ਕਿਂ ਮਨੁष੍ਯੈਰੁਤ ਸ੍ਤ੍ਰੀਭਿਃ ਸਿਦ੍ਧ੍ਯਰ੍ਥਂ ਹ੍ਯਾਸ਼੍ਰਮਾਨ੍ਵਿਤੈਃ
ਮਨੁੱਖਾਂ ਜਾਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਹੋਣ, ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।
ਨਰੈਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਭਿਸ਼੍ਚ ਵਸ੍ਤਵ੍ਯਂ ਵਰ੍ਣੈਸ਼੍ਚਾਸ਼੍ਰਮਵਾਸਿਭਿਃ
ਮਰਦਾਂ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਵਰਗਾਂ ਤੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ, ਇੱਥੇ ਵੱਸਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਕਰ੍ਮਣਾ ਮਨਸਾ ਵਾਚਾ ਰੁਦ੍ਰਭਕ੍ਤੈਰ੍ਯਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੈਃ ਕਿਂ ਕੁਰ੍ਵਾਣੈਰ੍ਨਰੈਃ ਕਰ੍ਮ ਰੁਦ੍ਰਭਕ੍ਤਿਂ ਬ੍ਰਵੀਹਿ ਨਃ
ਕਰਮ, ਮਨ ਤੇ ਬੋਲੀ ਨਾਲ, ਰੁਦਰ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਲੋਂ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹੜੇ ਕੰਮ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ? ਸਾਨੂੰ ਰੁਦਰ ਦੀ ਭਗਤੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸੋ।
ਲੌਕਿਕੀ ਵੈਦਿਕੀ ਚਾਨ੍ਯਾ ਭਵੇਦਾਧ੍ਯਾਤ੍ਮਿਕੀ ਤਥਾ
ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਵਾਲੀਆਂ, ਵੇਦਾਂ ਵਾਲੀਆਂ, ਹੋਰ ਕਿਸਮਾਂ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਆਤਮਿਕ ਭਗਤੀਆਂ ਵੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਧ੍ਯਾਨਧਾਰਣਯਾ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਰੁਦ੍ਰਾਣਾਂ ਸ੍ਮਰਣਂ ਹਿ ਤਤ੍
ਧਿਆਨ, ਧਾਰਨਾ ਤੇ ਬੁੱਧੀ ਰਾਹੀਂ, ਰੁਦਰਾਂ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵ੍ਰਤੋਪਵਾਸਨਿਯਮੈਰ੍ਯਤੇਦ੍ਰਿਯਨਿਰੋਧਿਭਿਃ
ਵਰਤ, ਉਪਵਾਸ, ਨਿਯਮ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਨਾਲ।
ਗੋਘृਤਕ੍ਸ਼ੀਰਦਧਿਭਿਰ੍ਗਂਧਰਕ੍ਤਕੁਸ਼ੋ ਦਕੈਃ
ਗਾਂ ਦਾ ਘੀ, ਦੁੱਧ, ਦਹੀਂ, ਸੁਗੰਧੀਆਂ, ਲਾਲ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਹ ਅਤੇ ਦਾਨ ਨਾਲ।
ਘृਤਗੁਗ੍ਗੁਲਧੂਪੈਸ਼੍ਚ ਕृष੍ਣਾਗਰੁਸੁਗਂਧਿਭਿਃ
ਘਿਉ, ਗੁੱਗਲ ਦੀ ਧੂਪ ਅਤੇ ਕਾਲਾ ਅਗਰ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ।
ਵਾਸਪ੍ਰਵਿਸਰਾਸ੍ਤੋਤ੍ਰੈਃ ਪਤਾਕਾਵ੍ਯਜਨੋਚ੍ਛ੍ਰਿਤੈਃ 5.1.7.
ਕਪੜਿਆਂ, ਖੁਸ਼ਬੂਆਂ, ਸਤਿਕਾਰ ਦੇ ਗੀਤਾਂ, ਝੰਡਿਆਂ, ਪੱਖਿਆਂ ਅਤੇ ਉੱਚੀਆਂ ਸਜਾਵਟਾਂ ਨਾਲ।
ਭਕ੍ਸ਼੍ਯਭੋਜ੍ਯਾਨੁਪਾਨੈਸ਼੍ਚ ਯਾਵਤ੍ਪੂਜਾਕ੍ਸ਼ਤੈਰ੍ਨਰੈਃ
ਖਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਭੋਜਨ, ਪੀਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਅੱਖਤਾਂ ਨਾਲ।
ਵੇਦਮਨ੍ਤ੍ਰਹਵਿਰ੍ਯਾਗੈਰ੍ਯਾ ਕ੍ਰਿਯਾ ਵੈਦਿਕੀ ਮਤਾ
ਜੋ ਕਰਮ ਵੇਦ ਮੰਤਰਾਂ, ਹਵਨ ਅਤੇ ਯਜਨਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੇਦਕ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਦਰ੍ਸ਼ੇ ਚ ਪੂਰ੍ਣਮਾਸ੍ਯਾਂ ਵਾ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਚਾਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰਕਮ੍
ਅਮਾਵੱਸ ਅਤੇ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਇष੍ਟਵृਤ੍ਤਿਃ ਸੋਮਪਾਨਂ ਯਾਜ੍ਞਿਕਂ ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮ ਚ
ਇੱਛਤ ਅਚਰਨ ਸੋਮਾ ਪੀਣਾ, ਯਜਨਾਂ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਹੈ।
ਅਗ੍ਨਿਭੂਮ੍ਯਨਿਲਾਕਾਸ਼ਨਿਸ਼ਾਕਰਦਿਵਾਕਰਾਨ੍
ਅੱਗ, ਧਰਤੀ, ਹਵਾ, ਆਕਾਸ਼, ਚੰਦ ਅਤੇ ਸੂਰਜ—
ਸਮੁਦ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਕृਤਂ ਕਰ੍ਮ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਦੈਵਿਕਂ ਭਵੇਤ੍
ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਕੀਤਾ ਹਰ ਕੰਮ ਦਿਵਿਆ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਾਂਖ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ਯੌਗਿਕੀ ਚਾਨ੍ਯਾ ਵਿਭਾਗਂ ਤਤ੍ਰ ਮੇ ਸ਼ृਣੁ
ਇੱਕ ਹੋਰ ਯੋਗੀ ਮਾਰਗ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਂਖਿਆ ਆਖਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਦਾ ਵੱਖਰਾ ਰੂਪ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਸੁਣ।
ਅਚੇਤਨਾਨਿ ਯੋਜ੍ਯਾਨਿ ਪੁਰੁषਃ ਪਞ੍ਚਵਿਂਸ਼ਕਃ
ਬੇਹੋਸ਼ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਪਚਵੀ ਤੱਤ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਹੈ, ਜੋੜਦਾ ਹੈ।
ਰੁਦ੍ਰਃ षਡ੍ਵਿਂਸ਼ਕਃ ਕਰ੍ਤਾ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਸ਼੍ਚੇਤਨਃ ਪ੍ਰਭੁਃ
ਰੁਦ੍ਰ ਛਬੀ ਤੱਤ ਹੈ, ਉਹ ਰਚਨਹਾਰ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਹੋਸ਼ ਵਾਲਾ ਤੇ ਸਰਵ-ਸਰਵਾ ਹੈ।
ਪੁਰੁषੋ ਨਿਤ੍ਯਵ੍ਯਕ੍ਤਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਕਾਰਣਂ ਚ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ 5.1.7.
ਮਨੁੱਖ ਸਦਾ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਾਰਨ ਮਹਾਂ-ਸਵਾਮੀ ਹੈ।
ਸਂਖ੍ਯਯਾ ਪਰਿਸਰ੍ਗਾਯ ਪ੍ਰਧਾਨਂ ਚ ਗੁਣਾਤ੍ਮਕਮ੍
ਗਿਣਤੀ ਲਈ, ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ ਮੁਢਲੀ ਵਸਤੂ ਵੀ ਗਿਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕਾਰਣਂ ਤਚ੍ਚ ਰੁਦ੍ਰਸ੍ਯ ਕਾਮ੍ਯ ਤ੍ਵਮਿਦਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਉਹ ਕਾਰਨ ਵੀ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਹੈ; ਇਹੀ ਚਾਹੀਦਾ ਹਾਲਤ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਚੈਤਨ੍ਯਂ ਪ੍ਰਧਾਨੇ ਚ ਤਚ੍ਚ ਤਤ੍ਤ੍ਵਮਿਦਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਮੁਢਲੀ ਵਸਤੂ ਵਿਚ ਉਹ ਤੱਤ ਬੇਹੋਸ਼ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਯੋਜਨੇ ਚ ਵੈਜਾਤ੍ਯਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਤ੍ਵਮਸਂਖ੍ਯਯਾ
ਮਕਸਦ ਦੀ ਅਸਲ ਵੱਖਰੀਅਤ ਜਾਣ ਕੇ, ਤੱਤ ਨੂੰ ਗਿਣਤੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿ ਤਸ੍ਯ ਤਤ੍ਤ੍ਵਭਾਵਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਸਂਖ੍ਯਾ ਚ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸ ਦੀ ਅਸਲ ਸੁਰਤ ਤੇ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸਚਮੁਚ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਸਾਂਖ੍ਯੇ ਕृਤਾ ਭਕ੍ਤਿਰੇषਾ ਸਦ੍ਭਿਰਾਧ੍ਯਾਤ੍ਮਿਕੀ ਮਤਾ
ਸਾਂਖਿਆ ਵਿਚ ਬਣੀ ਇਹ ਭਗਤੀ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਆਤਮਕ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮਪਰੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਧ੍ਯਾਯਤੇ ਨਿਯਤੇਂਦ੍ਰਿਯਃ
ਜੋ ਸਦਾ ਪ੍ਰਾਣ-ਸੰਯਮ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਹृਤ੍ਕਞ੍ਜਕਰ੍ਣਿਕਾਸੀਨਂ ਪਞ੍ਚਵਕ੍ਤ੍ਰਂ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨਮ੍
ਉਹ ਦਿਲ ਦੇ ਕੌਂਜ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿਚ ਬੈਠੇ, ਪੰਜ ਮੂੰਹ ਤੇ ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਵੇਤਂ ਦਸ਼ਭੁਜਂ ਭਦ੍ਰਂ ਵਰਦਾਭਯਹਸ੍ਤਕਮ੍
ਉਹ ਚਿੱਟਾ, ਦਸ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਸ਼ੁਭ, ਦਾਤ ਤੇ ਨਿਰਭੈਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹੱਥਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਯ ਏਵ ਭਕ੍ਤਿਮਾਨ੍ਰੁਦ੍ਰੇ ਰੁਦ੍ਰਭਕ੍ਤਃ ਸ ਉਚ੍ਯਤੇ 5.1.7.
ਜੋ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਸੱਚੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਭਗਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਯਂ ਰੁਦ੍ਰੇਣ ਵਿਹਿਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦੀਨਾਂ ਸਮਾਗਮੇ
ਇਹ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿਕ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ।