ਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਿष੍ਣੁਕਥਿਤਂ ਸਰ੍ਵਲੋਕੇਸ਼੍ਵਰੋऽਬ੍ਰਵੀਤ੍
ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਵਲੋਂ ਕਹੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੇ ਆਖਿਆ:
ਸ੍ਵਰ੍ਗਦ੍ਵਾਰੇऽਤ੍ਰ ਵੈ ਤੀਰ੍ਥੇ ਰਾਮਮੇਵਾਨੁਚਿਨ੍ਤਯਨ੍
ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ, ਜੋ ਸਵਰਗ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਰਾਮ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਮਨ ਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵੇ ਸਂਤਾਨਿਕਂਨਾਮ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਾਦਨਨ੍ਤਰਮ੍
ਸਾਰੇ ਸੰਤਾਨਕ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਉਂਦੇ ਹਨ,
ਯਸ੍ਯਾ ਵਿਨਿਃਸृਤਾ ਯੇ ਵੈ ਸੁਰਾਸੁਰਤਨੂਦ੍ਭਵਾਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰੀਰਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਅਸੁਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ,
ऋषਯੋ ਨਾਗਯਕ੍ਸ਼ਾਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਯਾਸ੍ਯਨ੍ਤਿ ਸ੍ਵਕਾਰਣਮ੍ 2.8.6.
ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਨਾਗਾਂ ਤੇ ਯਕਸ਼ ਵੀ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤਜ੍ਜਲਂ ਸਰਯੂਂ ਭੇਜੇ ਪਰਿਪੂਰ੍ਣਂ ਤਤੋ ਜਲਮ੍
ਉਹ ਸਰਯੂ ਦਰਿਆ ਵਿਚ ਗਏ, ਜੋ ਉਸ ਵੇਲੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਮਾਨੁषਂ ਦੇਹਮੁਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਤੇ ਵਿਮਾਨਾਨ੍ਯਥਾਰੁਹਨ੍
ਮਾਨਵ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਅਕਾਸ਼ੀ ਰਥਾਂ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਏ।
ਦੇਹਤ੍ਯਾਗਂ ਚ ਤੇ ਤਤ੍ਰ ਕृਤ੍ਵਾ ਦਿਵ੍ਯਵਪੁਰ੍ਦ੍ਧਰਾਃ
ਉਹ ਥਾਂ, ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦਿਵਿਆ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ।
ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਚੋਤ੍ਤਮਦੇਹਂ ਵੈ ਦੇਵਲੋਕਮੁਪਾਗਮਨ੍ ਤੇऽਪਿ ਪ੍ਰਵਿਵਿਸ਼ੁਃ ਸਰ੍ਵੇ ਦੇਹਾਨ੍ਨਿਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਯ ਵੈ ਤਦਾ
ਉੱਚਾ ਰੂਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਦੇਵ ਲੋਕ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚੇ; ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵ ਲੋਕ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਏ।
ਤਦਾ ਸ੍ਵਰ੍ਗਂ ਗਤਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਸ੍ਮृਤ੍ਵਾ ਲੋਕਗੁਰੁਂ ਵਿਭੁਮ੍
ਉਸ ਵੇਲੇ, ਸਾਰੇ ਲੋਕ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਸਰਵ-ਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸਵਰਗ ਵਿਚ ਚਲੇ ਗਏ।
ਅਤਸ੍ਤਦ੍ਗੋਪ੍ਰਤਾਰਾਖ੍ਯਂ ਤੀਰ੍ਥਂ ਵਿਖ੍ਯਾਤਿਮਾਗਤਮ੍
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਤੀਰਥ 'ਗੋਪ੍ਰਤਾਰ' ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ।
ਜਨ੍ਮਾਨ੍ਤਰਸ਼ਤੈਰ੍ਵਿਪ੍ਰ ਯੋਗੋऽਯਂ ਯਦਿ ਲਭ੍ਯਤੇ
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੇ ਇਹ ਮਿਲਾਪ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਜਨਮਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਮਿਲ ਜਾਵੇ,
ਗੋਪ੍ਰਤਾਰੇ ਨ ਸਨ੍ਦੇਹੋ ਹਰਿਰ੍ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸੁਨਿष੍ਠਿਤਃ
ਗੋਪ੍ਰਤਾਰ ਤੇ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ, ਹਰੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਗੋਪ੍ਰਤਾਰੇ ਨਰੋ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ਯੋऽਪਿ ਸ੍ਨਾਤਿ ਸੁਨਿਸ਼੍ਚਿਤਃ
ਗੋਪ੍ਰਤਾਰ ਤੇ, ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਦਵਾਨ ਇੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਾਰ੍ਤਿਕ੍ਯਾਂ ਚ ਵਿਸ਼ੇषੇਣ ਸ੍ਨਾਤਵ੍ਯਂ ਵਿਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੈਃ ਸ੍ਨਾਤੁਮਾਯਾਨ੍ਤ੍ਯਯੋਧ੍ਯਾਯਾਂ ਗੋਪ੍ਰਤਾਰੇ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ ।। 2.8.6.
ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਇਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਲੋਕ ਅਯੋਧਿਆ ਵਿਚ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਗੋਪ੍ਰਤਾਰ ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਗੋਪ੍ਰਤਾਰਸਮਂ ਤੀਰ੍ਥਂ ਨ ਭੂਤਂ ਨ ਭਵਿष੍ਯਤਿ
ਗੋਪ੍ਰਤਾਰ ਵਰਗਾ ਤੀਰਥ ਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਇਆ, ਨਾ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਨਿष੍ਪਾਪਃ ਕਲੁषਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ਼ੁਕ੍ਲਾਂਗਃ ਸਿਤਕਂਚੁਕਃ
ਕੋਈ ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮੈਲ ਛੱਡ ਕੇ, ਸੁੱਚਾ ਸਰੀਰ ਤੇ ਚਿੱਟਾ ਕਪੜਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਯਾਨਿ ਕਾਨਿ ਚ ਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਭੂਮੌ ਦਿਵ੍ਯਾਨਿ ਸੁਵ੍ਰਤ
ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਜਿਹੜੇ-ਜਿਹੜੇ ਦਿਵਿਆ ਤੀਰਥ ਹਨ,
ਗੋਪ੍ਰਤਾਰੇ ਜਪੋ ਹੋਮਃ ਸ੍ਨਾਨਂ ਦਾਨਂ ਚ ਸ਼ਕ੍ਤਿਤਃ
ਗੋਪ੍ਰਤਾਰ ਦੇ ਦਿਨ, ਆਪਣੇ ਸਮਰਥ ਅਨੁਸਾਰ ਜਪ, ਹੋਮ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਅਤੇ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਕਾਰ੍ਤਿਕੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਤਦ੍ਯਨ੍ਤਿ ਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਸਕਲਾਨ੍ਯਪਿ
ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ ਵੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਗੋਪ੍ਰਤਾਰੇ ਕृਤਂ ਸ੍ਨਾਨਂ ਸਰ੍ਵਪਾਪਪ੍ਰਣਾਸ਼ਨਮ੍ ਸਰ੍ਵਪਾਪੈਃ ਪ੍ਰਮੁਚ੍ਯੇਤ ਨਾਤ੍ਰ ਕਾਰ੍ਯਾ ਵਿਚਾਰਣਾ
ਗੋਪ੍ਰਤਾਰ ਦੇ ਦਿਨ ਕੀਤਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਮਨੁੱਖ ਹਰ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਸੋਚਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।
ਵਿष੍ਣੁਮੁਦ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਵਿਪ੍ਰਾਣਾਂ ਪੂਜਨਂ ਚ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ
ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਅਨ੍ਨਂ ਬਹੁਵਿਧਂ ਹੇਮ ਵਾਸਾਂਸਿ ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਚ
ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਭੋਜਨ, ਸੋਨਾ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਸਤ੍ਰ ਦਾਨ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
ਸੂਰ੍ਯਗ੍ਰਹੇ ਕੁਰੁਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੇ ਨਰ੍ਮਦਾਯਾਂ ਸ਼ਸ਼ਿਗ੍ਰਹੇ 2.8.6.
ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਣ ਵੇਲੇ ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਤੇ, ਚੰਦ੍ਰ ਗ੍ਰਹਣ ਵੇਲੇ ਨਰਮਦਾ ਨਦੀ ਉੱਤੇ।
ਘृਤੇਨ ਦੀਪਕੋ ਯਸ੍ਯ ਤਿਲਤੈਲੇ ਨ ਵਾ ਪੁਨਃ
ਘੀ ਨਾਲ ਬਣੀ ਦੀਵਾ ਜਾਂ ਤਿਲ ਦੇ ਤੇਲ ਨਾਲ ਬਣੀ ਦੀਵਾ ਭੀ ਚੜ੍ਹਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤੇਨੇष੍ਟਂ ਕ੍ਰਤੁਭਿਃ ਸਰ੍ਵੈਃ ਕृਤਂ ਤੀਰ੍ਥਾਵਗਾਹਨਮ੍
ਇਸ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਯਗ ਕਰਮ ਪੂਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਤੀਰਥ ਇਸ਼ਨਾਨ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਾਨਾਵਿਧਾਨਿ ਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਭੁਕ੍ਤਿਮੁਕ੍ਤਿਪ੍ਰਦਾਨਿ ਚ
ਅਨੇਕ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਤੀਰਥ ਹਨ, ਜੋ ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸ੍ਵਰ੍ਣਮਲ੍ਪਂ ਚ ਯੋ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇ ਵੇਦਪਾਰਗੇ
ਜੇ ਕੋਈ ਵੈਦ ਪੜ੍ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਸੋਨਾ ਵੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—
ਗੋਪ੍ਰਤਾਰਾਭਿਧੇ ਤੀਰ੍ਥੇ ਤ੍ਰਿਲੋਕੀਵਿਸ਼੍ਰੁਤੇ ਦ੍ਵਿਜ
ਗੋਪ੍ਰਤਾਰ ਨਾਮਕ ਤੀਰਥ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਹੇ ਦੋਵਾਂ ਜਨਮ ਵਾਲੇ—
ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਨਾਨਂ ਤੁ ਯਃ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਵਿਪ੍ਰਾਨ੍ਸਂਤਰ੍ਪਯੇਨ੍ਨਰਃ
ਜੋ ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ—