ਕਪਾਲਖਂਡਮਾਦਾਯਂ ਮਹਾਦੇਵੋऽਪ੍ਯਤਿਪ੍ਰਭਮ੍ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਤੇਜੋ ਮਯਂ ਦਿਵ੍ਯਂ ਜ੍ਵਲਂਤਮਿਵ ਚਾਰ੍ਚਿषਾ
ਮਹਾਂਦੇਵ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਖੋਪੜੀ ਦਾ ਟੁਕੜਾ ਚੁੱਕ ਲਿਆ, ਉਹ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਕ੍ਰੀਡਮਾਨੋ ਜਗਨ੍ਨਾਥੋ ਮੋਹਯਾਮਾਸ ਵੈ ਸੁਰਾਨ੍
ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲਿਆ।
ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਪੁਣ੍ਯਤਮਂ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਯਤ੍ਰਾਤਿष੍ਠਨ੍ਮਹਾਪ੍ਰਭੁਃ
ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਜਿੱਥੇ ਵੱਡੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵੱਸਦੇ ਸਨ,
ਸ੍ਥਾਪਯਾਮਾਸ ਦੀਪ੍ਤਾਰ੍ਚਿਰ੍ਗਣਾਨਾਮਗ੍ਰਤਃ ਪ੍ਰਭੁਃ
ਤਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਚਮਕਦੀ ਖੋਪੜੀ ਆਪਣੇ ਗਣਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ।
ਵਿਨਦਤ੍ਸਮਹਾਨਾਦਂ ਨਾਦਯਂਤ ਦਿਸ਼ੋ ਦਸ਼
ਉਹ ਸਭ ਉੱਚੀ ਗੂੰਜ ਵਾਲੀ ਧੁਨੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਦਸਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜ ਪਾ ਗਏ।
ਤੇਨ ਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਘੋਰੇਣ ਦਾਨਵੋ ਦੇਵਕਂਟਕਃ
ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਕਲੇਸ਼ ਸੀ,
ਅਮृष੍ਯਮਾਣਃ ਕ੍ਰੋਧਾਰ੍ਤੋ ਦੁਰਾਤ੍ਮਾ ਦੁਰ੍ਜਯਃ ਸੁਰੈਃ
ਉਹ ਦੈਤ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਅਜਿੱਤ ਸੀ ਤੇ ਮੰਦਾ ਮਨ ਵਾਲਾ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਤੇ ਸਹਿ ਨਾ ਸਕਿਆ।
ਦੈਤ੍ਯੈਃ ਪਰਿਵृਤੋ ਘੋਰੈ ਕੋਟਿਭਿਸ਼੍ਚੋਦ੍ਯਤਾਯੁਧੈਃ
ਉਹ ਲੱਖਾਂ ਭਿਆਨਕ ਦੈਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਹਥਿਆਰ ਤਿਆਰ ਸਨ।
ਸਮਾਵੇਕ੍ਸ਼੍ਯਾਹ ਵੈ ਦੇਵੋ ਗਣਾਨ੍ਸਰ੍ਵਾ ਨ੍ਪਿਨਾਕਧृਕ੍ 5.1.9.
ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ, ਪਿਨਾਕ ਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਗਣਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ:
ਆਯਾਤਿ ਤ੍ਵਰਿਤੋ ਯੂਯਂ ਤਸ੍ਮਾਦੇਨਂ ਵਿਨਿਘ੍ਨਥ
ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰੋ।
ਤਤੋ ਦੇਵਗਣਾ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਮਾਯਾਂਤਂ ਮਹਾਸੁਰਮ੍
ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਵੱਡੇ ਅਸੁਰ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖਿਆ,
ਬਿਭਿਦੁਃ ਸ਼ਲਸਂਘਾਤੈਰਸਿਭਿ ਰ੍ਮੁਸਲੈਸ੍ਤਥਾ
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਤੀਰਾਂ, ਤਲਵਾਰਾਂ ਤੇ ਗਦਿਆਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਕੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ।
ਹਤੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਮਹਾਦੇਵੋ ਦੇਵਾਨ੍ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਵੈ ਤਦਾ
ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਮਹਾਂਦੇਵ ਨੇ ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।
ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਂਤਰੇ ਵ੍ਯਾਸ ਤਤ੍ਕਪਾਲਾਤ੍ਸੁਭੈਰਵਾਃ
ਉਸ ਸਮੇਂ, ਵਿਆਸ ਜੀ, ਉਸ ਖੋਪੜੀ ਵਿਚੋਂ ਭੈਰਵ ਜਨਮ ਲਏ।
ਅਭ੍ਯਧਾਵਂਸ੍ਤਮੁਦ੍ਦੇਸ਼ਂ ਮਹਾਦੇਵਂ ਨਿਵੇਦ੍ਯ ਵੈ
ਉਹ ਸਭ ਉਸ ਥਾਂ ਵੱਲ ਦੌੜੇ ਤੇ ਮਹਾਂਦੇਵ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ।
ਕਪਾਲਮਾਤਰਸ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਖ੍ਯਾਤਾਃ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੇ ਮਹਾਬਲਾਃ
ਉਸ ਤੋਂ, ਖੋਪੜੀ ਵਾਲੀਆਂ ਮਾਤਾਵਾਂ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੀਆਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਈਆਂ।
ਸ੍ਥਾਪਿਤਸ੍ਯ ਕਪਾਲਸ੍ਯ ਭਿਤ੍ਤ੍ਵਾ ਸਮਭਵਤ੍ਪੁਰਾ
ਜਦੋਂ ਖੋਪੜੀ ਨੂੰ ਰੱਖ ਕੇ ਚੀਰਿਆ ਗਿਆ, ਉਦੋਂ ਹੀ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਤਦਦ੍ਯਾਪਿ ਮਹਦ੍ਦਿਵ੍ਯਂ ਸਰਸ੍ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤੇ
ਅੱਜ ਵੀ, ਉਥੇ ਉਹ ਵੱਡਾ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਪਾਤ੍ਰਸ੍ਥਮੁਦ੍ਧੁਤਂ ਵਾਪਿ ਸ਼ੀਤੋष੍ਣਂ ਕ੍ਵਥਿਤਂ ਜਲਮ੍ 5.1.9.
ਪਾਣੀ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਲਟਿਆ ਹੋਵੇ, ਠੰਢਾ ਹੋਵੇ, ਗਰਮ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਉਬਲਿਆ ਹੋਵੇ—
ਪ੍ਰਾਗਾਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਪਿ ਤਂ ਦੇਸ਼ਂ ਦੇਵਤਾਨਾਂ ਸ਼ਤੈਰ੍ਵृਤਃ
ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੀ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ, ਉਸ ਥਾਂ ਤੇ ਆਏ ਸਨ।
ਅਤ੍ਰ ਤ੍ਯਜਂਤਿ ਯੇ ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ਰੁਦ੍ਰ ਲੋਕਂ ਵ੍ਰਜਂਤਿ ਤੇ
ਇਥੇ ਜੋ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣ ਛੱਡਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਰੁਦਰ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਰੌਦ੍ਰੇ ਸਰਸਿ ਯੇ ਸ੍ਨਾਂਤਿ ਜਲਂ ਵਾਪਿ ਪਿਬਂਤਿ ਯੇ
ਜੋ ਰੁਦਰ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਉਸਦਾ ਪਾਣੀ ਪੀਂਦੇ ਹਨ—
ਇਤਿ ਸ੍ਵਰ੍ਗਗਤਾ ਦੇਵਾਃ ਸ੍ਪृਹਾਂ ਕੁਰ੍ਵਂਤਿ ਨਿਤ੍ਯਸ਼ਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੁਰਗ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਦੇਵਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਇਦਂ ਸ਼ੁਭਂ ਦਿਵ੍ਯਮਧਰ੍ਮਨਾਸ਼ਨਂ ਮਹਾਕਪਾਲਂ ਸੁਰਦੈਤ੍ਯਪੂਜਿਤਮ੍
ਇਹ ਸ਼ੁਭ, ਦਿਵਿਆਤਮਕ, ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਮਹਾਂਕਪਾਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦੈਤ ਵੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਤਪੋਰਤੈਃ ਸਿਦ੍ਧਗਣੈਰਭਿष੍ਟੁਤਂ ਯਥਾ ਨਭਃਸ੍ਥਂ ਦਿਨਨਾਥਮਂਡਲਮ੍
ਤਪ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸਿੱਧ ਗਣ ਵੀ ਇਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਦਾ ਚੱਕਰ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਯਂਭੂਤਂ ਮਹੇਸ਼ਸ੍ਯ ਵਿਖ੍ਯਾਤਂ ਕੁਟੁਂਬਿਕੇਸ਼੍ਵਰਮ੍
ਮਹੇਸ਼ ਦਾ ਆਪ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਕੁਟੁੰਬਿਕੇਸ਼ਵਰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਸਰ੍ਵਪਾਪੈਸ੍ਤੁ ਸਪ੍ਤਜਨ੍ਮਕृਤੈਰਪਿ
ਇੱਥੇ ਸੱਤ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਵੀ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਰ੍ਵਾਁਲ੍ਲੋਕਾਨਤਿਕ੍ਰਮ੍ਯ ਸ਼ਿਵਲੋਕਂ ਸ ਗਚ੍ਛਤਿ
ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਉਪਰ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਤੀਰੇ ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛੇਤ ਸ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਪਰਾਂ ਗਤਿਮ੍
ਉਸ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਚੜ੍ਹਾਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਏਕੇਨੈਵੋਪਵਾਸੇਨ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧਫਲਂ ਲਭੇਤ੍
ਸਿਰਫ ਇਕ ਵਰਤ ਰੱਖਣ ਨਾਲ, ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਯਗ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।