ਤਤੋ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮ੍ਯਸ਼ੇषੇਣ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਂ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮਾਃ
ਹੁਣ ਮੈਂ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਾਂਗਾ—ਸੁਣੋ, ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ।
ਅਨ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਦਿਵਸੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਸ ਤਦਾ ਰਘੁਨਂਦਨਃ
ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਹੋਰ ਦਿਨ ਆਇਆ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਰਘੁਨੰਦਨ (ਰਾਮ) ਨੇ ਇਹ ਕੀਤਾ।
ਏਤਤ੍ਪੁਨਰ੍ਦਿਨਂ ਚਾਨ੍ਯਦ੍ਯਤ੍ਰ ਤੇਨ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਃ
ਤੇ ਫਿਰ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਦਿਨ, ਉਸ ਨੇ ਉਥੇ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।
ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਕਿਂ ਦੁਃਖਂ ਸਂਜਾਤਂ ਤਤ੍ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਯ
ਜਦ ਉਹ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਦੁੱਖ ਹੋਇਆ? ਉਹ ਦੱਸੋ।
ਲੋਕਾਪਵਾਦਸਂਤ੍ਰਸ੍ਤਸ੍ਤਤੋ ਰਾਜ੍ਯਂ ਚਕਾਰ ਸਃ ॥ ੬.੯੯.
ਜਨਤਾ ਦੀ ਨਿੰਦਿਆ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਰਾਜ ਸੰਭਾਲਿਆ।
ਦਸ਼ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਦਸ਼ਵਰ੍षਸ਼ਤਾਨਿ ਚ
ਉਸ ਨੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੇ ਦਸ ਸੌ ਸਾਲ ਰਾਜ ਕੀਤਾ।
ਤੇਨੋਕ੍ਤਂ ਦੇਵਰਾਜੇਨ ਪ੍ਰੇषਿਤੋऽਹਂ ਤਵਾਂਤਿਕਮ੍
ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਹਾਂ।'
ਤਸ੍ਯੈਵਮੁਪਵਿष੍ਟਸ੍ਯ ਮਂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ
ਜਦ ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਮੰਤਰ ਸਥਾਨ 'ਚ ਬੈਠਾ ਸੀ, ਉਸ ਵੇਲੇ...
ਤਤਃ ਕੋਪਪਰੀਤਾਤ੍ਮਾ ਦੂਤਃ ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਸਾਦਰਮ੍
ਫਿਰ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਦੂਤ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਯਥਾ ਦਂष੍ਟ੍ਰਾਚ੍ਯੁਤਃ ਸਰ੍ਪੋ ਨਾਗੋ ਵਾ ਮਦਵਰ੍ਜਿਤਃ
ਜਿਵੇਂ ਜ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਵੰਞਾ ਸੱਪ ਜਾਂ ਨਾਗ ਬੇਅਸਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸੇਯਂ ਤਵ ਰਘੁਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਨਾਜ੍ਞਾਸ੍ਤਿ ਪ੍ਰਤਿਵੇਦ੍ਮ੍ਯਹਮ੍
ਇਹੀ ਹਾਲ ਤੇਰਾ ਹੈ, ਰਘੁਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ; ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਕੋਈ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਮੈਂ ਤੇਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ।
ਤਸ੍ਯ ਤਦ੍ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਕੋਪਸਂਰਕ੍ਤਲੋਚਨਃ ੬.੯੯.
ਉਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਗਈਆਂ।
ਮਮਾਤ੍ਰ ਸਂਨਿਵਿष੍ਟਸ੍ਯ ਸਹਾਨੇਨ ਪ੍ਰਜਲ੍ਪਤਃ ਸ੍ਵਹਸ੍ਤੇਨ ਨ ਸਂਦੇਹਃ ਸੂਦਯਿष੍ਯਾਮਿ ਤਂ ਦ੍ਰੁਤਮ੍
ਜਦ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ — ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਤੁਰੰਤ ਮਾਰ ਦੇਵਾਂਗਾ।
ਨ ਹਨ੍ਮਿ ਯਦਿ ਤਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮਤ੍ਰ ਮੇ ਦृष੍ਟਿਗੋਚਰਮ੍
ਜੇ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਆਉਣ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਮਾਰਿਆ।
ਏਵਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਤ੍ਵਯਾ ਭਾਵ੍ਯਮਸਂਸ਼ਯਮ੍
ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਤੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
ਤਮੋਮਿਤ੍ਯੇਵ ਸਂਪ੍ਰੋਚ੍ਯ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਃ ਸ਼ੁਭਲਕ੍ਸ਼ਣਃ
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਸ਼ੁਭ ਲਕੜਾਂ ਵਾਲਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ 'ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੋ' ਕਿਹਾ।
ਦੇਵਦੂਤੋऽਪਿ ਰਾਮੇਣ ਸਮਂ ਚਕ੍ਰੇ ਤਤਃ ਪਰਮ੍
ਫਿਰ, ਦਿਵਿਆ ਦੂਤ ਰਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋ ਗਿਆ।
ਸ ਚ ਵ੍ਯਾਪਾਦਿਤੋ ਦੁष੍ਟਃ ਪਾਪਸ੍ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਕਂਟਕਃ
ਉਹ ਦੁਸ਼ਟ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੁਸੀਬਤ, ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ।
ਕृਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਮਹਾਭਾਗ ਦੇਵ ਕृਤ੍ਯਂ ਤ੍ਵਯਾऽਧੁਨਾ
ਹੇ ਮਹਾਨ ਭਾਗ ਵਾਲੇ, ਹੇ ਦੇਵਤਾ, ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਹੁਣ ਪੂਰੇ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਯਦਿ ਤੇ ਰੋਚਤੇ ਚਿਤ੍ਤੇ ਨੋਪਰੋਧੇਨ ਸਾਂਪ੍ਰਤਮ੍ ਸ੍ਵਰ੍ਗਲੋਕਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਮਰ੍ਤ੍ਯਲੋਕਂ ਸੁਨਿਂਦਿਤਮ੍
ਜੇ ਤੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਲੱਗੇ, ਹੁਣ ਕੋਈ ਰੋਕ ਨਹੀਂ; ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਛੱਡ ਕੇ, ਤੂੰ ਮਰਤ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰੋਵਾਚਾਥ ਕ੍ਸ਼ੁਧਾਵਿष੍ਟਃ ਕ੍ਵਾਸੌ ਕ੍ਵਾਸੌ ਰਘੂਤ੍ਤਮਃ
ਫਿਰ, ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਰਘੁਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ?'
ਤਸ੍ਮਾਦਤ੍ਰੈਵ ਵਿਪ੍ਰੇਂਦ੍ਰ ਮੁਹੂਰ੍ਤਂ ਪਰਿਪਾਲਯ ॥੬.੯੯.
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਇੱਥੇ ਥੋੜਾ ਸਮਾਂ ਉਡੀਕ ਕਰ।
ਯਾਵਤ੍ਸਾਂਤ੍ਵਯਤੇ ਰਾਮੋ ਦੂਤਂ ਸ਼ਕ੍ਰਸਮੁਦ੍ਭਵਮ੍
ਜਦ ਤਕ ਰਾਮ, ਇੰਦਰ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਦੂਤ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰ ਲੈਂਦਾ।
ਸ਼ਾਪਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਕੁਲਂ ਸਰ੍ਵਂ ਤਦ੍ਧਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕੇ, ਮੈਂ ਪੂਰਾ ਕੁਲ ਖਾ ਜਾਵਾਂਗਾ — ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
ਮਮਾਪਿ ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਦਨ੍ਯਨ੍ਨ ਕਿਂਚਿਦ੍ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਗੁਰੁ
ਮੇਰੀ ਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਹੇ ਗੁਰੂ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤੇ ਚਿਂਤਯਾਮਾਸ ਦੁਃਖਿਤਃ
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ।
ਏਵਂ ਸ ਨਿਸ਼੍ਚਯਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਤਤੋ ਰਾਮਮੁਪਾਦ੍ਰਵਤ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਸਚੇ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਰਾਮ ਦੇ ਕੋਲ ਆ ਗਿਆ।
ਦੁਰ੍ਵਾਸਾ ਮੁਨਿਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲੋ ਦੇਵ ਤੇ ਦ੍ਵਾਰਿ ਤਿष੍ਠਤਿ
ਦੁਰਵਾਸਾ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੇਰੇ ਦਰਵਾਜੇ ਤੇ ਖੜਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯ ਤਦ੍ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤਤੋ ਦੂਤਮੁਵਾਚ ਤਮ੍ ਅਹਂ ਸਂਵਤ੍ਸਰਸ੍ਯਾਂਤ ਆਗਮਿष੍ਯਾਮਿ ਤੇਂऽਤਿਕੇ
ਉਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਦੂਤ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਮੈਂ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਵਾਂਗਾ।'
ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਵਿਸृਜ੍ਯਾਥ ਤਂ ਦੂਤਂ ਪ੍ਰਾਹ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਮ੍
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਦੂਤ ਨੂੰ ਰੁਖਸਤ ਕੀਤਾ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।