ਸ੍ਕਨ੍ਦਪੁਰਾਣਮ੍

ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਕਟੇਸ਼੍ਵਰਾਖ੍ਯਾ ਚ ਲੋਕੇ ਚਾਸ੍ਯ ਭਵਿष੍ਯਤਿ

ਇਸ ਕਰਕੇ, ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਇਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਕਟੇਸ਼ਵਰ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।

ਯਾ ਨਾਰੀ ਪਤਿਨਾ ਮੁਕ੍ਤਾ ਸਪਤ੍ਨੀਦੁਃਖਦੁਃਖਿਤਾ ਸੁਤਸੌਭਾਗ੍ਯਸਂਪਨ੍ਨਾ ਭਰ੍ਤृਪ੍ਰਾਣਸਮਾ ਤਥਾ

ਜਿਹੜੀ ਔਰਤ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਵਲੋਂ ਛੱਡੀ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਸਹੇਲੀ ਦੀ ਪੀੜ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਵਰਗਾ ਪਿਆਰਾ ਸਮਝਦੀ ਹੋਵੇ—

ਗਂਗਯਾਰਾਧਿਤੋ ਦੇਵ ਏਵਮੇਵ ਵਰਂ ਦਦੌ

—ਉਸ ਨੂੰ, ਜਿਵੇਂ ਗੰਗਾ ਨੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਗਵਾਨ ਵਲੋਂ ਵਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਵਿਸ਼ੇषਤਸ਼੍ਚ ਨਾਰੀਭਿਃ ਸਪਤ੍ਨੀਦੋषਹਾਨਿਦਮ੍ 7.3.62.

ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਔਰਤਾਂ ਲਈ, ਇਹ ਸਹੇਲੀਆਂ ਵਲੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਸ੍ਕਾਂਦੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਏਕਾਸ਼ੀਤਿਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸਪ੍ਤਮੇ ਪ੍ਰਭਾਸਖਣ੍ਡੇ ਤृਤੀਯੇऽਰ੍ਬੁਦਖਂਡੇ ਕਟੇਸ਼੍ਵਰਗਂਗੇਸ਼੍ਵਰਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਵਰ੍ਣਨਂਨਾਮ ਦ੍ਵਿषष੍ਟਿਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਸੀ ਅਠਾਹਠ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੇ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕਾਂਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸ ਖੰਡ, ਤੀਜੇ ਅਰਬੁਦ ਖੰਡ ਵਿਚ, 'ਕਟੇਸ਼ਵਰ ਤੇ ਗੰਗੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ' ਨਾਮਕ ਬਾਹਠਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।

ਅਰ੍ਬੁਦਸ੍ਯ ਮਹਾਰਾਜ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਹਿ ਸਮਾਸਤਃ

ਹੇ ਰਾਜਨ! ਹੁਣ ਅਰਬੁਦ ਪਹਾੜ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸ ਰਹਿਆਂ ਹਾਂ।

ਵਿਸ੍ਤਰੇਣ ਚ ਸਂਖ੍ਯਾ ਸ੍ਯਾਦਪਿ ਵਰ੍षਸ਼ਤੈਰਪਿ ਪਦੇਪਦੇ ਗृਹਾਣ੍ਯੇਵ ਨਿਰ੍ਮਿਤਾਨਿ ਮਹਰ੍षਿਭਿਃ

ਜੇਕਰ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਸਾਲ ਵੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਲੋਂ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਇਹ ਵਰਣਨ ਹਰ ਪਗ ਤੇ ਸੁਣਨ ਯੋਗ ਹਨ।

ਨ ਤਤ੍ਤੀਰ੍ਥਂ ਨ ਸਾ ਸਿਦ੍ਧਿਰ੍ਨ ਸ ਵृਕ੍ਸ਼ੋ ਮਹੀਪਤੇ

ਹੇ ਰਾਜਨ! ਕੋਈ ਹੋਰ ਤੀਰਥ, ਕੋਈ ਹੋਰ ਸਿੱਧੀ ਜਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਰੁੱਖ—

ਯੇ ਵਸਂਤਿ ਮਹਾਰਾਜ ਸੁਰਮ੍ਯੇऽਰ੍ਬੁਦਪਰ੍ਵਤੇ

—ਜਿਹੜੇ ਸੁੰਦਰ ਅਰਬੁਦ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਵਰਗਾ ਨਹੀਂ।

ਕਿਂ ਤਸ੍ਯ ਜੀਵਿਤੇਨਾਰ੍ਥਃ ਕਿਂ ਧਨੈਃ ਕਿਂ ਜਪੈਰ੍ਨृਪ

ਹੇ ਰਾਜਨ! ਜੀਵਨ, ਧਨ ਜਾਂ ਜਪ ਕਰਨ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ—

ਅਪਿ ਕੀਟਪਤਂਗਾ ਯੇ ਪਸ਼ਵਃ ਪਕ੍ਸ਼ਿਣੋ ਮृਗਾਃ

—ਉਥੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਕੀੜੇ, ਪਤੰਗੇ, ਪਸ਼ੂ, ਪੰਛੀ ਜਾਂ ਹਿਰਣਾਂ ਲਈ ਵੀ—

ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਮृਤਾ ਮਹਾਰਾਜ ਨਿष੍ਕਾਮਾਃ ਕਾਮਤੋऽਪਿ ਵਾ

—ਜੋ ਉਥੇ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਚਾਹੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ!—

ਯਸ਼੍ਚੈਤਚ੍ਛੁਣੁਯਾਨ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਪੁਰਾਣਂ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਯਾਨ੍ਵਿਤਃ

ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਇਹ ਪੁਰਾਣਾ ਨਿੱਤ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸੁਣਦਾ ਹੈ—

ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਯਾਤ੍ਰਾਂ ਤਤ੍ਰ ਸਮਾਚਰੇਤ੍

—ਇਸ ਲਈ, ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ, ਉਥੇ ਯਾਤਰਾ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਸ੍ਕਾਂਦੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਏਕਾਸ਼ੀਤਿਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸਪ੍ਤਮੇ ਪ੍ਰਭਾਸਖਣ੍ਡੇ ਤृਤੀਯੇऽਰ੍ਬੁਦਖਂਡੇऽਰ੍ਬੁਦਖਣ੍ਡਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਫਲਸ਼੍ਰੁਤਿਵਰ੍ਣਨਂਨਾਮ ਤ੍ਰਿषष੍ਟਿਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਸੀ ਅਠਾਹਠ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੇ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕਾਂਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸ ਖੰਡ, ਤੀਜੇ ਅਰਬੁਦ ਖੰਡ ਵਿਚ, 'ਅਰਬੁਦ ਮਹਾਤਮ ਦਾ ਸੁਣਨ ਅਤੇ ਫਲ' ਨਾਮਕ ਤ੍ਰਿਸਠਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।

ਸ਼੍ਰੀਜਗਦਂਬਾਯੈ ਨਮਃ ਅਥਾਵਨ੍ਤ੍ਯਖਣ੍ਡੇऽਵਨ੍ਤੀਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਰਭ੍ਯਤੇ ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ ਸ੍ਰष੍ਟਾਰੋऽਪਿ ਪ੍ਰਜਾਨਾਂ ਪ੍ਰਬਲਭਵਭਯਾਦ੍ਯਂ ਨਮਸ੍ਯਂਤਿ ਦੇਵਾ ਯੋ ਹ੍ਯਵ੍ਯਕ੍ਤੇ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟਃ ਪ੍ਰਵਿਹਿਤਮਨਸਾਂ ਧ੍ਯਾਨਯੁਕ੍ਤਾਤ੍ਮਨਾਂ ਚ

ਸ਼੍ਰੀ ਜਗਦੰਬਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੁਣ ਅਵੰਤੀ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਅਵੰਤੀ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਵੀ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਅਪਰਚਿੱਤ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਮਨ ਵਾਲੇ ਹੀ ਪਛਾਣ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਕਥ੍ਯਂਤਾਂ ਤਾਨਿ ਯਤ੍ਨੇਨ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾ ਯੇषੁ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ

ਉਹੀ ਕਰਤੂਤਾਂ ਯਤਨ ਨਾਲ ਦੱਸਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਈਸ਼੍ਵਰ ਉਵਾਚ ਅਸ੍ਤਿ ਲੋਕੇषੁ ਵਿਖ੍ਯਾਤਾ ਗਂਗਾ ਤ੍ਰਿਪਥਗਾ ਨਦੀ

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਰਾਹਾਂ ਵਾਲੀ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।

ਤਪਨਸ੍ਯ ਸੁਤਾ ਦੇਵੀ ਯਮੁਨਾ ਲੋਕਪਾਵਨੀ

ਸੂਰਜ ਦੀ ਧੀ, ਯਮੁਨਾ ਦੇਵੀ, ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਚਨ੍ਦ੍ਰਭਾਗਾ ਵਿਤਸ੍ਤਾ ਚ ਨਰ੍ਮਦਾऽਮਰਕਣ੍ਟਕੇ

ਚੰਦਰਭਾਗਾ, ਵਿਤਸਤਾ ਤੇ ਅਮਰਕੰਟਕ ਵਿੱਚ ਨਰਮਦਾ ਨਦੀਆਂ ਵੀ ਹਨ।

ਕੇਦਾਰਂ ਪੁष੍ਕਰਂ ਚੈਵ ਤਥਾ ਕਾਯਾਵਰੋਹਣਮ੍

ਕੇਦਾਰ, ਪੁਸ਼ਕਰ ਅਤੇ ਕਾਇਆਵਰੋਹਣ ਵੀ ਉਥੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਯਤ੍ਰਾਸ੍ਤੇ ਸ਼੍ਰੀਮਹਾਕਾਲਃ ਪਾਪੇਨ੍ਧਨਹੁਤਾਸ਼ਨਃ

ਉਥੇ ਹੀ ਸ਼੍ਰੀ ਮਹਾਕਾਲ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਕੇ ਰਾਖ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਭੁਕ੍ਤਿਦਂ ਮੁਕ੍ਤਿਦਂ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਕਲਿਕ ਲ੍ਮषਨਾਸ਼ਨਮ੍

ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਭੋਗ ਵੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਮੋਖਸ਼ ਵੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਦਾਗ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਯਾਨਿ ਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਵਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਯਾਨਿ ਲਿਂਗਾਨਿ ਸਂਤਿ ਵੈ

ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਤੀਰਥ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਲਿੰਗ ਹਨ,

ਤਾਨ੍ਯਹਂ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਪਰਂ ਕੌਤੂਹਲਂ ਹਿ ਮੇ ।। 5.1.1.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਮੈਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਮੇਰੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਬਹੁਤ ਵੱਧ ਗਈ ਹੈ।

ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਮਾਦ੍ਯਂ ਮਹਾਦੇਵਿ ਸਰ੍ਵਪਾਪਪ੍ਰਣਾਸ਼ਨਮ੍

ਮਹਾਂਦੇਵੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਖੇਤਰ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੀਮੇਰੋਃ ਸਂਨਿਧਾਨੇ ਚ ਸ਼ਿਖਰਂ ਰਤ੍ਨਚਿਹ੍ਨਿਤਮ੍

ਸ਼੍ਰੀ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਦੇ ਕੋਲ ਇਕ ਚੋਟੀ ਹੈ ਜੋ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ।

ਵਿਚਿਤ੍ਰਧਾਤੁਭਿਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਂ ਸ੍ਵਚ੍ਛਸ੍ਫਟਿਕਵੇਦਿਕਮ੍

ਉਹ ਚੋਟੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਾਤਾਂ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਸਾਫ਼ ਸਫ਼ੈਦ ਸਫਟਿਕ ਦਾ ਵੇਦੀ ਹੈ।

ਮृਗਨਾਗੇਨ੍ਦ੍ਰਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਗਜਯੂਥਸਮਾਕੁਲਮ੍

ਉਥੇ ਹਿਰਣ ਤੇ ਸ਼ੇਰਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਹਨ, ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਟੋਲੇ ਵੀ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ।