ਯਤ੍ਰ ਰਾਮਾਜ੍ਞਯਾ ਵਿਦ੍ਵਨ੍ਸਾਕੇਤਨਗਰੀਜਨਾਃ
ਜਿੱਥੇ ਰਾਮ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਹੇ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਸਾਕੇਤ ਨਗਰੀ ਦੇ ਲੋਕ—
ਕਥਂ ਚ ਰਾਘਵੋ ਵਿਦ੍ਵਨ੍ਨੇਤਤ੍ਕਥਯ ਸੁਵ੍ਰਤ
ਰਾਘਵ ਨੇ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ, ਹੇ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਸੁਣਾਓ, ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ।
ਯਥਾਜਗਾਮ ਰਾਮੋऽਸੌ ਸ੍ਵਰ੍ਗਂ ਸ ਚ ਪੁਰੀਜਨਃ
ਕਿਵੇਂ ਰਾਮ ਸਵਰਗ ਗਿਆ, ਤੇ ਨਗਰ ਦੇ ਲੋਕ ਵੀ।
ਪੁਰਾ ਰਾਮੋ ਵਿਧਾਯੈਵ ਦੇਵਕਾਰ੍ਯ੍ਯਮਤਂਦ੍ਰਿਤਃ
ਇਕ ਵਾਰੀ, ਰਾਮ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਕੰਮ ਨਿਭਾ ਕੇ, ਬਿਨਾ ਥੱਕੇ—
ਤਤੋ ਨਿਸ਼ਮ੍ਯ ਚਾਰੇਣ ਵਾਨਰਾਃ ਕਾਮਰੂਪਿਣਃ 2.8.6.
ਫਿਰ, ਜਦ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਚਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸੁਣਿਆ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਮਰਜੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਸਕਦੇ ਸਨ—
ਦੇਵਗਂਧਰ੍ਵਪੁਤ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ऋषਿਪੁਤ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਵਾਨਰਾਃ
ਉਹ ਵਾਨਰ, ਜੋ ਦੇਵ, ਗੰਧਰਵ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ—
ਤੇ ਰਾਮਮਨੁਗਤ੍ਯੋਚੁਃ ਸਰ੍ਵੇ ਵਾਨਰਯੂਥਪਾਃ
ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ ਦਲਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਰਾਮ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲ ਕੇ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲੇ:
ਯਦਿ ਰਾਮ ਵਿਨਾਸ੍ਮਾਭਿਰ੍ਗਚ੍ਛੇਸ੍ਤ੍ਵਂ ਪੁਰੁषਰ੍षਭ
ਜੇ ਤੂੰ, ਹੇ ਰਾਮ, ਸਾਡੇ ਬਿਨਾ ਚਲਾ ਜਾਵੇਂ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ—
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤੁ ਵਚਨਂ ਤੇषਾਮृਕ੍ਸ਼ਵਾਨਰਰਕ੍ਸ਼ਸਾਮ੍
ਉਹ ਰਿਖ, ਵਾਨਰ ਤੇ ਰਾਖਸਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ—
ਯਾਵਤ੍ਪ੍ਰਜਾ ਧਰਿष੍ਯਂਤਿ ਤਾਵਦੇਵ ਵਿਭੀषਣ
ਜਿੰਨਾ ਸਮੇਂ ਜੀਵ ਰਹਿਣਗੇ, ਉਨਾ ਸਮੇਂ ਤੱਕ, ਹੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ—
ਸ਼ਾਧਿ ਰਾਜ੍ਯਂ ਚ ਖਲ੍ਵੇਤਨ੍ਨਾਨ੍ਯਥਾ ਮੇ ਵਚਃ ਕੁਰੁ
ਇਸ ਰਾਜ ਨੂੰ ਸਾਂਭ, ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਨਾ ਟਾਲ।
ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤੁ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥੋ ਹਨੁਮਂਤਮਥਾਬ੍ਰਵੀਤ੍
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਕਾਕੁਤਸਥ ਨੇ ਫਿਰ ਹਨੂਮਾਨ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।
ਯਾਵਲ੍ਲੋਕਾ ਵਦਿष੍ਯਂਤਿ ਮਤ੍ਕਥਾਂ ਵਾਨਰਰ੍षਭ
ਜਿੰਨਾ ਸਮੇਂ ਲੋਕ ਮੇਰੀ ਕਥਾ ਬੋਲਦੇ ਰਹਿਣਗੇ, ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ—
ਮੈਨ੍ਦਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵਿਵਿਦਸ਼੍ਚੈਵ ਅਮृਤਪ੍ਰਾਸ਼ਨਾਵੁਭੌ
ਮੈੰਦ ਤੇ ਦਵੀਦ, ਦੋਵੇਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਚੱਖਿਆ ਸੀ—
ਪੁਤ੍ਰਪੌਤ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਯੇऽਸ੍ਮਾਕਂ ਤਾਨ੍ਰਕ੍ਸ਼ਨ੍ਤ੍ਵਿਹ ਵਾਨਰਾਃ ਮਯਾ ਸਾਰ੍ਧਂ ਪ੍ਰਯਾਤੇਤਿ ਤਦਾ ਤਾਨ੍ਰਾਘਵੋऽਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।। 2.8.6.
ਇਥੇ ਵਾਨਰ ਸਾਡੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਪੋਤਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ, ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਇਕੱਠੇ ਰਵਾਨਾ ਹੋਈਏ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਮ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
ਪ੍ਰਭਾਤਾਯਾਂ ਤੁ ਸ਼ਰ੍ਵਰ੍ਯ੍ਯਾਂ ਪृਥੁਵਕ੍ਸ਼ਾ ਮਹਾਭੁਜਃ
ਜਦ ਰਾਤ ਮੁੱਕ ਗਈ, ਚੌੜੀ ਛਾਤੀ ਵਾਲਾ ਤੇ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਾਨ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ—
ਅਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰਾਣਿ ਯਾਂਤ੍ਵਗ੍ਰੇ ਦੀਪ੍ਯਮਾਨਾਨਿ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ ਹਵਨ ਦੀਆਂ ਅੱਗਾਂ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਜੋ ਹਰ ਪਾਸੇ ਜਲ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।
ਤਤੋ ਵਸਿष੍ਠਸ੍ਤੇਜਸ੍ਵੀ ਸਰ੍ਵਂ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤ੍ਯ ਚੇਤਸਾ
ਫਿਰ ਤੇਜਸਵੀ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸਭ ਕੁਝ ਸੋਚ ਕੇ—
ਤਤਃ ਕ੍ਸ਼ੌਮਾਮ੍ਬਰਧਰੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਸਮਨ੍ਵਿਤਃ
ਕਪੜੇ ਵਜੋਂ ਕਪਾਸ ਦੇ ਚਿੱਟੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ—
ਨ ਵ੍ਯਾਹਰਚ੍ਛੁਭਂ ਕਿਂਚਿਦਸ਼ੁਭਂ ਵਾ ਨਰੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਨਾ ਤਾਂ ਕੋਈ ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਬੋਲਿਆ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਮੰਦੀ।
ਰਾਮਸ੍ਯ ਸਵ੍ਯਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਤੁ ਸਪਦ੍ਮਾ ਸ਼੍ਰੀਃ ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾ
ਰਾਮ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ, ਲੋਟਸ ਵਾਲੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇ ਆਸਰਾ ਲਿਆ।
ਨਾਨਾਵਿਧਾਯੁਧਾਨ੍ਯਤ੍ਰ ਧਨੁਰ੍ਜ੍ਯਾਪ੍ਰਭृਤੀਨਿ ਚ
ਉਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਸਨ, ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਦੀਆਂ ਤੰਦਾਂ ਸਮੇਤ।
ਵੇਦੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਰੂਪੇਣ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਸਵ੍ਯਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ
ਵੇਦ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਤੇ ਸਾਵਿਤਰੀ, ਉਸ ਦੇ ਸੱਜੇ ਤੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਸਨ।
ऋषਯਸ਼੍ਚ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਃ ਸਰ੍ਵੇ ਚੈਵ ਮਹੀਧਰਾਃ
ਉਥੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਸਾਰੇ ਪਹਾੜ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸਨ।
ਤਥਾਨੁਯਾਂਤਿ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥਮਂਤਃਪੁਰਗਤਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ 2.8.6.
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਕਕੁਤਸਥ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪੈ ਗਈਆਂ।
ਸਾਨ੍ਤਃਪੁਰਸ਼੍ਚ ਭਰਤਃ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨਸਹਿਤੋ ਯਯੌ
ਭਰਤ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੇ ਨਾਲ, ਤੇ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲ ਸਮੇਤ, ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ।
ਤਤੋ ਵਿਪ੍ਰਾ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਃ ਸਾਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰਾਃ ਸਮਂਤਤਃ
ਫਿਰ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਆਪਣੇ ਹਵਨ ਦੀਆਂ ਅੱਗਾਂ ਨਾਲ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਚਲੇ।
ਮਂਤ੍ਰਿਣੋ ਭृਤ੍ਯਯੁਕ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਸਪੁਤ੍ਰਾਃ ਸਹਬਾਂਧਵਾਃ
ਮੰਤਰੀ, ਆਪਣੇ ਨੌਕਰਾਂ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਵੀ ਚਲੇ।
ਤਤਃ ਸਰ੍ਵਾਃ ਪ੍ਰਕृਤਯੋ ਹृष੍ਟਪੁष੍ਟਜਨਾਵृਤਾਃ
ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਲੋਕ, ਖੁਸ਼ ਤੇ ਤੰਦਰੁਸਤ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਵੀ ਚਲੇ।
ਤਥਾ ਪ੍ਰਜਾਸ਼੍ਚ ਸਕਲਾਃ ਸਪੁਤ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਸਵਬਾਂਧਵਾਃ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਰੀ ਪ੍ਰਜਾ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਵੀ ਚਲੀ।