ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਸ੍ਕਾਨ੍ਦੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਏਕਾਸ਼ੀਤਿਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸਪ੍ਤਮੇ ਪ੍ਰਭਾਸਖਂਡੇ ਤृਤੀਯੇऽਰ੍ਬੁਦਖਣ੍ਡੇ ਜਂਬੂਤੀਰ੍ਥਪ੍ਰਭਾਵਵਰ੍ਣਨਂਨਾਮ षष੍ਟਿਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਸੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਅਠਾਈਂ ਸੰਖਿਆ ਵਾਲੇ ਮਹਾ ਪੁਰਾਣ, ਸਪਤਮ ਪ੍ਰਭਾਸ ਖੰਡ ਦੇ ਤੀਜੇ ਅਰਬੁਦ ਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਜੰਬੂ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਸਠਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਇਆ।
ਯੇਨ ਗਂਗਾ ਧृਤਾ ਰਾਜਨ੍ਨਿਪਤਨ੍ਤੀ ਨਭਸ੍ਤਲਾਤ੍
ਜਿਸ ਨੇ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਫੜਿਆ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਰਹੀ ਸੀ—
ਆਹੂਤਾ ਦੇਵ ਦੇਵੇਨ ਹ੍ਯਚਲੇਸ਼੍ਵਰਰੂਪਿਣਾ
ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਨੇ, ਅਚਲ ਦੇ ਸਵਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਬੁਲਾਇਆ ਸੀ—
ਤਤ੍ਰ ਯਃ ਕੁਰੁਤੇ ਸ੍ਨਾਨਮष੍ਟਮ੍ਯਾਂ ਚ ਸਮਾਹਿਤਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉਥੇ ਅੱਠਵੀਂ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਮਨ ਲਾ ਕੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਸ੍ਕਾਨ੍ਦੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਏਕਾਸ਼ੀਤਿਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸਪ੍ਤਮੇ ਪ੍ਰਭਾਸਖਣ੍ਡੇ ਤृਤੀਯऽਰ੍ਬੁਦਖਣ੍ਡੇ ਗਂਗਾਧਰਤੀਰ੍ਥਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯ ਵਰ੍ਣਨਂਨਾਮੈਕषष੍ਟਿਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਸੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਅਠਾਈਂ ਸੰਖਿਆ ਵਾਲੇ ਮਹਾ ਪੁਰਾਣ, ਸਪਤਮ ਪ੍ਰਭਾਸ ਖੰਡ ਦੇ ਤੀਜੇ ਅਰਬੁਦ ਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਗੰਗਾਧਰ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਾਤਮ ਦਾ ਇਕਸਠਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਇਆ।
ਤਥਾ ਗਂਗੇਸ਼੍ਵਰਂ ਚਾਨ੍ਯਦ੍ਗਙ੍ਗਯਾ ਨਿਰ੍ਮਿਤਂ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਗੰਗੇਸ਼ਵਰ ਹੈ, ਜੋ ਗੰਗਾ ਨੇ ਆਪ ਬਣਾਇਆ ਸੀ।
ਪੁਰਾ ਸਮਭਵਦ੍ਯੁਦ੍ਧਮੁਮਾਯਾਃ ਸਹ ਗਂਗਯਾ
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਉਮਾ ਤੇ ਗੰਗਾ ਵਿਚਕਾਰ ਲੜਾਈ ਹੋਈ ਸੀ।
ਯਯਾ ਸਂਪੂਜਿਤਃ ਸ਼ਂਭੁਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਯਾਸ੍ਯਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍
ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਪੂਜਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ੰਭੂ ਜਲਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇਂਦਾ ਹੈ।
ਏਵਮੁਕ੍ਤਾ ਤਤੋ ਗਂਗਾ ਸਤ੍ਵਰੈਤ੍ਯਾਤ੍ਰ ਪਰ੍ਵਤੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਗੰਗਾ ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਆ ਗਈ।
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਗੌਰ੍ਯਾਥ ਕਟਕਂ ਪਰ੍ਵਤਸ੍ਯ ਮਨੋਹਰਮ੍
ਉਥੇ, ਗੌਰੀ ਦਾ ਸੁੰਦਰ ਡੇਰਾ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਵੇਖ ਕੇ—
ਸਮ੍ਯਕ੍ਛ੍ਰਦ੍ਧਾਸਮੋਪੇਤਾ ਤਤਸ੍ਤੁष੍ਟੋ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਜਦੋਂ ਉਹ ਪੂਰੇ ਭਰੋਸੇ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਗਈ, ਤਾਂ ਮਹਾਂਦੇਵ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਕਟੇਸ਼੍ਵਰਾਖ੍ਯਾ ਚ ਲੋਕੇ ਚਾਸ੍ਯ ਭਵਿष੍ਯਤਿ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਇਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਕਟੇਸ਼ਵਰ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।
ਯਾ ਨਾਰੀ ਪਤਿਨਾ ਮੁਕ੍ਤਾ ਸਪਤ੍ਨੀਦੁਃਖਦੁਃਖਿਤਾ ਸੁਤਸੌਭਾਗ੍ਯਸਂਪਨ੍ਨਾ ਭਰ੍ਤृਪ੍ਰਾਣਸਮਾ ਤਥਾ
ਜਿਹੜੀ ਔਰਤ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਵਲੋਂ ਛੱਡੀ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਸਹੇਲੀ ਦੀ ਪੀੜ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਵਰਗਾ ਪਿਆਰਾ ਸਮਝਦੀ ਹੋਵੇ—
ਗਂਗਯਾਰਾਧਿਤੋ ਦੇਵ ਏਵਮੇਵ ਵਰਂ ਦਦੌ
—ਉਸ ਨੂੰ, ਜਿਵੇਂ ਗੰਗਾ ਨੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਗਵਾਨ ਵਲੋਂ ਵਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਸ਼ੇषਤਸ਼੍ਚ ਨਾਰੀਭਿਃ ਸਪਤ੍ਨੀਦੋषਹਾਨਿਦਮ੍ 7.3.62.
ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਔਰਤਾਂ ਲਈ, ਇਹ ਸਹੇਲੀਆਂ ਵਲੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਸ੍ਕਾਂਦੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਏਕਾਸ਼ੀਤਿਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸਪ੍ਤਮੇ ਪ੍ਰਭਾਸਖਣ੍ਡੇ ਤृਤੀਯੇऽਰ੍ਬੁਦਖਂਡੇ ਕਟੇਸ਼੍ਵਰਗਂਗੇਸ਼੍ਵਰਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਵਰ੍ਣਨਂਨਾਮ ਦ੍ਵਿषष੍ਟਿਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਸੀ ਅਠਾਹਠ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੇ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕਾਂਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸ ਖੰਡ, ਤੀਜੇ ਅਰਬੁਦ ਖੰਡ ਵਿਚ, 'ਕਟੇਸ਼ਵਰ ਤੇ ਗੰਗੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ' ਨਾਮਕ ਬਾਹਠਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
ਅਰ੍ਬੁਦਸ੍ਯ ਮਹਾਰਾਜ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਹਿ ਸਮਾਸਤਃ
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਹੁਣ ਅਰਬੁਦ ਪਹਾੜ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸ ਰਹਿਆਂ ਹਾਂ।
ਵਿਸ੍ਤਰੇਣ ਚ ਸਂਖ੍ਯਾ ਸ੍ਯਾਦਪਿ ਵਰ੍षਸ਼ਤੈਰਪਿ ਪਦੇਪਦੇ ਗृਹਾਣ੍ਯੇਵ ਨਿਰ੍ਮਿਤਾਨਿ ਮਹਰ੍षਿਭਿਃ
ਜੇਕਰ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਸਾਲ ਵੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਲੋਂ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਇਹ ਵਰਣਨ ਹਰ ਪਗ ਤੇ ਸੁਣਨ ਯੋਗ ਹਨ।
ਨ ਤਤ੍ਤੀਰ੍ਥਂ ਨ ਸਾ ਸਿਦ੍ਧਿਰ੍ਨ ਸ ਵृਕ੍ਸ਼ੋ ਮਹੀਪਤੇ
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਕੋਈ ਹੋਰ ਤੀਰਥ, ਕੋਈ ਹੋਰ ਸਿੱਧੀ ਜਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਰੁੱਖ—
ਯੇ ਵਸਂਤਿ ਮਹਾਰਾਜ ਸੁਰਮ੍ਯੇऽਰ੍ਬੁਦਪਰ੍ਵਤੇ
—ਜਿਹੜੇ ਸੁੰਦਰ ਅਰਬੁਦ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਵਰਗਾ ਨਹੀਂ।
ਕਿਂ ਤਸ੍ਯ ਜੀਵਿਤੇਨਾਰ੍ਥਃ ਕਿਂ ਧਨੈਃ ਕਿਂ ਜਪੈਰ੍ਨृਪ
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਜੀਵਨ, ਧਨ ਜਾਂ ਜਪ ਕਰਨ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ—
ਅਪਿ ਕੀਟਪਤਂਗਾ ਯੇ ਪਸ਼ਵਃ ਪਕ੍ਸ਼ਿਣੋ ਮृਗਾਃ
—ਉਥੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਕੀੜੇ, ਪਤੰਗੇ, ਪਸ਼ੂ, ਪੰਛੀ ਜਾਂ ਹਿਰਣਾਂ ਲਈ ਵੀ—
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਮृਤਾ ਮਹਾਰਾਜ ਨਿष੍ਕਾਮਾਃ ਕਾਮਤੋऽਪਿ ਵਾ
—ਜੋ ਉਥੇ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਚਾਹੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ!—
ਯਸ਼੍ਚੈਤਚ੍ਛੁਣੁਯਾਨ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਪੁਰਾਣਂ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਯਾਨ੍ਵਿਤਃ
ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਇਹ ਪੁਰਾਣਾ ਨਿੱਤ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸੁਣਦਾ ਹੈ—
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਯਾਤ੍ਰਾਂ ਤਤ੍ਰ ਸਮਾਚਰੇਤ੍
—ਇਸ ਲਈ, ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ, ਉਥੇ ਯਾਤਰਾ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਸ੍ਕਾਂਦੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਏਕਾਸ਼ੀਤਿਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸਪ੍ਤਮੇ ਪ੍ਰਭਾਸਖਣ੍ਡੇ ਤृਤੀਯੇऽਰ੍ਬੁਦਖਂਡੇऽਰ੍ਬੁਦਖਣ੍ਡਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਫਲਸ਼੍ਰੁਤਿਵਰ੍ਣਨਂਨਾਮ ਤ੍ਰਿषष੍ਟਿਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਸੀ ਅਠਾਹਠ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੇ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕਾਂਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸ ਖੰਡ, ਤੀਜੇ ਅਰਬੁਦ ਖੰਡ ਵਿਚ, 'ਅਰਬੁਦ ਮਹਾਤਮ ਦਾ ਸੁਣਨ ਅਤੇ ਫਲ' ਨਾਮਕ ਤ੍ਰਿਸਠਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
ਸ਼੍ਰੀਜਗਦਂਬਾਯੈ ਨਮਃ ਅਥਾਵਨ੍ਤ੍ਯਖਣ੍ਡੇऽਵਨ੍ਤੀਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਰਭ੍ਯਤੇ ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ ਸ੍ਰष੍ਟਾਰੋऽਪਿ ਪ੍ਰਜਾਨਾਂ ਪ੍ਰਬਲਭਵਭਯਾਦ੍ਯਂ ਨਮਸ੍ਯਂਤਿ ਦੇਵਾ ਯੋ ਹ੍ਯਵ੍ਯਕ੍ਤੇ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟਃ ਪ੍ਰਵਿਹਿਤਮਨਸਾਂ ਧ੍ਯਾਨਯੁਕ੍ਤਾਤ੍ਮਨਾਂ ਚ
ਸ਼੍ਰੀ ਜਗਦੰਬਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੁਣ ਅਵੰਤੀ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਅਵੰਤੀ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਵੀ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਅਪਰਚਿੱਤ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਮਨ ਵਾਲੇ ਹੀ ਪਛਾਣ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਕਥ੍ਯਂਤਾਂ ਤਾਨਿ ਯਤ੍ਨੇਨ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾ ਯੇषੁ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ
ਉਹੀ ਕਰਤੂਤਾਂ ਯਤਨ ਨਾਲ ਦੱਸਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਈਸ਼੍ਵਰ ਉਵਾਚ ਅਸ੍ਤਿ ਲੋਕੇषੁ ਵਿਖ੍ਯਾਤਾ ਗਂਗਾ ਤ੍ਰਿਪਥਗਾ ਨਦੀ
ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਰਾਹਾਂ ਵਾਲੀ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।
ਤਪਨਸ੍ਯ ਸੁਤਾ ਦੇਵੀ ਯਮੁਨਾ ਲੋਕਪਾਵਨੀ
ਸੂਰਜ ਦੀ ਧੀ, ਯਮੁਨਾ ਦੇਵੀ, ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।