ਯਸ਼੍ਚੈਤਚ੍ਛृਣੁਯਾਦ੍ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼੍ਯਾਂ ਸਮਾਹਿਤਃ
ਜੋ ਕੋਈ ਚੌਦਵੀ ਨੂੰ ਭਕਤੀ ਨਾਲ, ਧਿਆਨ ਲਾ ਕੇ ਇਹ ਸੁਣੇ—
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਸ੍ਕਾਨ੍ਦੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਏਕਾਸ਼ੀਤਿਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ षष੍ਠੇ ਨਾਗਰਖਣ੍ਡੇ ਹਾਟਕੇਸ਼੍ਵਰਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯੇ ਸ਼੍ਰੀਮਾਤੁਃ ਪਾਦੁਕਾਮਾਹਾਤ੍ਮਵਰ੍ਣਨਂਨਾਮੈਕੋਨਨਵਤਿਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ੍ਰੀ ਸਕਾਂਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਇਕਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਨਾਗਰ ਖੰਡ, ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਮਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦਾ ਉਣਾਂਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਹੈ।
ਨ ਤਯੋਃ ਕਥਿਤੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰ੍ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਚ ਮਹਾਮਤੇ
ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਤੇ ਮਹਾਨਤਾ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਹੇ ਗਿਆਨਵਾਨ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵਿਸ੍ਤਰਤੋ ਬ੍ਰੂਹਿ ਏਕੈਕਸ੍ਯ ਪृਥਕ੍ਪृਥਕ੍
ਇਸ ਲਈ, ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸ।
ਅਗ੍ਨਿਤੀਰ੍ਥਸਮੁਦ੍ਭੂਤਾਂ ਸਰ੍ਵਸੌਖ੍ਯਾਵਹਾਂ ਸ਼ੁਭਾਮ੍
ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਗ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਸਭ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਸੀ।
ਸੋਮਵਂਸ਼ਸਮੁਦ੍ਭੂਤਃ ਪ੍ਰਤੀਪੋ ਨਾਮ ਭੂਪਤਿਃ
ਚੰਦ੍ਰ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਜਨਮਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਪ੍ਰਤੀਪ ਸੀ।
ਤਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰਦ੍ਵਯਂ ਜਜ੍ਞੇ ਸਰ੍ਵਲਕ੍ਸ਼ਣਲਕ੍ਸ਼ਿਤਮ੍
ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇ, ਜੋ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ।
ਅਥੋ ਸ਼ਿਵਪਦਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਪੇ ਨृਪਸਤ੍ਤਮੇ
ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਤੀਪ, ਵਧੀਆ ਰਾਜਾ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਦਰ ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ,
ਤਤਸ਼੍ਚ ਮਂਤ੍ਰਿਭਿਃ ਸਰ੍ਵੈਃ ਸ਼ਂਤਨੁਸ੍ਤਸ੍ਯ ਚਾਨੁਜਃ
ਫਿਰ, ਸਾਰੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਾਂਤਨੂ ਨੂੰ ਰਾਜ ਦਿੱਤਾ।
ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਂਤਰੇ ਸ਼ਕ੍ਰੋ ਨ ਵਵਰ੍ष ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਾऽਨ੍ਵਿਤਃ
ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਇੰਦਰ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਮੀਂਹ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ।
ਅਤਃ ਕृਚ੍ਛ੍ਰਂ ਗਤਃ ਸਰ੍ਵੋ ਲੋਕਃ ਕ੍ਸ਼ੁਤ੍ਪਰਿਪੀਡਿਤਃ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ।
ਸਂਤ੍ਯਕ੍ਤਾਃ ਪਤਿਭਿਰ੍ਨਾਰ੍ਯਃ ਪੁਤ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਪਿਤृਭਿਰ੍ਨਿਜੈਃ ੬.੯੦.
ਪਤੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਪਿਤਾਵਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ।
ਦੈਵਯੋਗਾਤ੍ਕ੍ਵਚਿਤ੍ਕਿਂਚਿਤ੍ਕਸ੍ਯਚਿਦ੍ਯਦਿ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ
ਕਿਸੇ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ, ਜੇ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕਿਤੇ ਕੁਝ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ,
ਸ਼ੁष੍ਕਾ ਮਹੀਰੁਹਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਤਥਾ ਯੇ ਚ ਜਲਾਸ਼ਯਾਃ
ਸਾਰੇ ਵੱਡੇ ਰੁੱਖ ਸੁੱਕ ਗਏ, ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਰੋਤ ਵੀ ਖਾਲੀ ਹੋ ਗਏ।
ਏਵਂ ਵृष੍ਟੇਃ ਕ੍ਸ਼ਯੇ ਜਾਤੇ ਨष੍ਟੇ ਧਰ੍ਮਪਥੇ ਤਥਾ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੀਂਹ ਰੁਕ ਗਿਆ ਤੇ ਧਰਮ ਦਾ ਰਾਹ ਵੀ ਗੁਆਚ ਗਿਆ।
ਨ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ਯਜਨਂ ਚਕ੍ਰੇ ਨ ਸ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯਂ ਨ ਚ ਵ੍ਰਤਮ੍
ਕੋਈ ਯਜਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਨਾ ਪਾਠ, ਨਾ ਕੋਈ ਵਰਤ।
ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਵ ਕਾਲੇ ਤੁ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰੋ ਮਹਾਮੁਨਿਃ
ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤਰ,
ਪਰਿਭ੍ਰਮਂਸ੍ਤਤਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਕਂਚਿਦ੍ਗ੍ਰਾਮਂ ਨਿਰੁਦ੍ਵਸਮ੍
ਘੁੰਮਦਿਆਂ, ਉਹ ਇੱਕ ਗਰੀਬ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।
ਅਥ ਤਤ੍ਰ ਭ੍ਰਮਨ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਸ਼੍ਚਂਡਾਲਸ੍ਯ ਨਿਵੇਸ਼ਨਮ੍
ਉਥੇ, ਘੁੰਮਦਿਆਂ, ਉਹ ਚੰਡਾਲ ਦੇ ਘਰ ਆ ਗਿਆ।
ਅਥਾਪਸ਼੍ਯਨ੍ਮृਤਂ ਤਤ੍ਰ ਸਾਰਮੇਯਂ ਚਿਰੋषਿਤਮ੍
ਉਥੇ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਕੁੱਤਾ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਤਤਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਰਪਯਾਮਾਸ ਸੁਸਮਿਦ੍ਧੇ ਹੁਤਾਸ਼ਨੇ ੬.੯੦.
ਫਿਰ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਲ ਰਹੀ ਅੱਗ 'ਤੇ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਕਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
ਸਮਾਦਾਯ ਪਿਤॄਂਸ੍ਤਰ੍ਪ੍ਯ ਯਾਵਦਗ੍ਨੌ ਜੁਹੋਤਿ ਸਃ
ਉਸ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਦਾ ਗਿਆ।
ਗਤਸ਼੍ਚਾਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਸਦ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਕ੍ਸ਼ਿਤਿਵਾਸਿਨਾਮ੍
ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਾਸੀਆਂ ਤੋਂ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।
ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਂਤਰੇ ਵਹ੍ਨੌ ਮਰ੍ਤ੍ਯਲੋਕਾਦ੍ਵਿਨਿਰ੍ਗਤੇ
ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਜਦੋਂ ਅੱਗ ਮਰਤਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਚਲੀ ਗਈ,
ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਂਤਰੇ ਦੇਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿष੍ਣੁਪੁਰਃ ਸਰਾਃ
ਉਸ ਸਮੇਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ,
ਅਥ ਤੈਰ੍ਭ੍ਰਮਮਾਣੈਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਦृष੍ਟੋऽਭੂਦ੍ਗਜੋ ਮਹਾਨ੍
ਫਿਰ, ਜਦ ਉਹ ਘੁੰਮ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਾਥੀ ਵੇਖਿਆ।
ਅਥ ਦੇਵਾ ਗਜਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛੁਸ੍ਤ੍ਵਰਯਾऽਨ੍ਵਿਤਾਃ
ਦੇਵਤੇ, ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗ ਪਏ।
ਵਂਸ਼ਸ੍ਤਂਬੇऽਤ੍ਰ ਸਂਕੀਰ੍ਣੇ ਸਂਪ੍ਰਵਿष੍ਟੋ ਹੁਤਾਸ਼ਨਃ
ਉਥੇ ਅੱਗ ਇੱਕ ਘਣੀ ਬਾਂਸ ਦੀ ਝਾੜੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਈ।
ਅਥ ਤੈਰ੍ਵੇष੍ਟਿਤਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਵਂਸ਼ਸ੍ਤਂਬੇ ਹੁਤਾਸ਼ਨਃ
ਫਿਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਹੋਏ, ਅੱਗ ਉਸ ਬਾਂਸ ਦੀ ਝਾੜੀ ਵਿੱਚ ਸੀ।
ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤ੍ਵਯਾਹਮਾਦਿष੍ਟੋ ਦੇਵਾਨਾਂ ਵਾਰਣਾਧਮ
ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਹਾਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਘਟੀਆ,