ਅਸ਼੍ਵੈਰੁਚ੍ਚੈਃਸ਼੍ਰਵਸ੍ਤੁਲ੍ਯੈਰ੍ਦਂਤਿਭਿਰ੍ਦਿਗ੍ਗਜੈਰਿਵ
ਉੱਚੈਸ਼੍ਰਵਸ ਵਰਗੇ ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਹਾਥੀਆਂ ਨਾਲ,
ਯਸ੍ਯਾਂ ਜਾਤਾ ਮਹੀਪਾਲਾਃ ਸੂਰ੍ਯਵਂਸ਼ਸਮੁਦ੍ਭਵਾਃ
ਜਿਸ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਸੂਰਜ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਜੇ ਜਨਮੇ,
ਯਸ੍ਯਾਸ੍ਤੀਰੇ ਪੁਣ੍ਯਤੋਯਾ ਕੂਜਦ੍ਭृਂਗਵਿਹਂਗਮਾ
ਜਿਸ ਦੇ ਤਟ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਭੌਰੇ ਅਤੇ ਪੰਛੀ ਗੀਤ ਗਾਂਦੇ ਹਨ,
ਧਰ੍ਮਦ੍ਰਵਪਰੀਤਾ ਸਾ ਘਰ੍ਘਰੋਤ੍ਤਮਸਂਗਮਾ
ਧਰਮ ਦੇ ਸਰੂਪ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਵਧੀਆ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਵਹਿੰਦੀ,
ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਚ੍ਚਰਣਾਂਗੁष੍ਠਾਨ੍ਨਿਃਸृਤਾ ਜਾਹ੍ਨਵੀ ਹਰੇਃ
ਜਿਸ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਪੈਰ ਦੇ ਅੰਗੂਠੇ ਤੋਂ ਹਰੀ ਦੀ ਜਾਹਨਵੀ ਨਦੀ ਨਿਕਲੀ,
ਤਸ੍ਮਾਦਿਮੇ ਪੁਣ੍ਯਤਮੇ ਨਦ੍ਯੌ ਦੇਵਨਮਸ੍ਕृਤੇ
ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਦੋਨੋ ਨਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀਆਂ,
ਤਾਮਯੋਧ੍ਯਾਮਥ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋऽਗਸ੍ਤ੍ਯਃ ਕੁਮ੍ਭੋਦ੍ਭਵੋ ਮੁਨਿਃ
ਫਿਰ ਕੂੰਭ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਅਗਸਤ ਮুনি ਅਯੋਧਿਆ ਪਹੁੰਚੇ,
ਆਗਤ੍ਯ ਤੁ ਇਤਃ ਸੋऽਪਿ ਕृऽਤ੍ਵਾ ਯਾਤ੍ਰਾਂ ਕ੍ਰਮੇਣ ਚ
ਉਥੋਂ ਆ ਕੇ, ਉਹ ਵੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ,
ਪੂਜਯਿਤ੍ਵਾ ਯਥਾਨ੍ਯਾਯਂ ਦੇਵਤਾਃ ਸਕਲਾ ਅਪਿ
ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੀਆਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਹੀ ਰੀਤ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ,
ਕृਤਕृਤ੍ਯੋਰ੍ਜ੍ਜਿਤਾਨਨ੍ਦਸ੍ਤੀਰ੍ਥਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍ 2.8.1.
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ, ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ੀ ਪਾਈ,
ਸ ਤ੍ਰਿਰਾਤ੍ਰਂ ਸ੍ਥਿਤਸ੍ਤਤ੍ਰ ਯਾਤ੍ਰਾਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਯਥਾਵਿਧਿ
ਉਹ ਉਥੇ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਰਿਹਾ, ਯਾਤਰਾ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤੀ,
ਤਮਾਯਾਂਤਂ ਵਿਲੋਕ੍ਯਾਸ਼ੁ ਬਹੁਲਾਨਨ੍ਦਸੁਨ੍ਦਰਮ੍
ਉਸ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਜੋ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਵਧੀਕ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਸੀ,
ਪਰਮਾਨਂਦਸਂਦੋਹਃ ਸਮਭੂਤ੍ਸਾਂਪ੍ਰਤਂ ਤਵ
ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਸਰਵੋਤਮ ਆਨੰਦ ਦੀ ਲਹਿਰ ਉਠੀ,
ਕਸ੍ਮਾਦਾਨਂਦਪੋषੋऽਭੂਤ੍ਤਵ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਵਦਸ੍ਵ ਮੇ
ਇਹ ਆਨੰਦ ਤੇਰੀ ਅੰਦਰ ਕਿਉਂ ਵਧਿਆ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਣ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ।
ਅਗਸ੍ਤ੍ਯ ਉਵਾਚ ਅਹੋ ਮਹਦਥਾਸ਼੍ਚਰ੍ਯ੍ਯਂ ਵਿਸ੍ਮਯੋ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮ
ਅਗਸਤ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਵੱਡੇ ਮুনি, ਇਹ ਤਾਂ ਵਾਕਈ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਤੇ ਅਚੰਭੇ ਵਾਲਾ ਚਮਤਕਾਰ ਹੈ!
ਤਸ੍ਮਾਦਾਨਂਦਸਂਦੋਹਃ ਸਮਭੂਨ੍ਮਮ ਸਾਂਪ੍ਰਤਮ੍
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਇਸ ਵੇਲੇ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਉਠੀ ਹੈ।
ਅਯੋਧ੍ਯਾਯਾ ਮਹਾਪੁਰ੍ਯਾ ਮਹਿਮਾਨਂ ਗੁਣਾਧਿਕਮ੍
ਅਯੋਧਿਆ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤਾਤ—
ਕਃ ਕ੍ਰਮਸ੍ਤੀਰ੍ਥਯਾਤ੍ਰਾਯਾਃ ਕਾਨਿ ਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਕੋ ਵਿਧਿਃ ਏਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਸਮਾਚਕ੍ਸ਼੍ਵ ਵਿਸ੍ਤਰਾਦ੍ਵਦਤਾਂ ਵਰ
ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਕਿਹੜਾ ਕ੍ਰਮ ਹੈ? ਕਿਹੜੇ-ਕਿਹੜੇ ਤੀਰਥ ਹਨ ਤੇ ਢੰਗ ਕੀ ਹੈ? ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਮੈਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ।
ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਯੇਨ ਪृਚ੍ਛਾ ਤੇ ਹ੍ਯਯੋਧ੍ਯਾਮਹਿਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾ
ਤੇਰੀ ਪੁੱਛਣ ਨਾਲ ਅਯੋਧਿਆ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸਾਫ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਕਾਰੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਚ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਯਕਾਰੋ ਵਿष੍ਣੁਰੁਚ੍ਯਤੇ 2.8.1.
'ਅ' ਅੱਖਰ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ 'ਯ' ਅੱਖਰ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵੋਪਪਾਤਕੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤੈਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਤ੍ਯਾਦਿਪਾਤਕੈਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੇ ਵੱਡੇ ਪਾਪਾਂ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆ ਵਰਗੇ ਭਾਰੀ ਪਾਪਾਂ ਨਾਲ ਭੀ ਲੱਦਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ—
ਵਿष੍ਣੋਰਾਦ੍ਯਾ ਪੁਰੀ ਯੇਯਂ ਕ੍ਸ਼ਿਤਿਂ ਨ ਸ੍ਪृਸ਼ਤਿ ਦ੍ਵਿਜ
ਇਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਨਗਰੀ, ਹੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਛੂਹਦੀ ਵੀ ਨਹੀਂ।
ਕੇਨ ਵਰ੍ਣਯਿਤੁਂ ਸ਼ਕ੍ਯੋ ਮਹਿਮਾऽਸ੍ਯਾਸ੍ਤਪੋਧਨ
ਹੇ ਤਪ ਦੇ ਖਜਾਨੇ, ਇਹ ਨਗਰੀ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਕੌਣ ਬਿਆਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਸਹਸ੍ਰਧਾਰਾਮਾਰਭ੍ਯ ਯੋਜਨਂ ਪੂਰ੍ਵਤੋ ਦਿਸ਼ਿ
ਸਹਸਰਧਾਰਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ, ਇਹ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਇੱਕ ਜੋਜਨ ਤੱਕ ਫੈਲਦੀ ਹੈ।
ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੋਤ੍ਤਰਭਾਗੇ ਤੁ ਸਰਯੂਤਮਸਾਵਧਿਃ ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਕृਤਿਰਿਯਂ ਵਿਪ੍ਰ ਪੁਰੀ ਵਿष੍ਣੋਰੁਦੀਰਿਤਾ
ਦੱਖਣ ਤੇ ਉੱਤਰ ਪਾਸੇ, ਸਰਯੂ ਤੋਂ ਅਸਾ ਦਰਿਆ ਤੱਕ ਇਸ ਦੀ ਹੱਦ ਹੈ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਇਹ ਨਗਰੀ ਮੱਛੀ ਦੀ ਆਕਾਰ ਵਾਲੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਆਖੀ ਗਈ ਹੈ।
ਪਸ਼੍ਚਿਮੇ ਤਸ੍ਯ ਮੂਰ੍ਦ੍ਧਾ ਤੁ ਗੋਪ੍ਰਤਾਰਾਸਿਤਾ ਦ੍ਵਿਜ
ਪੱਛਮ ਵੱਲ, ਇਸ ਦਾ ਸਿਰ ਗੋਪ੍ਰਤਾਰਾ ਨਾਂ ਦੇ ਥਾਂ ਤੇ ਹੈ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ।
ਪੂਰ੍ਵਤਃ ਪृष੍ਠਭਾਗੋ ਹਿ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੋਤ੍ਤਰਮਧ੍ਯਮਃ ਪੂਰ੍ਵਂਦृष੍ਟਪ੍ਰਭਾਵੋऽਸੌ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯੇਨ ਵਸਤ੍ਯਪਿ
ਇਸ ਦਾ ਪਿੱਠਲਾ ਭਾਗ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਹੈ, ਤੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੱਖਣ-ਉੱਤਰ ਵਿਚ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਮਹਿਮਾ ਜਾਣੀ-ਪਛਾਣੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਉਥੇ ਹੀ ਵੱਡੀ ਇੱਜ਼ਤ ਨਾਲ ਵੱਸਦੀ ਹੈ।
ਕੀਰ੍ਤਿਤੋ ਮੁਨਿਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਿਂ ਗਤਵਾਨ੍ਕਥਮ੍
ਹੇ ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ੇਰ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਨਗਰੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਈ, ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ?
ਅਗਸ੍ਤ੍ਯ ਉਵਾਚ ਵਿष੍ਣੁਸ਼ਰ੍ਮੇਤਿ ਵਿਖ੍ਯਾਤਃ ਪੁਰਾਭੂਦ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋਤ੍ਤਮਃ
ਅਗਸਤ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਇੱਕ ਵਾਰ ਵਿਸ਼ਨੂਸ਼ਰਮਨ ਨਾਂ ਦਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਤੇ ਚੋਟੀ ਦਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ।
ਯੋਗਧ੍ਯਾਨਰਤੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਵਿष੍ਣੁਭਕ੍ਤਿਪਰਾਯਣਃ ਅਯੋਧ੍ਯਾਮਾਗਤੋ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਵਿष੍ਣੁਃਸਾਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ਵਸੇਦਿਤਿ ।। 2.8.1.
ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜੋਗ ਤੇ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਿਚ ਮਗਨ ਸੀ। ਉਹ ਅਯੋਧਿਆ ਆ ਗਿਆ, ਇਹ ਮੰਨ ਕੇ ਕਿ ਇੱਥੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਆਪ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।