ਸ੍ਵਯਂ ਗਤ੍ਵਾ ਤਮੁਦ੍ਦੇਸ਼ਂ ਸਾਮਾਤ੍ਯਃ ਸਸੁਹृਜ੍ਜਨਃ
ਉਹ ਖੁਦ, ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ, ਉਸ ਥਾਂ ਤੇ ਗਿਆ,
ਹਾ ਵਤ੍ਸ ਮਾਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਕਿਂ ਤ੍ਵਂ ਸਂਪ੍ਰਸ੍ਥਿਤੋ ਦਿਵਮ੍
ਹਾਏ ਪੁੱਤਰ! ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਤੂੰ ਅਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਕਿਉਂ ਚਲਿਆ ਗਿਆ?
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਪਿ ਮਹਾਰਣ੍ਯੇ ਗਚ੍ਛਮਾਨਃ ਪੁਰਾਦਹਮ੍ ॥।? ਅਪਿ ਸਂਧਾਰ੍ਯਮਾਣੇਨ ਅਨੁਯਾਤਸ੍ਤ੍ਵਯਾ ਤਦਾ
ਉਸ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਸ਼ਹਿਰ ਛੱਡ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਮੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਆਇਆ ਸੀ।
ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇऽਪਿ ਕਬਂਧਾਖ੍ਯੇ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੇ ਬਲਵਤ੍ਤਰੇ
ਜਦੋਂ ਉਹ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਕਬੰਧ ਨਾਮਕ ਰਾਖਸ਼ ਆ ਗਿਆ,
ਯੇਨੇਨ੍ਦ੍ਰਜਿਦ੍ਧਤੋ ਯੁਦ੍ਧੇ ਤਾਦृਗ੍ਰੂਪੋ ਨਿਸ਼ਾਚਰਃ
ਜਿਸ ਨੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਰਾਖਸ਼ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ,
ਯੇਨ ਸ਼ੂਰ੍ਪਣਖਾ ਧ੍ਵਸ੍ਤਾ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੀ ਸਾ ਚ ਦਾਰੁਣਾ
ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਡਰਾਉਣੀ ਰਾਖਸ਼ਣੀ ਸ਼ੂਰਨਖਾ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ,
ਯਦ੍ਬਾਹੁਬਲਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਮਯਾ ਧ੍ਵਸ੍ਤਾ ਨਿਸ਼ਾਚਰਾਃ ।?
ਜਿਸ ਦੀ ਬਾਂਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ,
ਹਾ ਵਤ੍ਸ ਕ੍ਵ ਗਤੋ ਮਾਂ ਤ੍ਵਂ ਵਿਮੁਚ੍ਯ ਭ੍ਰਾਤਰਂ ਨਿਜਮ੍ ੬.੧੦੦.
ਹਾਏ ਪੁੱਤ, ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਭਰਾ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿੱਥੇ ਚਲਾ ਗਿਆ?
ਮਾਤृਭਿਃ ਸਹਿਤੋ ਦੀਨਃ ਸ਼ੋਕੇਨ ਮਹਤਾਨ੍ਵਿਤਃ
ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਵੱਡੇ ਗਮ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ ਸੀ।
ਤਤਸ੍ਤੇ ਮਂਤ੍ਰਿਣਸ੍ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰੋਚੁਸ੍ਤਂ ਵੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਦੁਃਖਿਤਮ੍ ॥। ਵਿਲਪਂਤਂ ਰਘੁਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀਜਨੇਨ ਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍
ਫਿਰ ਉਸਦੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੇ, ਉਸਨੂੰ ਦੁਖੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਨੂੰ, ਜੋ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਆਖਿਆ।
ਕੁਰੁष੍ਵ ਚ ਯਥੇਦਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਸਾਂਪ੍ਰਤਂ ਚੌਰ੍ਧ੍ਵਦੈਹਿਕਮ੍
ਹੁਣ ਜੋ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਠੀਕ ਹੈ, ਉਹ ਕਰ ਅਤੇ ਉਚਿਤ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰ।
ਨष੍ਟਂ ਮृਤਮਤੀਤਂ ਚ ਯੇ ਸ਼ੋਚਨ੍ਤਿ ਕੁਬੁਦ੍ਧਯਃ
ਜੋ ਮੰਦੇ ਸੋਚ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਗੁਆਚੀ, ਮਰੀ ਜਾਂ ਲੰਘ ਚੁੱਕੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲਈ ਦੁਖ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਏਵਂ ਤੇ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਣਃ ਪ੍ਰੋਚ੍ਯ ਤਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਕਲੇਵਰਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੇ ਆਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸਦਾ ਸਰੀਰ ਚੁੱਕ ਲਿਆ।
ਕਰ੍ਪੂਰਾਗੁਰੁਮਿਸ਼੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਤਥਾਨ੍ਯੈਃ ਸੁਸੁਗਨ੍ਧਿਭਿਃ
ਕਪੂਰ, ਅਗਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੁਗੰਧਤ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ,
ਚਨ੍ਦਨਾਗੁਰੁਕਾष੍ਠੈਸ਼੍ਚ ਚਿਤਿਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਸੁਵਿਸ੍ਤਰਾਮ੍
ਚੰਦਨ ਅਤੇ ਅਗਰ ਦੀ ਲੱਕੜ ਨਾਲ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਚੌੜੀ ਚਿਤਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ।
ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਂਤਰੇ ਜਾਤਂ ਤਤ੍ਰਾਸ਼੍ਚਰ੍ਯਂ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਃ
ਉਸ ਵੇਲੇ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਉਥੇ ਇਕ ਅਚੰਭਾ ਵਾਪਰਿਆ।
ਯਾਵਤ੍ਤੇਂऽਤਃ ਸਮਾਰੋਪ੍ਯ ਚਿਤਾਂ ਤਸ੍ਯ ਕਲੇਵਰਮ੍
ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸਦਾ ਸਰੀਰ ਚਿਤਾ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ,
ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਂਤਰੇ ਵਾਣੀ ਨਿਰ੍ਗਤਾ ਗਗਨਾਂਗਣਾਤ੍ ੬.੧੦੦.
ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਆਵਾਜ਼ ਆਈ।
ਰਾਮਰਾਮ ਮਹਾਬਾਹੋ ਮਾ ਤ੍ਵਂ ਸ਼ੋਕਪਰੋ ਭਵ
ਹੇ ਰਾਮ, ਵੱਡੀ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਿਆ, ਤੂੰ ਗਮ ਵਿੱਚ ਨਾ ਡੁੱਬ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਜ੍ਞਾਨਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਸਂਨ੍ਯਸ੍ਤਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ
ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈ ਚੁੱਕਾ ਹੋਵੇ,
ਤਵਾਯਂ ਬਾਂਧਵੋ ਰਾਮ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਸਦਨਂ ਗਤਃ। ਬ੍ਰਹ੍ਮਦ੍ਵਾਰੇਣ ਚਾਤ੍ਮਾਨਂ ਨਿष੍ਕ੍ਰਮ੍ਯ ਸੁਮਹਾਯਸ਼ਾਃ
ਰਾਮਾ, ਤੇਰਾ ਇਹ ਸੱਜਣ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਘਰ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਵੱਡੀ ਇਜ਼ਤ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ।
ਅਥ ਤੇ ਮਂਤ੍ਰਿਣਃ ਪ੍ਰੋਚੁਸ੍ਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾऽऽਕਾਸ਼ਗਂ ਵਚਃ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੋ ਗਮ੍ਯਤਾਂ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸ੍ਵਭਵਨੇ ਵਿਭੋ
ਫਿਰ ਤੇਰੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੇ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਆਈ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਆਖਿਆ, 'ਲਕਸ਼ਮਣ, ਤੂੰ ਜਲਦੀ ਉੱਥੋਂ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਚਲਾ ਜਾ, ਮਾਲਕ।'
ਚਿਨ੍ਤ੍ਯਨ੍ਤਾਂ ਰਾਜਕਾਰ੍ਯਾਣਿ ਤਥਾ ਯਚ੍ਚੌਰ੍ਧ੍ਵਦੈਹਿਕਮ੍
ਹੁਣ ਰਾਜ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚੋ ਅਤੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਵੀ, ਜੋ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਨਾਹਂ ਗृਹਂ ਗਮਿष੍ਯਾਮਿ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੇਨ ਵਿਨਾऽਧੁਨਾ
ਹੁਣ ਮੈਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਘਰ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗਾ।
ਏष ਪੁਤ੍ਰੋ ਮਯਾ ਦਤ੍ਤਃ ਕੁਸ਼ਾਖ੍ਯੋ ਮਮ ਸਂਮਤਃ
ਇਹ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਕੁਸ਼ਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਤੇ ਮੈਂ ਹੀ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤਤੋ ਰਾਮੋ ਗਨ੍ਤੁਕਾਮੋ ਦਿਵਾਲਯਮ੍
ਇਹ ਗੱਲ ਆਖ ਕੇ, ਰਾਮਾ ਫਿਰ ਦਿਵ੍ਯ ਲੋਕ ਵੱਲ ਜਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ ਉੱਥੇ ਤੁਰ ਪਿਆ।
ਮਯਾ ਤਸ੍ਯ ਤਦਾ ਦਤ੍ਤਂ ਲਂਕਾਯਾਂ ਰਾਜ੍ਯਮਕ੍ਸ਼ਯਮ੍
ਉਸ ਵੇਲੇ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਲੰਕਾ ਦਾ ਅਟੱਲ ਰਾਜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਅਤਿਕ੍ਰੂਰਤਰਾ ਜਾਤੀ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਨਾਂ ਯਤਃ ਸ੍ਮृਤਾ ੬.੧੦੦.
ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਜਾਤ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਠੋਰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਚ੍ਚੇਦ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਭਾਵੇਨ ਸ ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਵਿਭੀषਣਃ
ਜੇਕਰ ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵਾਲਾ ਸੁਭਾਉ ਰੱਖੇ,
ਤਂ ਦੇਵਾਃ ਸੂਦਯਿष੍ਯਂਤਿ ਉਪਾਯੈਃ ਸਾਮਪੂਰ੍ਵਕੈਃ
ਤਾਂ ਦੇਵਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਤੇ ਫਿਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਣਗੇ।