ਵੇਦਮਨ੍ਤ੍ਰਹਵਿਰ੍ਯਾਗੈਰ੍ਯਾ ਕ੍ਰਿਯਾ ਵੈਦਿਕੀ ਮਤਾ
ਜੋ ਕਰਮ ਵੇਦ ਮੰਤਰਾਂ, ਹਵਨ ਅਤੇ ਯਜਨਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੇਦਕ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਦਰ੍ਸ਼ੇ ਚ ਪੂਰ੍ਣਮਾਸ੍ਯਾਂ ਵਾ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਚਾਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰਕਮ੍
ਅਮਾਵੱਸ ਅਤੇ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਇष੍ਟਵृਤ੍ਤਿਃ ਸੋਮਪਾਨਂ ਯਾਜ੍ਞਿਕਂ ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮ ਚ
ਇੱਛਤ ਅਚਰਨ ਸੋਮਾ ਪੀਣਾ, ਯਜਨਾਂ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਹੈ।
ਅਗ੍ਨਿਭੂਮ੍ਯਨਿਲਾਕਾਸ਼ਨਿਸ਼ਾਕਰਦਿਵਾਕਰਾਨ੍
ਅੱਗ, ਧਰਤੀ, ਹਵਾ, ਆਕਾਸ਼, ਚੰਦ ਅਤੇ ਸੂਰਜ—
ਸਮੁਦ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਕृਤਂ ਕਰ੍ਮ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਦੈਵਿਕਂ ਭਵੇਤ੍
ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਕੀਤਾ ਹਰ ਕੰਮ ਦਿਵਿਆ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਾਂਖ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ਯੌਗਿਕੀ ਚਾਨ੍ਯਾ ਵਿਭਾਗਂ ਤਤ੍ਰ ਮੇ ਸ਼ृਣੁ
ਇੱਕ ਹੋਰ ਯੋਗੀ ਮਾਰਗ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਂਖਿਆ ਆਖਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਦਾ ਵੱਖਰਾ ਰੂਪ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਸੁਣ।
ਅਚੇਤਨਾਨਿ ਯੋਜ੍ਯਾਨਿ ਪੁਰੁषਃ ਪਞ੍ਚਵਿਂਸ਼ਕਃ
ਬੇਹੋਸ਼ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਪਚਵੀ ਤੱਤ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਹੈ, ਜੋੜਦਾ ਹੈ।
ਰੁਦ੍ਰਃ षਡ੍ਵਿਂਸ਼ਕਃ ਕਰ੍ਤਾ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਸ਼੍ਚੇਤਨਃ ਪ੍ਰਭੁਃ
ਰੁਦ੍ਰ ਛਬੀ ਤੱਤ ਹੈ, ਉਹ ਰਚਨਹਾਰ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਹੋਸ਼ ਵਾਲਾ ਤੇ ਸਰਵ-ਸਰਵਾ ਹੈ।
ਪੁਰੁषੋ ਨਿਤ੍ਯਵ੍ਯਕ੍ਤਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਕਾਰਣਂ ਚ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ 5.1.7.
ਮਨੁੱਖ ਸਦਾ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਾਰਨ ਮਹਾਂ-ਸਵਾਮੀ ਹੈ।
ਸਂਖ੍ਯਯਾ ਪਰਿਸਰ੍ਗਾਯ ਪ੍ਰਧਾਨਂ ਚ ਗੁਣਾਤ੍ਮਕਮ੍
ਗਿਣਤੀ ਲਈ, ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ ਮੁਢਲੀ ਵਸਤੂ ਵੀ ਗਿਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕਾਰਣਂ ਤਚ੍ਚ ਰੁਦ੍ਰਸ੍ਯ ਕਾਮ੍ਯ ਤ੍ਵਮਿਦਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਉਹ ਕਾਰਨ ਵੀ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਹੈ; ਇਹੀ ਚਾਹੀਦਾ ਹਾਲਤ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਚੈਤਨ੍ਯਂ ਪ੍ਰਧਾਨੇ ਚ ਤਚ੍ਚ ਤਤ੍ਤ੍ਵਮਿਦਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਮੁਢਲੀ ਵਸਤੂ ਵਿਚ ਉਹ ਤੱਤ ਬੇਹੋਸ਼ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਯੋਜਨੇ ਚ ਵੈਜਾਤ੍ਯਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਤ੍ਵਮਸਂਖ੍ਯਯਾ
ਮਕਸਦ ਦੀ ਅਸਲ ਵੱਖਰੀਅਤ ਜਾਣ ਕੇ, ਤੱਤ ਨੂੰ ਗਿਣਤੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿ ਤਸ੍ਯ ਤਤ੍ਤ੍ਵਭਾਵਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਸਂਖ੍ਯਾ ਚ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸ ਦੀ ਅਸਲ ਸੁਰਤ ਤੇ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸਚਮੁਚ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਸਾਂਖ੍ਯੇ ਕृਤਾ ਭਕ੍ਤਿਰੇषਾ ਸਦ੍ਭਿਰਾਧ੍ਯਾਤ੍ਮਿਕੀ ਮਤਾ
ਸਾਂਖਿਆ ਵਿਚ ਬਣੀ ਇਹ ਭਗਤੀ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਆਤਮਕ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮਪਰੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਧ੍ਯਾਯਤੇ ਨਿਯਤੇਂਦ੍ਰਿਯਃ
ਜੋ ਸਦਾ ਪ੍ਰਾਣ-ਸੰਯਮ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਹृਤ੍ਕਞ੍ਜਕਰ੍ਣਿਕਾਸੀਨਂ ਪਞ੍ਚਵਕ੍ਤ੍ਰਂ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨਮ੍
ਉਹ ਦਿਲ ਦੇ ਕੌਂਜ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿਚ ਬੈਠੇ, ਪੰਜ ਮੂੰਹ ਤੇ ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਵੇਤਂ ਦਸ਼ਭੁਜਂ ਭਦ੍ਰਂ ਵਰਦਾਭਯਹਸ੍ਤਕਮ੍
ਉਹ ਚਿੱਟਾ, ਦਸ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਸ਼ੁਭ, ਦਾਤ ਤੇ ਨਿਰਭੈਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹੱਥਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਯ ਏਵ ਭਕ੍ਤਿਮਾਨ੍ਰੁਦ੍ਰੇ ਰੁਦ੍ਰਭਕ੍ਤਃ ਸ ਉਚ੍ਯਤੇ 5.1.7.
ਜੋ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਸੱਚੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਭਗਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਯਂ ਰੁਦ੍ਰੇਣ ਵਿਹਿਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦੀਨਾਂ ਸਮਾਗਮੇ
ਇਹ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿਕ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ।
ਨਿਰ੍ਮਮਾ ਨਿਰਹਂਕਾਰਾ ਨਿਃਸਂਗਾ ਨਿष੍ਪਰਿਗ੍ਰਹਾਃ
ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ ਮਲਕੀਅਤ, ਅਹੰਕਾਰ, ਲਗਾਵ ਤੇ ਲਾਲਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
ਭੂਤਾਨਾਂ ਕਰ੍ਮਭਿਰ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਤ੍ਰਿਵਿਧੈਰਭਯਪ੍ਰਦਾਃ
ਉਹ ਸਦਾ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਭੈਤਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਯਜਂਤੋ ਵਿਵਿ ਧੈਰ੍ਯਜ੍ਞੈਰ੍ਯੇ ਵਿਪ੍ਰਾਃ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਵਾਸਿਨਃ
ਜੋ ਵਿਦਵਾਨ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯਜਨਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ,
ਵ੍ਰਜਂਤ੍ਯੇਵ ਸੁਦੁष੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸਾਯੁਜ੍ਯਮਕ੍ਸ਼ਯਮ੍
ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਤੇ ਅਟੱਲ ਹੈ, ਜਰੂਰ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਪੁਨਰਾਵਰ੍ਤਨਂ ਹਿਤ੍ਵਾ ਵਿਧਿਂ ਮਾਹੇਸ਼੍ਵਰਂ ਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਟੱਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਗਾਰ੍ਹਸ੍ਥ੍ਯਂ ਵਿਧਿਮਾਸਾਦ੍ਯ षਟ੍ਕਰ੍ਮਨਿਰਤਾਃ ਸਦਾ
ਘਰ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਜੀਵਨ ਦੇ ਨਿਯਮ ਅਪਣਾਕੇ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਛੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਅਧਿਕਂ ਫਲਮਾਯਾਂਤਿ ਸਰ੍ਵਦੁਃਖਵਿਵਰ੍ਜਿਤਾਃ
ਉਹ ਹੋਰ ਵੱਧ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਦਿਵ੍ਯੇਨੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਯੋਗੇਨ ਸ੍ਵਾਰੂਢਃ ਸ੍ਵਪਰਿਗ੍ਰਹਃ
ਇਲਾਹੀ ਰਾਜਯੋਗ ਨਾਲ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਵृਤਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਸਹਸ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵਚ੍ਛਂਦਗਮਨਾਲਯਃ 5.1.7.
ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਮਰਜ਼ੀ ਆਉਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਪृਹਣੀਯਤਮਃ ਪੁਂਸਾਂ ਸਰ੍ਵਵਰ੍ਣੋਤ੍ਤਮੋ ਧਨੀ
ਉਹ ਮਰਦਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਸਾਰੇ ਵਰਗਾਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਤੇ ਬਹੁਤ ਧਨਵਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।