ਸ੍ਕਨ੍ਦਪੁਰਾਣਮ੍

ਤਤ੍ਤ੍ਵਸਰ੍ਗਂ ਭੂਤਸਰ੍ਗਂ ਭਾਵਸਰ੍ਗਂ ਤਥੈਵ ਚ

ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ, ਭੂਤਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵੀ—

ਯਤ੍ਕਿਂਚਿਦ੍ਵਸ੍ਤੁਜਾਤਂ ਹਿ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਮਚਰਂ ਚਰਮ੍

ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹਨ, ਚਾਹੇ ਜੜ ਹੋਣ ਜਾਂ ਚਲਦੀਆਂ, ਉਹ ਸਭ—

ਅਥੇਸ਼ਃ ਪ੍ਰਾਹ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਂ ਤ੍ਵਯਾ ਦृष੍ਟਂ ਯਥਾਤਥਮ੍

ਫਿਰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਤੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਜਿਵੇਂ ਹੈ, ਵੇਖ ਲਿਆ ਹੈ।'

ਕਰ੍ਤਾਹਮਨੁਕਰ੍ਤਾ ਤ੍ਵਂ ਲੋਕਾਨਾਂ ਸ੍ਥਿਤਿਕਾਰਣੇ 5.1.4.

'ਮੈਂ ਰਚਨਹਾਰ ਹਾਂ; ਤੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਟਿਕਾਉ ਲਈ ਮੇਰਾ ਅਨੁਕਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈਂ।'

ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤੋ ਦੇਵਦੇਵੇਨ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਨੇ ਆਖਿਆ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ:

ਤ੍ਵਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦਾਤ੍ਪ੍ਰਜਾਸਰ੍ਗਂ ਕੁਰ੍ਵਤੋ ਮੇ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰ

'ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਵੱਡੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ।'

ਮਹੇ੩ਵਰ ਉਵਾਚ ਧ੍ਯਾਯਤਃ ਪੁਤ੍ਰਕਾਮਸ੍ਯ ਸ੍ਰष੍ਟੁ ਕਾਮਸ੍ਯ ਤੇ ਯਤਃ

ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਪੁੱਤਰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਰਚਨਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ—'

ਪੁਤ੍ਰਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਹੀਸ਼ਸ੍ਤੇ ਛੇਤ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਪਂਚਮਂ ਸ਼ਿਰਃ

'ਪੁੱਤਰਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਪੰਜਵਾਂ ਸਿਰ ਵੱਢ ਦਿਆਂਗਾ।'

ਕੀਰ੍ਤਯਸ੍ਵ ਸਖਾ ਧਨ੍ਯਃ ਸ ਨਃ ਪੂਜ੍ਯੋ ਭਵਿष੍ਯਤਿ

'ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰ, ਉਹ ਸਾਡਾ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਮਿੱਤਰ ਹੈ; ਉਹ ਸਾਡੀ ਪੂਜਾ ਜੋਗ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।'

ਅਥਾਪਸ਼੍ਯਤ੍ਤਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਤੇਜਸਾ ਹਰਿਮਚ੍ਯੁਤਮ੍

ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਅਚਲ ਹਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।

ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਸ੍ਯ ਤੇਜੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਸਂਤਂ ਨਾਰਾਯਣਂ ਪ੍ਰਭੁਮ੍

ਉਸ ਨੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਤੇਜ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੇ ਨਾਰਾਇਣ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।

ਅਂਗੁਲ੍ਯਾ ਸਂਸ੍ਪृਸ਼ਨ੍ਦੇਵੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਮਬ੍ਰਵੀਦ੍ਵਚਃ

ਉਸ ਦੇਵ ਨੇ ਆਪਣੀ ਉਂਗਲ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਇਹ ਬਚਨ ਆਖੇ:

ਭਵਿਤਾ ਲੋਕਰਕ੍ਸ਼ਾਰ੍ਥਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਃ ਸਰ੍ਵਧਨੁष੍ਮਤਾਮ੍

'ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਸਭ ਧਨੁਧਾਰੀ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਜਨਮ ਲਵੇਗਾ।'

ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਭਗਵਾਨ੍ਦੇਵਸ੍ਤਮਗ੍ਨਿਂ ਪਾਣਿਨਾऽ ਗ੍ਰਹੀਤ੍ 5.1.4.

ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਉਹ ਅੱਗ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਈ।

ਇਤਿ ਸਤ੍ਕृਤ੍ਯ ਸਤਤਂ ਨਰਂ ਚੈਵ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਵੀ ਇੱਜਤ ਕੀਤੀ।

ਅਥਾਬ੍ਰਵੀਤ੍ਤਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਅਗ੍ਨਿਂ ਤਂ ਤੁ ਯੁਗਕ੍ਸ਼ਯੇ

ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਉਸ ਅੱਗ ਨੂੰ ਆਖਿਆ:

ਭृਗੁਸ਼੍ਚੈਵਾਂਗਿਰਾਃ ਪੁਤ੍ਰੌ ਭਵਿਤਾਰੌ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ

'ਭਰਗੁ ਤੇ ਅੰਗਿਰਸ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣਗੇ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।'

ਦ੍ਵਿਧਾ ਸਂਭਜ੍ਯ ਤੇਨਾਗ੍ਨਿਂ ਸृष੍ਟੇਰ੍ਯਜ੍ਞੋ ਭਵਿष੍ਯਤਿ

ਉਸ ਅੱਗ ਨੂੰ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ, ਉਸ ਨਾਲ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਯਜਨ ਹੋਵੇਗਾ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾऽਗ੍ਨੀ ਸਮੇਤੌ ਤੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਮਨੁਨੋਦਿਤੌ

ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਅੱਗਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਚਲਾ ਦਿੱਤਾ।

ਅਤੋऽਸ਼੍ਵਤ੍ਥੇ ਸ਼ਮੀਗਰ੍ਭੇ ਸਂਯੋਗਸ੍ਤਤ੍ਰ ਪਠ੍ਯਤੇ

ਇਸ ਕਰਕੇ, ਅਸ਼ਵੱਥ ਅਤੇ ਸ਼ਮੀ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਜੋ ਮਿਲਾਪ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਉਥੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸੁਤਹਿਤਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਥ ਇਤਿ ਕਥ੍ਯਤੇ

ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਲਾਭਦਾਇਕ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਚੌਥਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਏਵਂ ਤੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਵਕ੍ਤ੍ਰਂ ਪਞ੍ਚਮਂ ਸਮਪਦ੍ਯਤ

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਮੂੰਹ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।

ਏਤਦ੍ਯੋ ਬੁਧ੍ਯਤੇ ਦੇਵ ਤੇਜਃਸਰ੍ਗਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍

ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਜੋਤ ਦੇ ਉੱਤਮ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—

ਏਤਦ੍ਯੋਗ੍ਨਿਸਮੁਦ੍ਭਵਂ ਪਸ਼ੁਪਤੇਰ੍ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਸਂਸੂਚਕਂ ਵਹ੍ਨੇਃ ਸਾਧੁਮਤਿਃ ਸ਼ृਣੋਤਿ ਸਤਤਂ ਯਃ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਯਾ ਭਾਵਿਤਮ੍। ਯੋ ਵ੍ਯਾਸ ਦ੍ਵਿਜਦੇਵਤਾਪ੍ਰਮੁਖਤਃ ਸਂਸ਼੍ਰਾਵਯੇਦ੍ਭਕ੍ਤਿਤਃ ਸੋऽਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਭਵਭਾਵਿਤਃ ਸ਼ਿਵਪੁਰੇ ਸਂਪੂਜ੍ਯਤੇ ਦੈਵਤੈਃ ।। 5.1.4.

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅੱਗ ਦੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਪਸ਼ੁਪਤੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਹੇ ਵਿਆਸ, ਜੋ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਦੋਵੇਂ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅੱਗੇ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਵੱਡੀ ਇੱਜ਼ਤ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਕਿਂ ਕृਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਂ ਚ ਕਰ੍ਮਣਾਮ੍

ਉਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਲਈ ਕਿਹੜਾ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਕੀਤਾ?

ਜਨਾਰ੍ਦਨੇਨ ਕਿਂ ਕਰ੍ਮ ਸ਼ਂਕਰੇਣ ਚ ਯਨ੍ਮੁਨੇ

ਹੇ ਮੁਨੀ, ਜਨਾਰਦਨ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਉਥੇ ਕੇਹੜਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ?

ਸ਼ਸ੍ਤੈਃ ਕੁਸ਼ਸਮਿਦ੍ਭਿਸ਼੍ਚ ਯਥੋਕ੍ਤਂ ਹਰਿਣਾ ਪੁਰਾ

ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹਰੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ, ਚੰਗੀ ਕੁਸ਼ ਘਾਸ ਅਤੇ ਸਮਿੱਧਾਂ ਨਾਲ—

ਬਦਰ੍ਯਾਸ਼੍ਰਮਮਾਸਾਦ੍ਯ ਨਰਨਾਰਾਯਣਾਵृषੀ

ਨਰ ਅਤੇ ਨਾਰਾਯਣ ਰਿਸ਼ੀ ਬਦਰੀ ਆਸ਼ਰਮ ਪਹੁੰਚ ਗਏ—

ਕਪਾਲਪਾਣਿਰ੍ਦੇਵੇਸ਼ਃ ਪਰ੍ਯਟਨ੍ਵਸੁਧਾਮਿਮਾਮ੍

ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਖੋਪਰੀ ਫੜ ਕੇ, ਇਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹੇ।