ਅਤੋऽਸ਼੍ਵਤ੍ਥੇ ਸ਼ਮੀਗਰ੍ਭੇ ਸਂਯੋਗਸ੍ਤਤ੍ਰ ਪਠ੍ਯਤੇ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਅਸ਼ਵੱਥ ਅਤੇ ਸ਼ਮੀ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਜੋ ਮਿਲਾਪ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਉਥੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸੁਤਹਿਤਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਥ ਇਤਿ ਕਥ੍ਯਤੇ
ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਲਾਭਦਾਇਕ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਚੌਥਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਵਂ ਤੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਵਕ੍ਤ੍ਰਂ ਪਞ੍ਚਮਂ ਸਮਪਦ੍ਯਤ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਮੂੰਹ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।
ਏਤਦ੍ਯੋ ਬੁਧ੍ਯਤੇ ਦੇਵ ਤੇਜਃਸਰ੍ਗਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਜੋਤ ਦੇ ਉੱਤਮ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—
ਏਤਦ੍ਯੋਗ੍ਨਿਸਮੁਦ੍ਭਵਂ ਪਸ਼ੁਪਤੇਰ੍ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਸਂਸੂਚਕਂ ਵਹ੍ਨੇਃ ਸਾਧੁਮਤਿਃ ਸ਼ृਣੋਤਿ ਸਤਤਂ ਯਃ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਯਾ ਭਾਵਿਤਮ੍। ਯੋ ਵ੍ਯਾਸ ਦ੍ਵਿਜਦੇਵਤਾਪ੍ਰਮੁਖਤਃ ਸਂਸ਼੍ਰਾਵਯੇਦ੍ਭਕ੍ਤਿਤਃ ਸੋऽਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਭਵਭਾਵਿਤਃ ਸ਼ਿਵਪੁਰੇ ਸਂਪੂਜ੍ਯਤੇ ਦੈਵਤੈਃ ।। 5.1.4.
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅੱਗ ਦੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਪਸ਼ੁਪਤੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਹੇ ਵਿਆਸ, ਜੋ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਦੋਵੇਂ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅੱਗੇ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਵੱਡੀ ਇੱਜ਼ਤ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਕਿਂ ਕृਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਂ ਚ ਕਰ੍ਮਣਾਮ੍
ਉਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਲਈ ਕਿਹੜਾ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਕੀਤਾ?
ਜਨਾਰ੍ਦਨੇਨ ਕਿਂ ਕਰ੍ਮ ਸ਼ਂਕਰੇਣ ਚ ਯਨ੍ਮੁਨੇ
ਹੇ ਮੁਨੀ, ਜਨਾਰਦਨ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਉਥੇ ਕੇਹੜਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ?
ਸ਼ਸ੍ਤੈਃ ਕੁਸ਼ਸਮਿਦ੍ਭਿਸ਼੍ਚ ਯਥੋਕ੍ਤਂ ਹਰਿਣਾ ਪੁਰਾ
ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹਰੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ, ਚੰਗੀ ਕੁਸ਼ ਘਾਸ ਅਤੇ ਸਮਿੱਧਾਂ ਨਾਲ—
ਬਦਰ੍ਯਾਸ਼੍ਰਮਮਾਸਾਦ੍ਯ ਨਰਨਾਰਾਯਣਾਵृषੀ
ਨਰ ਅਤੇ ਨਾਰਾਯਣ ਰਿਸ਼ੀ ਬਦਰੀ ਆਸ਼ਰਮ ਪਹੁੰਚ ਗਏ—
ਕਪਾਲਪਾਣਿਰ੍ਦੇਵੇਸ਼ਃ ਪਰ੍ਯਟਨ੍ਵਸੁਧਾਮਿਮਾਮ੍
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਖੋਪਰੀ ਫੜ ਕੇ, ਇਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹੇ।
ਨਾਨਾਦ੍ਰੁਮਲਤਾਕੀਰ੍ਣਂ ਨਾਨਾਪੁष੍ਪੋਪਸ਼ੋਭਿਤਮ੍
ਉਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਰੱਖਤ ਤੇ ਲਤਾਵਾਂ ਸੀ, ਤੇ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸੋਹਣੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਸੀ।
ਦ੍ਰੁਮਪੁष੍ਪਭਰਾਮੋਦਵਾਸਿਤਂ ਯਤ੍ਸੁਵਾਯੁਨਾ
ਜਿੱਥੇ ਸੁਹਾਵਣੀ ਹਵਾ, ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀ ਮਹਿਕ ਨਾਲ ਰਚੀ ਹੋਈ ਸੀ।
ਨਾਨਾਗਂਧਰਸਾਢ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਪਕ੍ਵਾਪਕ੍ਵਫਲੋਦ੍ਭਵੈਃ
ਉਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁਆਦਾਂ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਪੱਕੇ ਤੇ ਕੱਚੇ ਫਲ ਉੱਗਦੇ ਸਨ।
ਜੀਰ੍ਣਪਤ੍ਰਤृਣਾਦੀਨਿ ਸ਼ੁष੍ਕ ਕਾष੍ਠਫਲਾਨਿ ਚ
ਉਥੇ ਸੁੱਕੇ ਪੱਤੇ, ਘਾਹ, ਤੇ ਸੁੱਕੀ ਲੱਕੜ ਅਤੇ ਫਲ ਵੀ ਪਏ ਹੋਏ ਸਨ।
ਨਾਨਾਪੁष੍ਪਸਮੂਹਾਨਾਂ ਗਨ੍ਧਮਾਦਾਯ ਮਾਰੁਤਃ 5.1.5.
ਹਵਾ ਨੇ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਦੀ ਮਹਿਕ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਲਈ।
ਹਰਿਤਸ੍ਨਿਗ੍ਧਨਿਚ੍ਛਿਦ੍ਰੈਃ ਪਰ੍ਣੈਰਞ੍ਛਿਦ੍ਰਕੋਟਰੈਃ
ਹਰੇ-ਭਰੇ, ਚਮਕਦਾਰ, ਨਿਰਮਲ ਪੱਤਿਆਂ ਅਤੇ ਬਿਨਾ ਦਾਗ ਵਾਲੀਆਂ ਖੋਹਾਂ ਨਾਲ—
ਅਰੋਗਿਦਰ੍ਸ਼ਨੀਯੈਸ਼੍ਚ ਸੁਵृਤ੍ਤੈਃ ਕ੍ਵਚਿ ਦੁਦ੍ਧਤੈਃ
ਕਦੇ ਕਦੇ ਇੱਥੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਤੇ ਸੋਹਣੇ ਰੁੱਖ ਖੜੇ ਹਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਰੁੱਖ ਜੰਗਲੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਧੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਸ਼ੋਭਨੈਰ੍ਵਾਯੁਸਂਕੀਰ੍ਣੈਰਂਕੁਰੈਃ ਪ੍ਰਾਵृਤਾ ਦ੍ਰੁਮਾਃ
ਰੁੱਖ ਸੁੰਦਰ ਕੋਪਲੇਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜੋ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਰਲ ਮਿਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਪਵਨੋਦ੍ਧੂਤਸ਼ਿਖਰੈਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਯਂਤਿ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍
ਹਵਾ ਨਾਲ ਉਡਦੇ ਹੋਏ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਛੂਹ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਨਾਗਵृਕ੍ਸ਼ਾਃ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ਪੁष੍ਪੈਰ੍ਭ੍ਰਮਰਾਲੀਨਕੇਸ ਰੈਃ
ਕਦੇ ਕਦੇ ਨਾਗ ਰੁੱਖ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਭੌਂਰੇ ਗੁੰਝ ਰਹੇ ਹਨ।
ਪੁष੍ਪਸਨ੍ਨਦ੍ਧਸ਼ਿਖਰਾਃ ਕਰ੍ਣਿਕਾਰਦ੍ਰੁਮਾਃ ਕ੍ਵਚਿਤ੍
ਕਿਤੇ ਕਰਣਿਕਾਰ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰੀਆਂ ਢੱਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।
ਸੁਪੁष੍ਪਵਿਭਵਾਟੋਪੈਃ ਸਿਨ੍ਦੁਵਾਰਸ੍ਯ ਪਂਕ੍ਤਯਃ
ਸਿੰਦੂਵਾਰ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਧੀਆ ਤੇ ਰੰਗ ਬਿਰੰਗੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਵਿਖਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਕ੍ਵਚਿਤ੍ਕ੍ਵਚਿਤ੍ਕੁਨ੍ਦਲਤਾਃ ਸੁਪੁष੍ਪਾਭਰਣੋਜ੍ਜ੍ਵਲਾਃ
ਕਦੇ ਕਦੇ ਕੁੰਦ ਦੀਆਂ ਬੇਲਾਂ ਸੋਹਣੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜ ਕੇ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਅਤਿਵਿਦ੍ਰੁਮਸ਼ੋਭਾਢ੍ਯਾ ਕਾਸਂਤ੍ਯੋ ਯੂਥਿਕਾਲਤਾਃ
ਯੂਥਿਕਾ ਦੀਆਂ ਬੇਲਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਕੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣੀਆਂ ਲੱਗ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਸ਼ਾਲਾਰ੍ਜੁਨਾਃ ਕ੍ਵਚਿਦ੍ਭਾਂਤਿ ਵਨੋਦ੍ਦੇਸ਼ੇषੁ ਪੁष੍ਪਿਤਾਃ 5.1.5.
ਕਦੇ ਕਦੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਾਲ ਤੇ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਰੁੱਖ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਅਵਿਮੁਕ੍ਤਂ ਤੁ ਵਲ੍ਲੀਭਿਃ ਪੁष੍ਪਿਤਾਸ੍ਤੁ ਦ੍ਰੁਮਾਸ੍ਤਥਾ
ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਬੇਲਾਂ ਨਾਲ ਲਪਟੇ ਹੋਏ ਰੁੱਖ ਕਦੇ ਵੀ ਖਾਲੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ।
ਚੂਤਾਸ਼੍ਚ ਤਿਲਕਾਸ਼੍ਚੈਵ ਮਞ੍ਜਰੀਭਿਃ ਕਰੈਰਿਵ
ਆਮ ਤੇ ਤਿਲਕ ਦੇ ਰੁੱਖ ਵੀ ਮੰਜਰੀਆਂ ਨਾਲ ਐਸੇ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੱਥ ਲਾ ਦਿੱਤੇ ਹੋਣ।
ਪਰਸ੍ਪਰਂ ਚ ਸਂਯੁਕ੍ਤੈਸ੍ਤਿਲਕਾਸ਼ੋਕਪਲ੍ਲਵੈਃ
ਤਿਲਕ ਤੇ ਅਸ਼ੋਕ ਦੇ ਰੁੱਖ ਆਪਣੇ ਨਰਮ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਫਲਪੁष੍ਪਨਗਾ ਨਮ੍ਰਾਃ ਪੇਸ਼ਲੇਨੇਵ ਸਜ੍ਜਨਾਃ
ਫਲ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਨਿਵੇ ਹੋਏ ਇਹ ਰੁੱਖ ਨਰਮ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ ਭਲੇ ਲੋਕਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ।
ਮਾਰੁਤਾਸ਼੍ਲਿष੍ਟਸਂਤੁष੍ਟੈਃ ਪਾਦਪਾਃ ਸ਼ਾਲਿਵਾਰਿਭਿਃ
ਹਵਾ ਦੀ ਗੱਲ੍ਹ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ ਰੁੱਖ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੇ ਧਾਨ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਹਨ।