ਅਥ ਯਾਤੇ ਮੁਨੌ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਦੁਰ੍ਵਾਸਸਿ ਤਦਂਤਿਕਾਤ੍
ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਦੁਰਵਾਸਾ ਰਿਸ਼ੀ ਉਥੋਂ ਚਲਾ ਗਿਆ,
ਏਤਤ੍ਖਙ੍ਗਂ ਗृਹੀਤ੍ਵਾਸ਼ੁ ਮਾਂ ਪ੍ਰਭੋ ਵਿਨਿਪਾਤਯ
ਇਹ ਤਲਵਾਰ ਲੈ ਕੇ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਰੰਤ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇ।
ਤਤੋ ਰਾਮਸ਼੍ਚਿਰਾਤ੍ਸ੍ਮृਤ੍ਵਾ ਤਾਂ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਂ ਸ੍ਵਯਂ ਕृਤਾਮ੍
ਫਿਰ, ਰਾਮ ਨੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੀ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਯਾਦ ਕੀਤੀ।
ਤਤੋऽਤਿਚਿਂਤਯਾਮਾਸ ਵ੍ਯਾਕੁਲੇਨਾਂਤਰਾਤ੍ਮਨਾ
ਫਿਰ, ਉਸ ਨੇ ਅੰਦਰੋਂ ਬਹੁਤ ਚਿੰਤਾ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਬਹੁਤ ਉਲਝਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਤਂ ਦੀਨਵਦਨਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਨਿਃष੍ਵਸਂਤਂ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਃ
ਉਸ ਨੂੰ ਉਦਾਸ ਚਿਹਰਾ ਤੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਆਹ ਭਰਦੇ ਵੇਖ ਕੇ,
ਏष ਏਵ ਪਰੋ ਧਰ੍ਮੋ ਭੂਪਤੀਨਾਂ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ
ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਫਰਜ ਹੈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਰਾਜਿਆਂ ਲਈ,
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤ੍ਵਯਾ ਪ੍ਰਭੋ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਸ੍ਵਯਮੇਵ ਮਮਾਗ੍ਰਤਃ
ਇਸ ਲਈ, ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਸੀਂ ਖੁਦ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਹ ਗੱਲ ਦੱਸ ਚੁੱਕੇ ਹੋ,
ਤਦਹਂ ਚਾਗਤਸ੍ਤਾਤ ਭਯਾਦ੍ਦੁਰ੍ਵਾਸਸੋ ਮੁਨੇਃ ੬.੧੦੦.
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਪਿਆਰੇ, ਮੈਂ ਮੁਨੀ ਦੁਰਵਾਸਾ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ,
ਤਤਃ ਸਂਮਂਤ੍ਰ੍ਯ ਸੁਚਿਰਂ ਮਂਤ੍ਰਿਭਿਃ ਸਹਿਤੋ ਨृਪਃ
ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਲੰਬੀ ਸਲਾਹ-ਮਸ਼ਵਰਾ ਕਰਕੇ,
ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਂ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਵਿਨਯਾਵਨਤਂ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ, ਜੋ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਖੜਾ ਸੀ, ਸੰਮਾਨ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ,
ਵ੍ਰਜ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ ਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤ੍ਵਂ ਮਯਾ ਦੇਸ਼ਾਤਰਂ ਦ੍ਰੁਤਮ੍
ਲਕਸ਼ਮਣ, ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਵੱਲੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈਂ; ਜਲਦੀ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ ਚਲਾ ਜਾ,
ਨ ਮਯਾ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਭੂਯਸ੍ਤਵ ਕਾਰ੍ਯਂ ਕਥਂਚਨ
ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਮੁੜ ਮਿਲਣ ਦੀ ਕੋਈ ਚਾਹ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ,
ਤਸ੍ਯ ਤਦ੍ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਣਿਪਤ੍ਯ ਤਤਃ ਪਰਮ੍
ਉਹ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਗਹਿਰੀ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ,
ਅਕृਤ੍ਵਾਪਿ ਸਮਾਲਾਪਂ ਕੇਨਚਿਨ੍ਨਿਜਮਂਦਿਰੇ
ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਨਾ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿਚ ਚਲਾ ਗਿਆ,
ਤਤੋऽਸੌ ਸਰਯੂਂ ਗਤ੍ਵਾऽਵਗਾਹ੍ਯਾਥ ਚ ਤਜ੍ਜਲਮ੍
ਫਿਰ ਉਹ ਸਰਯੂ ਨਦੀ ਤੇ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਜਲ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ,
ਪਦ੍ਮਾਸਨਂ ਵਿਧਾਯਾਥ ਨ੍ਯਸ੍ਯਾਤ੍ਮਾਨਂ ਤਥਾਤ੍ਮਨਿ
ਉਸ ਨੇ ਪਦਮ-ਆਸਨ ਲਗਾ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਟਿਕਾ ਲਿਆ,
ਅਥ ਤਦ੍ਰਾਘਵੋ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਮਹਤ੍ਤੇਜੋ ਵਿਯਦ੍ਗਤਮ੍
ਫਿਰ ਰਾਘਵ ਨੇ ਉਹ ਵੱਡੀ ਜੋਤ ਅਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਚੜ੍ਹਦੀ ਹੋਈ ਵੇਖੀ,
ਅਥ ਮਰ੍ਤ੍ਯੇ ਪਰਿਤ੍ਯਕ੍ਤੇ ਤੇਜਸਾ ਤੇਨ ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ ੬.੧੦੦.
ਜਦੋਂ ਮਾਨਵ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਉਸ ਜੋਤ ਨੇ ਉਸ ਪਲ ਵਿਚ,
ਪਪਾਤ ਭੂਤਲੇ ਕਾਯਂ ਕਾष੍ਠਲੋष੍ਟੋਪਮਂ ਦ੍ਰੁਤਮ੍
ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਲੱਕੜ ਜਾਂ ਮਿੱਟੀ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਤੇ ਡਿੱਗ ਗਿਆ,
ਤਤਸ੍ਤੁ ਰਾਘਵਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਂ ਗਤਜੀਵਿਤਮ੍
ਫਿਰ ਰਾਘਵ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ,
ਸ੍ਵਯਂ ਗਤ੍ਵਾ ਤਮੁਦ੍ਦੇਸ਼ਂ ਸਾਮਾਤ੍ਯਃ ਸਸੁਹृਜ੍ਜਨਃ
ਉਹ ਖੁਦ, ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ, ਉਸ ਥਾਂ ਤੇ ਗਿਆ,
ਹਾ ਵਤ੍ਸ ਮਾਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਕਿਂ ਤ੍ਵਂ ਸਂਪ੍ਰਸ੍ਥਿਤੋ ਦਿਵਮ੍
ਹਾਏ ਪੁੱਤਰ! ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਤੂੰ ਅਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਕਿਉਂ ਚਲਿਆ ਗਿਆ?
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਪਿ ਮਹਾਰਣ੍ਯੇ ਗਚ੍ਛਮਾਨਃ ਪੁਰਾਦਹਮ੍ ॥।? ਅਪਿ ਸਂਧਾਰ੍ਯਮਾਣੇਨ ਅਨੁਯਾਤਸ੍ਤ੍ਵਯਾ ਤਦਾ
ਉਸ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਸ਼ਹਿਰ ਛੱਡ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਮੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਆਇਆ ਸੀ।
ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇऽਪਿ ਕਬਂਧਾਖ੍ਯੇ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੇ ਬਲਵਤ੍ਤਰੇ
ਜਦੋਂ ਉਹ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਕਬੰਧ ਨਾਮਕ ਰਾਖਸ਼ ਆ ਗਿਆ,
ਯੇਨੇਨ੍ਦ੍ਰਜਿਦ੍ਧਤੋ ਯੁਦ੍ਧੇ ਤਾਦृਗ੍ਰੂਪੋ ਨਿਸ਼ਾਚਰਃ
ਜਿਸ ਨੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਰਾਖਸ਼ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ,
ਯੇਨ ਸ਼ੂਰ੍ਪਣਖਾ ਧ੍ਵਸ੍ਤਾ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੀ ਸਾ ਚ ਦਾਰੁਣਾ
ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਡਰਾਉਣੀ ਰਾਖਸ਼ਣੀ ਸ਼ੂਰਨਖਾ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ,
ਯਦ੍ਬਾਹੁਬਲਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਮਯਾ ਧ੍ਵਸ੍ਤਾ ਨਿਸ਼ਾਚਰਾਃ ।?
ਜਿਸ ਦੀ ਬਾਂਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ,
ਹਾ ਵਤ੍ਸ ਕ੍ਵ ਗਤੋ ਮਾਂ ਤ੍ਵਂ ਵਿਮੁਚ੍ਯ ਭ੍ਰਾਤਰਂ ਨਿਜਮ੍ ੬.੧੦੦.
ਹਾਏ ਪੁੱਤ, ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਭਰਾ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿੱਥੇ ਚਲਾ ਗਿਆ?
ਮਾਤृਭਿਃ ਸਹਿਤੋ ਦੀਨਃ ਸ਼ੋਕੇਨ ਮਹਤਾਨ੍ਵਿਤਃ
ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਵੱਡੇ ਗਮ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ ਸੀ।
ਤਤਸ੍ਤੇ ਮਂਤ੍ਰਿਣਸ੍ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰੋਚੁਸ੍ਤਂ ਵੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਦੁਃਖਿਤਮ੍ ॥। ਵਿਲਪਂਤਂ ਰਘੁਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀਜਨੇਨ ਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍
ਫਿਰ ਉਸਦੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੇ, ਉਸਨੂੰ ਦੁਖੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਨੂੰ, ਜੋ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਆਖਿਆ।