ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ ਨਮਃ ਸ਼ਿਵਾਯਾਮਲਸਤ੍ਤ੍ਵਚੇਤਸੇ ਗੁਣਤ੍ਰਯਾਤੀਤਵਿਸਾਰਿਤੇਜਸੇ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੁਭਾਵ ਪਵਿੱਤਰ ਚੇਤਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੋਤਿ ਅਪਾਰ ਹੈ।
ਨਮੋऽ ਸ੍ਤੁ ਤੇ ਸृष੍ਟਿਵਿਧੌ ਰਜੋਜੁषੇ ਜਗਤ੍ਸ੍ਥਿਤੌ ਸਤ੍ਤ੍ਵਮਧਿष੍ਠਿਤਾਯ ਤੇ
ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਰਜੋ ਗੁਣ ਰਾਹੀਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ ਹੋ, ਤੇ ਸਤ੍ਵ ਗੁਣ ਰਾਹੀਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਦੇ ਹੋ।
ਅਸ਼ੇषਭੂਤਪ੍ਰਕृਤੇਃ ਪਰਾ ਯ ਵੈ ਪਰਾਤ੍ਮਰੂਪਾਯ ਨਮਃ ਸ਼ਿਵਾਯ ਵੈ
ਸਾਰੇ ਤੱਤਾਂ ਤੇ ਕੁਦਰਤ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਉਸ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ।
ਭੂਤੋਯਵਹ੍ਨ੍ਯਮ੍ਬਰਵਾਯੁਚਂਦ੍ਰਸੂਰ੍ਯਾਤ੍ਮਰੂਪਾਭਿਰਿਦਂ ਤਨੂਭਿਃ
ਉਹ ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀ, ਅੱਗ, ਆਕਾਸ਼, ਹਵਾ, ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਇਹ ਸਾਰੀ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ।
ਯਾਨੀਹ ਤੇਜਾਂਸਿ ਜਗਂਤਿ ਯਾਨਿ ਭੂਤਾਨਿ ਭਵ੍ਯਾਨ੍ਯਥ ਕਾਰਣਾਨਿ
ਇੱਥੇ ਜਿਹੜੀਆਂ ਰੌਸ਼ਨੀਆਂ ਹਨ, ਸਾਰੇ ਲੋਕ, ਸਾਰੇ ਜੀਵ, ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੇ ਸਾਰੇ ਕਾਰਣ—
ਅਨ੍ਤਰ੍ਹਿਤ ਉਵਾਚੇਦਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਸਂਯਾਚ੍ਯਤਾਂ ਵਰਃ
ਓਹ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਪੁੱਛ ਲੈ।'
ਸ ਵਵ੍ਰੇ ਮਨਸਾ ਪੁਤ੍ਰਂ ਭਵਂ ਗੌਰਵਕਾਰਣਾਤ੍
ਉਸ ਨੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਕਰਕੇ ਪੁੱਤਰ ਭਵ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ।
ਯਸ੍ਮਾਨ੍ਮਾਂ ਮਨਸਾ ਪੁਤ੍ਰਂ ਚਤੁਰ੍ਮੁਖ ਸਮੀਹਸੇ 5.1.2.
ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ ਚਾਹਿਆ, ਹੇ ਚਾਰ ਮੁਖਾਂ ਵਾਲੇ,
ਅਯਾਚ੍ਯਂ ਯਾਚਿਤਂ ਯਸ੍ਮਾਨ੍ਮਮਾਂਸ਼ੋ ਨੀਲਲੋਹਿਤਃ
ਜੋ ਮੰਗਣਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਹ ਮੰਗ ਲਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਮੇਰਾ ਹਿੱਸਾ ਨੀਲਲੋਹਿਤ ਤੇਰਾ ਹੋਵੇਗਾ।
ਅਨ੍ਯਦ੍ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਸ੍ਮृਤੋ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਤ੍ਵਯਾਹਂ ਪਿਤृਭਾਵਤਃ
ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਯਾਦ ਕੀਤਾ,
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤਿ ਲੋਕੇऽਤ੍ਰ ਨਾਮ ਖ੍ਯਾਤਂ ਭਵਿष੍ਯਤਿ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾ ਨਾਂ 'ਬ੍ਰਹਮਾ' ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।
ਲਬ੍ਧ੍ਵਾ ਸ਼ਾਪਵਰਾਵੇਵਂ ਪੁਤ੍ਰਸृष੍ਟਿਂ ਚਕਾਰ ਸਃ
ਸ਼ਾਪ ਤੇ ਵਰ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।
ਸਮਿਦ੍ਯੁਕ੍ਤੇਨ ਹਸ੍ਤੇਨ ਲਲਾਟਂ ਮਾਰ੍ਜਤੋऽਭਵਤ੍
ਜਦੋਂ ਉਹ ਹਥ ਵਿੱਚ ਸਮਿੱਧ ਲੈ ਕੇ ਮੱਥਾ ਮਲ ਰਿਹਾ ਸੀ,
ਤਦਨਨ੍ਤਰਮਾਸਾਦ੍ਯ ਉਤ੍ਤਤਾਰ ਸੁਤੋਂऽਤਿਕਾਤ੍
ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ ਪੁੱਤਰ ਅੰਦਰੋਂ ਉਭਰ ਆਇਆ।
ਪਂਚਵਕ੍ਤ੍ਰੋ ਦਸ਼ਭੁਜਃ ਸ਼ੂਲਚਾਪਾਸਿਸ਼ਕ੍ਤਿਮਾਨ੍
ਉਸ ਦੇ ਪੰਜ ਮੁੱਖ, ਦੱਸ ਬਾਂਹਾਂ ਸਨ, ਤੇ ਉਹ ਨੇ ਭਾਲਾ, ਧਨੁਸ਼, ਤਲਵਾਰ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਫੜੀ ਹੋਈ ਸੀ।
ਸੇਨ੍ਦੁਃ ਕਪਰ੍ਦਂ ਬਿਭ੍ਰਾਣਃ ਸਿਂਹਚਰ੍ਮਾਂਬਰਂਧਰਃ
ਉਹ ਮੱਥੇ ਤੇ ਚੰਦ, ਜਟਾਵਾਂ ਤੇ ਸਿੰਘ ਦੀ ਖਾਲ ਵਾਲਾ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਨੀਲਲੋਹਿਤਨਾਮੇਤਿ ਭਵ ਰੁਦ੍ਰ ਪਿਨਾਕਧृਕ੍
ਭਵ, ਰੁਦ੍ਰ, ਪਿਨਾਕਧਾਰੀ—ਤੂੰ ਨੀਲਲੋਹਿਤ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾ, ਹੇ ਧਨੁਸ਼ ਵਾਲੇ।
ਸਪ੍ਤਾਦੌ ਮਾਨਸਾਞ੍ਜਜ੍ਞੇ ਸਨਕਾਦੀਂਸ੍ਤਤੋऽਪਰਾਨ੍ 5.1.2.
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸ ਨੇ ਮਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਸਨਕ ਆਦਿਕ, ਫਿਰ ਹੋਰ ਰਚੇ।
ਅष੍ਟਭੇਦਾਨ੍ਸੁਰਾਨ੍ਕृਤ੍ਵਾ ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਯੋਨਿਂ ਚ ਪਂਚਧਾ
ਉਸ ਨੇ ਅੱਠ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਦੇਵਤੇ ਬਣਾਏ, ਤੇ ਪੰਜ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਪਸ਼ੂ ਜਾਤੀਆਂ ਰਚੀਆਂ।
ਸृष੍ਟਿਃ ਸੁਰਾਦਿਕਾ ਜਾਤਾ ਕृਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਮਪ੍ਯਧਃ
ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ; ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਹੋਰ ਹਿੱਸੇ ਵੀ ਰਚੇ।
ਤਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾऽਵਦਦ੍ਰੁਦ੍ਰਮਪੂਜ੍ਯੋ ਹਿ ਤ੍ਵਯਾ ਕृਤਃ
ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਰੁਦਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਪੂਜਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ।"
ਤਂ ਨੀਲਲੋਹਿਤਃ ਪ੍ਰੋਚੇ ਭਵਤਾ ਨਾਰ੍ਚਿਤੋ ਹ੍ਯਹਮ੍
ਉਸ ਨੀਲੇ ਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਵਾਲੇ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਹਾਂ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਕਦੇ ਪੂਜਿਆ ਨਹੀਂ।"
ਤਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾऽਭਵਨ੍ਮੂਢੋ ਰਜਸਾ ਚੋਪਬृਂਹਿਤਃ
ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਮੋਹ ਵਿਚ ਪੈ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਸਦਾ ਮਨ ਵਾਧੂ ਹੌਸਲੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ।
ਮਤ੍ਤੁਲ੍ਯੋ ਨਾਸ੍ਤਿ ਵੈ ਦੇਵੋ ਯੇਨ ਸृष੍ਟਿਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਦ੍ਧਿਤਾ
"ਮੇਰੇ ਵਰਗਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਦੇਵਤਾ ਨਹੀਂ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਹ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਫੈਲਾਈ ਹੋਵੇ।"
ਏਵਂ ਮੂਢਃ ਸ ਪਂਚਾਸ੍ਯੋ ਵਿਰਂਚ੍ਯੋऽਭਵਦ੍ਦਰ੍ਪਿਤਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੰਜ ਮੂੰਹਾਂ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਮੋਹ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ।
ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਵਦਨਂ ਤਸ੍ਯ ऋਗ੍ਵੇ ਦਸ੍ਯ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਕਮ੍
ਉਸਦਾ ਦੂਜਾ ਮੂੰਹ ਰਿਗਵੇਦ ਦਾ ਮੂਲ ਬਣ ਗਿਆ।
ਸਾਂਗੋਪਾਂਗੇਤਿਹਾਸਾਂਸ਼੍ਚ ਸਰਹਸ੍ਯਾਨ੍ਸਸਂਗ੍ਰਹਾਨ੍
ਉਸ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸਦੇ ਅੰਗ, ਉਪਅੰਗ, ਇਤਿਹਾਸ, ਸਾਰੇ ਰਾਜ਼ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵੀ ਆ ਗਏ।
ਤਸ੍ਯਾऽਸੁਰਾਃ ਸੁਰਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਵਕ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯਾਦ੍ਭੁਤਤੇਜਸਃ 5.1.2.
ਉਸ ਅਚੰਭੇ ਦੀ ਜੋਤ ਵਾਲੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਅਸੁਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ।
ਸਪੁਤ੍ਰਾ ਅਪਿ ਸੋਦ੍ਵੇਗਾ ਬਭੂਵੁਰ੍ਨष੍ਟ ਚੇਤਸਃ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਚਿੰਤਾ ਵਿਚ ਪੈ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਭਟਕ ਗਏ।
ਅਭਿਭੂਤਮਿਵਾਤ੍ਮਾਨਂ ਮਨ੍ਯਮਾਨਾ ਅਵਿਦ੍ਵਿषਃ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸਮਝਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਵੈਰ ਨਹੀਂ ਸੀ।