ਤਤਃ ਖਾਦ੍ਯਂ ਚ ਚਵ੍ਯਂ ਚ ਲੇਹ੍ਯਂ ਚੋष੍ਯਂ ਤਥੈਵ ਚ ਅਮ੍ਲਾਨਿ ਮਧੁਰਾਣ੍ਯੇਵ ਤਿਕ੍ਤਾਨਿ ਗੁਣਵਂਤਿ ਚ
ਫਿਰ ਖਾਣ ਵਾਲੀਆਂ, ਚਬਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ, ਚੱਟਣ ਵਾਲੀਆਂ ਤੇ ਚੁਸਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਖੱਟੀਆਂ, ਮਿੱਠੀਆਂ, ਕੜੀਆਂ ਤੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਚੀਜ਼ਾਂ ਮਿਲੀਆਂ।
ਏਵਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਪਰਾਂ ਤृਪ੍ਤਿਂ ਤਯਾ ਧੇਨ੍ਵਾ ਸ ਭੂਪਤਿਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸ ਗਾਂ ਦੀ ਬਦੌਲਤ, ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਮਿਲੀ।
ਤਤੋ ਭੁਕ੍ਤ੍ਯਵਸਾਨੇ ਤੁ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਯਾਮਾਸ ਭੂਪਤਿਃ
ਜਦੋਂ ਭੋਜਨ ਮੁਕ ਗਿਆ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਇਕ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ।
ਕਾਮਧੇਨੁਰਿਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਨਾਰ੍ਹਾਰਣ੍ਯਨਿਵਾਸਿਨਾਮ੍
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਇਹ ਕਾਮਧੇਨੁ ਗਾਂ ਹੈ, ਜੋ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਯੇਨਾऽਕਰਾਨ੍ਕਰੋਮ੍ਯਦ੍ਯ ਲੋਕਾਂਸ੍ਤਸ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਭਾਵਤਃ
ਇਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਅੱਜ ਮੈਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਕਰਾਂਗਾ।
ਏਵਂ ਕृਤੇ ਤਵ ਸ਼੍ਰੇਯੋ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ਚ ਸਦ੍ਯਸ਼ਃ ੬.੬੬.
ਜੇ ਇਹ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਤੇਰੀ ਭਲਾਈ ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਇੱਜ਼ਤ ਹੋਵੇਗੀ।
ਜਮਦਗ੍ਨਿਰੁਵਾਚ ਹੋਮਧੇਨੁਰਿਯਂ ਰਾਜਨ੍ਮਮੈਕਾ ਪ੍ਰਾਣਸਂਮਤਾ
ਜਮਦਗਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਰਾਜਾ, ਇਹ ਮੇਰੀ ਇਕੋ ਹੀ ਹੋਮ ਵਾਲੀ ਗਾਂ ਹੈ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਪਿਆਰੀ ਹੈ।
ਅਹਂ ਸ਼ਤਸਹਸ੍ਰਂ ਤੇ ਯਚ੍ਛਾਮ੍ਯਸ੍ਯਾਃ ਕृਤੇ ਦ੍ਵਿਜ
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਇਸ ਗਾਂ ਦੀ ਖਾਤਰ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਲੱਖ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਾਂ।
ਕਿਂ ਪੁਨਰ੍ਹੋਮਧੇਨੁਰ੍ਯਾ ਪ੍ਰਭਾਵੈਰੀਦृਸ਼ੈਰ੍ਯੁਤਾ
ਪਰ ਇਹ ਹੋਮ ਵਾਲੀ ਗਾਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੰਨੀ ਵੱਡੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹਨ, ਉਸ ਦਾ ਕੀ ਹੋਵੇ?
ਵਿਮੋਹਾਦ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਯੋ ਗਾਂ ਵਿਕ੍ਰੀਣਾਤਿ ਧਨੇਚ੍ਛਯਾ
ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮਾਇਆ ਦੀ ਲਾਲਚ ਤੇ ਭੁਲੇਖੇ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਗਾਂ ਵੇਚ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—
ਸੁਰਾਂ ਪੀਤ੍ਵਾ ਦ੍ਵਿਜਂ ਹਤ੍ਵਾ ਦ੍ਵਿਜਾਨਾਂ ਨਿष੍ਕृਤਿਃ ਸ੍ਮृਤਾ
ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣਾ ਜਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਕਤਲ ਕਰਨਾ—ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਤੋਬਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਬਲਾਦਪਿ ਹਰਿष੍ਯਾਮਿ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਾਮ੍ਨਾ ਪ੍ਰਦੀਯਤਾਮ੍
ਮੈਂ ਜਬਰ ਨਾਲ ਵੀ ਇਹ ਗਾਂ ਲੈ ਲਵਾਂਗਾ, ਇਸ ਲਈ ਚੰਗਾ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਦੇ ਦੇ।
ਅਸ੍ਤ੍ਰਮਸ੍ਤ੍ਰਮਿਤਿ ਪ੍ਰੋਚ੍ਯ ਸਮੁਤ੍ਤਸ੍ਥੌ ਸਭਾਤਲਾਤ੍
‘ਹਥਿਆਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਹਥਿਆਰ!’ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਸਭਾ ਵਿਚੋਂ ਉਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ।
ਤਤਸ੍ਤੇ ਸੇਵਕਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਨृਪਤੇਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਵੇਦਿਨਃ
ਫਿਰ ਰਾਜੇ ਦੇ ਉਹ ਸੇਵਕ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਮਰਜੀ ਜਾਣਦੇ ਸਨ,
ਤਸ੍ਯੈਵਂ ਵਧ੍ਯਮਾਨਸ੍ਯ ਜਮਦਗ੍ਨੇਰ੍ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ
ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਜਮਦਗਨੀ ਨੂੰ ਇੰਝ ਮਾਰਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ,
ਸਾऽਪਿ ਨਾਨਾਵਿਧੈਸ੍ਤੀਕ੍ਸ਼੍ਣੈਃ ਖਣ੍ਡਿਤਾ ਵਰਵਰ੍ਣਿਨੀ ੬.੬੬.
ਉਹ ਸੋਹਣੀ ਗਾਂ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਿੱਖੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਜਖਮੀ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਏਵਂ ਹਤ੍ਵਾ ਸ ਵਿਪ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰਂ ਜਮਦਗ੍ਨਿਂ ਮਹੀਪਤਿਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਵੱਡੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਮਦਗਨੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।
ਅਥ ਸਾ ਕਾਲ੍ਯਮਾਨਾ ਚ ਧੇਨੁਃ ਕੋਪਸਮਨ੍ਵਿਤਾ
ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਗਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ।
ਤਸ੍ਯਾਃ ਸਂਰਮ੍ਭਮਾਣਾਯਾ ਵਕ੍ਤ੍ਰਮਾਰ੍ਗੇਣ ਨਿਰ੍ਗਤਾਃ
ਉਹ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਜੀਵ ਉਸਦੇ ਮੂੰਹ ਰਾਹੀਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੇ।
ਨਾਨਾਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਧਰਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਯਮਦੂਤਾ ਇਵਾਪਰਾਃ
ਉਹ ਸਾਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਥਿਆਰ ਫੜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਜਮ ਦੇ ਦੂਤ ਹੋਣ।
ਸਾऽਬ੍ਰਵੀਦ੍ਧਨ੍ਯਤਾਮੇਤਦ੍ਧੈਹਯਾਧਿਪਤੇਰ੍ਬਲਮ੍ ਵਿਨਾਸ਼ਯਿਤੁਮਾਰਬ੍ਧਂ ਸ਼ਿਤੈਃ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੈਰ੍ਨਿਰਰ੍ਗਲਮ੍
ਉਹ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਇਹ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤੀ ਹੈ: ਹੇ ਹੇਹਯਾ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਤਾਕਤ ਹੁਣ ਤੇਜ਼ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ, ਰੋਕ-ਟੋਕ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਨਾਸ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਈ ਹੈ।'
੧ ਨ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ਪੁਰੁषਸ੍ਤੇषਾਂ ਸਮ੍ਮੁਖੋऽਪ੍ਯਭਵਦ੍ਰਣੇ
ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਮਰਦ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਕੇ ਨਹੀਂ ਲੜਿਆ।
ਅਥ ਭਗ੍ਨਂ ਬਲਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਵਧ੍ਯਮਾਨਂ ਸਮਂਤਤਃ
ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਫੌਜ ਨੂੰ ਟੁੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਮਾਰੀ ਜਾਂਦੀ ਵੇਖਿਆ,
ਤੇਜੋਹਾਨਿਃ ਪਰਾ ਤੇऽਦ੍ਯ ਜਾਤਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਧਾਦ੍ਵਿਭੋ
ਅੱਜ, ਹੇ ਮਹਾਨ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਕਤਲ ਕਰਕੇ ਵੱਡੀ ਜੋਤਿ ਘਟ ਗਈ ਹੈ।
ਯਾਵਨ੍ਨਾਗਚ੍ਛਤੇ ਤਸ੍ਯ ਰਾਮੋਨਾਮ ਸੁਤੋ ਬਲੀ
ਜਦ ਤੱਕ ਉਸਦਾ ਬਲਵਾਨ ਪੁੱਤ ਰਾਮ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ,
ਨੈषਾ ਸ਼ਕ੍ਯਾ ਬਲਾਨ੍ਨੇਤੁਂ ਕਾਮਧੇਨੁਰ੍ਮਹੋਦਯਾ ੬.੬੬.
ਇਹ ਵੱਡੀ ਕਾਮਧੇਨੁ ਗਾਂ ਜਬਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੈ ਜਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ।
ਤਤਃ ਸ ਪਾਰ੍ਥਿਵੋ ਭੀਤਸ੍ਤੇषਾਂ ਵਾਕ੍ਯਾਦ੍ਵਿਸ਼ੇषਤਃ
ਫਿਰ ਰਾਜਾ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਡਰ ਗਿਆ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਸ੍ਕਾਂਦੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਏਕਾਸ਼ੀਤਿਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ षष੍ਠੇ ਨਾਗਰਖਣ੍ਡੇ ਹਾਟਕੇਸ਼੍ਵਰਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯੇ ਜਮਦਗ੍ਨਿਵਧਵਰ੍ਣਨਂਨਾਮ षਟ੍षष੍ਟਿਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਸਕਾਂਦ ਪੁਰਾਣੇ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਨਾਗਰ ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਹਟਕੇਸ਼ਵਰ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਿੱਚ, ਜਮਦਗਨਿ ਦੇ ਵਧ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇਹ ਛਿਆਠਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਹੈ।
ਫਲਾਨਿ ਕਨ੍ਦਮੂਲਾਨਿ ਗृਹੀਤ੍ਵਾऽऽਸ਼੍ਰਮਸਮ੍ਮੁਖਃ
ਫਲ, ਗੱਡੇ ਤੇ ਜੜ੍ਹਾਂ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਆਇਆ।
ਸ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸ੍ਵਾਸ਼੍ਰਮਂ ਧ੍ਵਸ੍ਤਂ ਪੁਲਿਨ੍ਦੈਰ੍ਬਹੁਸ਼ੋ ਵृਤਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਗੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਬਹੁਤ ਪੂਲਿੰਦਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ।