਮੁਕ੍ਤੌऽਹਂ ਭਵਤਾਂ ਸ਼ਰਣਂ ਗਤਃ
ਉਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਵਲੋਂ ਛੁਟ ਕੇ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਪਾਸ ਆ ਕੇ ਆਸਰਾ ਲਿਆ ਹੈ।
ਏਵਂ ਤਂ ਵਾਦਿਨਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ऋषਯੋऽਤ੍ਰਿਮਥਾਬ੍ਰੁਵਨ੍
ਉਹਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਅਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ:
ਭਵਤਾऽਯਮਨੁਗ੍ਰਾਹ੍ਯਃ ਸ਼ਿष੍ਯੋ ਭਵਤੁ ਤੇ ਮੁਨੇ
ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਵਲੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਤੁਹਾਡਾ ਚੇਲਾ ਬਣੇ, ਹੇ ਮੁਨੀ।
ਅਨੇਨ ਧ੍ਯਾਨਯੋਗੇਨ ਮਹਾਮਂਤ੍ਰਜਪੇਨ ਚ ਸਂਸ੍ਥਿਤੋ ਵृਕ੍ਸ਼ ਮੂਲੇ ਤ੍ਵਂ ਪਰਾ ਸਿਦ੍ਧਿਂ ਗਮਿष੍ਯਸਿ
ਇਸ ਧਿਆਨ-ਯੋਗ ਤੇ ਵੱਡੇ ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਜਾਪ ਨਾਲ, ਰੁੱਖ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਤੇ ਟਿਕ ਕੇ, ਤੂੰ ਉੱਚੀ ਸਿਧੀ ਹਾਸਲ ਕਰੇਗਾ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤੇ ਯਯੁਃ ਸਰ੍ਵੇ ਸਂਕਾਮਂ ਸੋऽਪਿ ਤਤ੍ਰ ਵੈ
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲੇ ਗਏ, ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਉਥੇ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ।
ਤਸ੍ਯੋਪਰ੍ਯਭਵਤ੍ਤਤ੍ਰ ਵਲ੍ਮੀਕੋऽਵਿਚਲਸ੍ਯ ਚ
ਉਥੇ, ਉਸ ਦੇ ਉਪਰ, ਜਦ ਉਹ ਅਡੋਲ ਰਿਹਾ, ਇੱਕ ਚਿਟਾ ਬਣ ਗਿਆ।
ਉਦੀਰਿਤਂ ਧ੍ਵਨਿਂ ਤੇਨ ਵਲ੍ਮੀਕੇ ਵਿਸ੍ਮਯਾਨ੍ਵਿਤਾਃ 5.1.24.
ਉਸ ਚਿਟੇ ਵਿਚੋਂ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਆਵਾਜ਼ ਕਢੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਸਾਰੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ।