ਤਿष੍ਠੇਦ੍ਯੁਗਸਹਸ੍ਰਂ ਤੁ ਪਾਦੇਨੈਕੇਨ ਯਃ ਪੁਮਾਨ੍
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇੱਕ ਪੈਰ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਯੁਗਾਂ ਤੱਕ ਖੜਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—
ਲਂਬਤੇऽਵਾਕ੍ਛਿਰਾ ਯਸ੍ਤੁ ਯੁਗਾਨਾਮਯੁਤਂ ਪੁਮਾਨ੍
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਯੁਗਾਂ ਲਈ ਸਿਰ ਥੱਲੇ ਕਰਕੇ ਲਟਕਦਾ ਹੈ—
ਵ੍ਯੁष੍ਟਿਰ੍ਭਵਤਿ ਯਾ ਪੁਂਸਾਂ ਨ ਸਾ ਕ੍ਰਤੁਸ਼ਤੈਰਪਿ
ਉਥੇ ਜੋ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੌ ਯਗਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
ਪੌषੇ ਮਾਸਿ ਵਿਸ਼ੇषੇਣ ਸ੍ਨਾਨਂ ਬਹੁਫਲਪ੍ਰਦਮ੍
ਪੌਸ਼ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਪੌषੇ ਮਾਸਿ ਵਿਸ਼ੇषੇਣ ਯਃ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਸ੍ਨਾਨਮਾਦृਤਃ ਸ ਯਾਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਸ੍ਥਾਨਂ ਪੁਨਰਾਵृਤ੍ਤਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ ।।2.8.6.
ਪੌਸ਼ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਥਾਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਮੁੜ ਆਉਣ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਪੌषੇ ਮਾਸੇ ਤੁ ਯੋ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਘृਤਾਢ੍ਯਂ ਦੀਪਮੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਪੌਸ਼ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਘੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਵਧੀਆ ਦੀਵਾ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—
ਨਾਨਾਜਨ੍ਮਾਰ੍ਜਿਤਂ ਪਾਪਂ ਸ੍ਵਲ੍ਪਂ ਬਹ੍ਵਪਿ ਵਾ ਭਵੇਤ੍
ਕਈ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠਾ ਹੋਇਆ, ਚਾਹੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਾਂ ਵਧੇਰੇ ਪਾਪ ਹੋਵੇ—
ਆਯੁਰਾਰੋਗ੍ਯਮੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਂ ਸਂਤਤੀਃ ਸੌਖ੍ਯਮੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਲੰਮੀ ਉਮਰ, ਚੰਗੀ ਸਿਹਤ, ਧਨ-ਦੌਲਤ, ਸੰਤਾਨ ਅਤੇ ਸਰਵੋਤਮ ਸੁਖ—
ਯਸ੍ਤੁ ਸ਼ੁਕ੍ਲਤ੍ਰਯੋਦਸ਼੍ਯਾਂ ਪੌषੇऽਤ੍ਰ ਪ੍ਰਯਤੋ ਵ੍ਰਤੀ
ਜੋ ਪੌਸ਼ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਪੱਖ ਦੀ ਤੇਰਵੀ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਵਰਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ,
ਜਾਗਰਂ ਵਿਦਧਦ੍ਰਾਤ੍ਰੌ ਦੀਪਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਤੁ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ
ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਾਗਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਦੀਵੇ ਲਗਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੇਟ ਕਰਦਾ ਹੈ,
ਵੈष੍ਣਵੋ ਵਿष੍ਣੁਪੂਜਾਂ ਚ ਕੁਰ੍ਵਞ੍ਛृਣ੍ਵਨ੍ਹਰੇਃ ਕਥਾਮ੍ ਕਥਾਭਿਃ ਪੁਣ੍ਯਯੁਕ੍ਤਾਭਿਰ੍ਜਾਗृਯਾਚ੍ਛਰ੍ਵਰੀਂ ਨਰਃ
ਵੈਸ਼ਨਵ ਹੋ ਕੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹਰੀ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਰਾਤ ਜਾਗ ਕੇ ਗੁਜ਼ਾਰਦਾ ਹੈ,
ਤਤਃ ਪ੍ਰਭਾਤੇ ਵਿਮਲੇ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਵਿਧਿਵਦਾਦਰਾਤ੍
ਫਿਰ ਸਵੇਰੇ ਸੁੱਚੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ,
ਸ੍ਵਰ੍ਣਂ ਚਾਨ੍ਨਂ ਚ ਵਾਸਾਂਸਿ ਯੋ ਦਦ੍ਯਾਚ੍ਛ੍ਰਦ੍ਧਯਾऽਨ੍ਵਿਤਃ
ਜੋ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਸੋਨਾ, ਖਾਣਾ ਅਤੇ ਕਪੜੇ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ,
ਵਰ੍षੇਵਰ੍षੇ ਤੁ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯੋ ਜਾਗਰਃ ਪੁਣ੍ਯਤਤ੍ਪਰੈਃ
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਸਾਲ ਇਹ ਜਾਗਰਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਹਨ,
ਹਰਿਃ ਪੂਜ੍ਯੋ ਦ੍ਵਿਜਾਃ ਸਮ੍ਯਕ੍ਸਂਤੋष੍ਯਾਃ ਸ਼ਕ੍ਤਿਤੋ ਨਰੈਃ ਭਵਂਤਿ ਨਿਰ੍ਵਿषਾਃ ਸਰ੍ਪਾ ਯਥਾ ਤਾਰ੍ਕ੍ਸ਼੍ਯਸ੍ਯ ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍ 2.8.6.
ਹਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਸੱਪ ਵੀ ਤਾਰਕਸ਼ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵਾਂਗ ਨਿਰਵਿਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ,
ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਨਾਤੋ ਦਿਵਂ ਯਾਤਿ ਅਤ੍ਰ ਸ੍ਨਾਤਃ ਸੁਖੀ ਭਵੇਤ
ਜੋ ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਰਗ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਇੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,
ਤ੍ਰਿषੁ ਲੋਕੇषੁ ਯੇ ਕੇਚਿਤ੍ਪ੍ਰਾਣਿਨਃ ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਤੇ
ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਜਿੰਨੇ ਵੀ ਜੀਵ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ,
ਭੂਤਾਨਾਮਿਹ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਦੁਃਖੋਪਹਤਚੇਤਸਾਮ੍
ਇੱਥੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹਨ,
ਸਪ੍ਤਾਵਰਾਨ੍ਸਪ੍ਤਪਰਾਨ੍ਪੁਰੁषਸ਼੍ਚਾਤ੍ਮਨਾਸਹ
ਸੱਤ ਹੇਠਲੇ ਤੇ ਸੱਤ ਉੱਪਰਲੇ, ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਸਮੇਤ,
ਜਾਤ੍ਯਂਧੈਰਿਹ ਤੇ ਤੁਲ੍ਯਾਸ੍ਤਥਾ ਪਂਗੁਭਿਰੇਵ ਚ
ਇੱਥੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਤੀ ਅੰਨ੍ਹੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਬਰਾਬਰ ਹਨ, ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੰਗੜੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ,
ਵਰ੍ਣਾਨਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਯਦ੍ਵਤ੍ਤਥਾ ਤੀਰ੍ਥੇषੁ ਸਂਗਮਃ
ਜਿਵੇਂ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਵਿਚ ਵੀ,
ਅਤ੍ਰ ਸ੍ਨਾਨੇਨ ਦਾਨੇਨ ਯਥਾ ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਜਿਤੇਂਦ੍ਰਿਯਃ
ਇੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਦਾਨ ਤੇ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਪਾ ਕੇ,
ਨਰੋ ਵਾ ਯਦਿ ਵਾ ਨਾਰੀ ਵਿਧਿਵਤ੍ਸ੍ਨਾਨਮਾਚਰੇਤ੍
ਮਰਦ ਜਾਂ ਔਰਤ, ਦੋਵੇਂ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ,
ਯਥਾ ਵਹ੍ਨਿਰ੍ਦਹੇਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਸ਼ੁष੍ਕਮਾਰ੍ਦ੍ਰਮਥਾਪਿ ਵਾ
ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਸੁੱਕਾ ਜਾਂ ਗੀਲਾ, ਸਭ ਕੁਝ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ,
ਏਕਤਃ ਸਰ੍ਵਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਨਾਨਾਵਿਧਿਫਲਾਨਿ ਵੈ 2.8.6.
ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫਲ ਹਨ,
ਸਰ੍ਵਤੀਰ੍ਥਾਵਗਾਹਸ੍ਯ ਫਲਂ ਯਾਦृਕ੍ਸ੍ਮृਤਂ ਸ਼੍ਰੁਤੌ
ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਜੋ ਫਲ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿਚ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ,
ਗੋਪ੍ਰਤਾਰਾਭਿਧਂ ਤੀਰ੍ਥਮਪਰਂ ਵਰ੍ਤਤੇऽਨਘ
ਇੱਕ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਗੋਪ੍ਰਤਾਰਾ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ।
ਯਤ੍ਰ ਸ੍ਨਾਨੇਨ ਦਾਨੇਨ ਨ ਸ਼ੋਚਤਿ ਨਰਃ ਕ੍ਵਚਿਤ੍
ਜਿੱਥੇ ਇਨਸਾਨ ਨੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਤੇ ਦਾਨ ਦੇਣ ਨਾਲ ਕਦੇ ਵੀ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਵਾਰਾਣਸ੍ਯਾਂ ਯਥਾ ਵਿਦ੍ਵਨ੍ਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ ਮਣਿਕਰ੍ਣਿਕਾ
ਜਿਵੇਂ ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿਚ ਮਣਿਕਰਨਿਕਾ ਹੈ, ਹੇ ਗਿਆਨਵਾਨ।
ਨੈਮਿषੇ ਚਕ੍ਰਵਾਪੀ ਤੁ ਯਥਾ ਤੀਰ੍ਥਤਮਾ ਸ੍ਮृਤਾ
ਤਿਵੇਂ ਨੈਮੀਸ਼ ਵਿਚ ਚਕਰਵਾਪੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤੀਰਥ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।