ਅਲਕ੍ਸ਼੍ਯਂ ਵੀਕ੍ਸ਼ਯਾਮਾਸ ਸ੍ਵਾਸਨਂ ਦੂਰਮਾਸ੍ਥਿਤਃ
ਉਹ ਚੁੱਪਚਾਪ ਦੂਰੋਂ ਆਪਣੇ ਅਸਨ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲੱਗਾ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਚਲਿਆ।
ਤਤਃ ਸ਼ਕ੍ਰਸਮਾਦੇਸ਼ਾਦੁਤ੍ਥਾਯ ਸੁਰਕਿਂਕਰਃ ੬.੯੭.
ਫਿਰ ਇੰਦਰ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਨੌਕਰ ਉਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ।
ਤਦ੍ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਕੋਪਸਂਪਨ੍ਨਃ ਸ ਰਾਜਾऽਭ੍ਯੇਤ੍ਯ ਵਾਸਵਮ੍
ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵਾਸਵ ਦੇ ਕੋਲ ਗਿਆ।
ਕਿਂ ਮਯਾ ਨਿਹਤਾ ਵਿਪ੍ਰਾਃ ਕਿਂ ਵਾ ਵਿਪ੍ਰਸਮੁਦ੍ਭਵਮ੍
ਕੀ ਮੈਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਹੈ ਜਾਂ ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਕੋਈ ਗੱਲ ਹੈ?
ਕਿਂ ਵਾ ਨष੍ਟੋऽਸ੍ਮਿ ਸਂਗ੍ਰਾਮੇ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸ਼ਤ੍ਰੂਨ੍ਸਮਾਗਤਾਨ੍
ਜਾਂ ਮੈਂ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਵੇਖ ਕੇ ਮਰ ਗਿਆ ਹਾਂ?
ਮਮ ਰਾਜ੍ਯੇऽਥਵਾ ਸ਼ਕ੍ਰ ਦੁਰ੍ਬਲੋ ਬਲਵਤ੍ਤਰੈਃ
ਜਾਂ ਇੰਦਰ, ਮੇਰੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਤਾਕਤਵਾਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹਾਂ?
ਕਿਂ ਵਾ ਰਾਜ੍ਯੇ ਮਦੀਯੇ ਚ ਜਾਯਤੇ ਯੋਨਿਵਿਪ੍ਲਵਃ
ਜਾਂ ਮੇਰੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਕੁਲ ਦੀ ਉਲਟ-ਪੁਲਟ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ?
ਕਿਂ ਵਾ ਦੁਰ੍ਜਨਵਾਕ੍ਯੇਨ ਦੂषਿਤੋ ਦੋषਵਰ੍ਜਿਤਃ
ਜਾਂ ਮੈ ਬੁਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਬਦਨਾਮ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੈਂ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹਾਂ?
ਕਿਂ ਵਾ ਚੌਰੋऽਥ ਪਾਪੋ ਵਾ ਗृਹੀਤੋ ਦੋषਵਾਨ੍ਸ੍ਵਯਮ੍
ਜਾਂ ਮੈਂ ਚੋਰ ਜਾਂ ਪਾਪੀ ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਸਮੇਤ ਫੜਿਆ ਗਿਆ ਹਾਂ?
ਕਿਂਸ੍ਵਿਨ੍ਮਯਾ ਪਰਿਤ੍ਯਕ੍ਤਃ ਕੋऽਪ੍ਯਤ੍ਰ ਸ਼ਰਣਾਗਤਃ
ਜਾਂ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਕਿਸੇ ਆਸਰੇ ਲੈਣ ਆਏ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਹੈ?
ਕਸ੍ਯ ਵਾ ਪृष੍ਠਮਾਂਸਾਨਿ ਭਕ੍ਸ਼ਿਤਾਨਿ ਮਯਾ ਕ੍ਵਚਿਤ੍
ਜਾਂ ਮੈਂ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਪਿੱਠ ਦਾ ਮਾਸ ਖਾਧਾ ਹੈ?
ਕਿਂ ਵਾ ਦਾਨਂ ਮਯਾ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨੇ ੬.੯੭.
ਜਾਂ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ?
ਕਿਂ ਵਾ ਰਾਜ੍ਯੇ ਮਦੀਯੇ ਚ ਦੀਨਾਨਾਂ ਪ੍ਰਪਤਂਤਿ ਚ
ਜਾਂ ਮੇਰੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਗਰੀਬ ਲੋਕ ਦੁਖੀ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ?
ਦੈਵਂ ਵਾ ਪੈਤृਕਂ ਵਾਪਿ ਕਿਂ ਵਾ ਕਰ੍ਮ ਗृਹੇ ਮਮ
ਜਾਂ ਇਹ ਕਿਸੇ ਕਰਮ, ਕਿਸਮਤ ਜਾਂ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਜਾਂ ਮੇਰੇ ਘਰ ਦੀ ਕੋਈ ਕਰਤੂਤ?
ਯਤ੍ਤ੍ਵਯਾ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਤੋਯੈਰਭ੍ਯੁਕ੍ਸ਼ਣਂ ਮਮ
ਜੋ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਛਿੜਕਾਅ ਕਰਦਾ ਹੈਂ,
ਨ ਰਾष੍ਟ੍ਰੇ ਚ ਕੁਲੇ ਗੇਹੇ ਭृਤ੍ਯਵਰ੍ਗੇ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ
ਉਹ ਨਾ ਰਾਜ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਨੌਕਰਾਂ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਕਰਕੇ,
ਪਰਂ ਸ਼ृਣੁ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਯਤ੍ਤੇ ਪਾਪਂ ਭਵਿष੍ਯਤਿ
ਹੁਣ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ, ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕਿਹੜਾ ਪਾਪ ਪੈਦਾ ਹੋਵੇਗਾ।
ਅਪੁਤ੍ਰਸ੍ਯ ਗਤਿਰ੍ਨਾਸ੍ਤਿ ਨ ਚ ਸ੍ਵਰ੍ਗਂ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯਤੇ
ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਦੀ ਕੋਈ ਮੰਜਿਲ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਸੁਗਰਤ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ।
ਦ੍ਵੇष੍ਯਤਾਂ ਯਾਤਿ ਦੇਵਾਨਾਂ ਪਿਤॄਣਾਂ ਚ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ
ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ, ਨਫ਼ਰਤ ਦਾ ਪਾਤਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਨृਣ੍ਯਂ ਸਮਵਾਪ੍ਨੋਤਿ ਪਿਤॄਣਾਂ ਸ ਤਦਾ ਧ੍ਰੁਵਮ੍
ਉਹ ਉਸ ਵੇਲੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਕਰਜ਼ਦਾਰੀ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਿਤॄਣਾਂ ਤੇਨ ਤੇ ਨਿਤ੍ਯਮਾਸਨੇऽਭ੍ਯੁਕ੍ਸ਼ਣਂ ਕृਤਮ੍
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਅਸਥਾਨ ਤੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਛਿੜਕਾਅ ਤੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਨਰਕਾਤ੍ਤ੍ਰਾਤੁਂ ਪੁਂਸਂਜ੍ਞਾਚ੍ਚ ਤਥਾ ਨृਪ ੬.੯੭.
ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਰਕ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਅਤੇ 'ਮਨੁੱਖ' ਦੀ ਉਪਮਾ ਤੋਂ ਵੀ, ਹੇ ਰਾਜਾ,
ਦੁਃਖੇਨ ਮਹਤਾ ਯੁਕ੍ਤੋ ਲਜ੍ਜਯਾऽਧੋਮੁਖਃ ਸ੍ਥਿਤਃ ਅਮਾਤ੍ਯਾਨਾਂ ਨਿਜਂ ਰਾਜ੍ਯਮਰ੍ਪਯਾਮਾਸ ਸਤ੍ਵਰਃ
ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ, ਸ਼ਰਮ ਨਾਲ ਮੂੰਹ ਥੱਲੇ ਕਰਕੇ ਖੜਾ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਜਲਦੀ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ।
ਤਤਃ ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਤਾਨ੍ਸਰ੍ਵਾਂਸ੍ਤਪਃ ਕਾਰ੍ਯਂ ਮਯਾऽਧੁਨਾ
ਫਿਰ ਉਹ ਸਭ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: 'ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਤਪ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ।'
ਏਤਦ੍ਰਾਜ੍ਯਂ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਰਕ੍ਸ਼ਣੀਯਂ ਯਥਾਵਿਧਿ
'ਇਹ ਰਾਜ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।'
ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਪੁਤ੍ਰਹੀਨਸ੍ਯ ਕਿਂ ਰਾਜ੍ਯੇਨ ਧਨੇਨ ਵਾ
ਜਿਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਲਈ ਰਾਜ ਜਾਂ ਧਨ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ ਹੈ?
ਵਯਂ ਰਕ੍ਸ਼ਾਂ ਕਰਿष੍ਯਾਮਸ੍ਤਵ ਰਾਜ੍ਯੇ ਸਮਂਤਤਃ
'ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਰਾਜ ਦੀ ਹਰ ਪਾਸੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਾਂਗੇ।'
ਕਾਰ੍ਤਿਕੇਯਪੁਰਂ ਗਤ੍ਵਾ ਯਤ੍ਰ ਪਿਤ੍ਰਾ ਪੁਰਾ ਤਵ
ਕārtਿਕੇਯਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ, ਜਿੱਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ—
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਸ੍ਕਾਂਦੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਏਕਾਸ਼ੀਤਿਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ षष੍ਠੇ ਨਾਗਰਖਣ੍ਡੇ ਸ਼੍ਰੀਹਾਟਕੇਸ਼੍ਵਰਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯੇ ਦਸ਼ਰਥਕृਤਤਪਃਸਮੁਦ੍ਯੋਗਵਰ੍ਣਨਂਨਾਮ ਸਪ੍ਤਨਵਤਿਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼੍ਰੀ ਸਕਾਂਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਇਕਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਨਾਗਰ ਖੰਡ, ਸ਼੍ਰੀ ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਿੱਚ, ਦਸ਼ਰਥ ਵੱਲੋਂ ਤਪ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਤੰਨਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਹੈ।
ਹਾਟਕੇਸ਼੍ਵਰਜਂ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਹਰ੍षਸਂਯੁਤਃ
ਉਹ ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲਿਆ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ।