ਚਾਪਬਾਣਧਰਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਯਥਾ ਵੈ ਯਮਕਿਂਕਰਾਃ
ਸਾਰੇ ਤੀਰ-ਕਮਾਨ ਲੈ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਯਮ ਦੇ ਦੂਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਮृਗਯੂਥਮਨੁ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮਸ੍ਮਿਨ੍ਸ੍ਥਾਨੇ ਜਲਾਸ਼੍ਰਯੇ ਵਯਂ ਸਰ੍ਵੇ ਪਰਿਸ਼੍ਰਾਂਤਾਃ ਕ੍ਸ਼ੁਤ੍ਤृਡ੍ਭ੍ਯਾਂ ਚ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ
ਇਸ ਥਾਂ ਤੇ, ਜਲ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ, ਹਿਰਣਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਆ ਗਏ ਹਾਂ, ਤੇ ਬਹੁਤ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਹਾਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਭੁੱਖ ਤੇ ਪਿਆਸ ਕਰਕੇ।
ਤੀਰ੍ਥਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਪ੍ਰਭਾਵੇਣ ਸਤ੍ਯਮੇਤਦਸਂਸ਼ਯਮ੍
ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ, ਇਹ ਗੱਲ ਬਿਲਕੁਲ ਸੱਚ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਤਾ ਭੀ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
ਕृਤ੍ਵਾ ਸ੍ਨਾਨਂ ਜਲੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਸਦ੍ਯਃ ਸਿਦ੍ਧਿਂ ਗਤਾ ਨृਪ
ਜਦ ਕੋਈ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਨ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਰਾਜਨ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਮਨਚਾਹੀ ਸਫਲਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤਃ ਸ਼ਕ੍ਰਸ੍ਤੁ ਤਦ੍ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤੀਰ੍ਥਂ ਪਾਪਹਰਂ ਨृਪ
ਫਿਰ, ਰਾਜਨ, ਜਦ ਇੰਦਰ ਨੇ ਉਹ ਪਾਪ ਹਟਾਉਣ ਵਾਲਾ ਤੀਰਥ ਵੇਖਿਆ,
ਅਦ੍ਯਾਪਿ ਮਨੁਜਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਬੁਧਾष੍ਟਮ੍ਯਾਂ ਨਰਾਧਿਪ 7.3.28.
ਅੱਜ ਵੀ, ਮਨੁੱਖ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਅੱਠਵੀਂ ਤਿੱਥ ਨੂੰ ਉਥੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਰਾਜਾ।
ਪਿਤृਮੇਧਫਲਂ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਦਾਨਾਦਵਾਪ੍ਨੁਯੁਃ
ਉਹ ਓਥੇ ਸ੍ਰਾਦ੍ਹ ਜਾਂ ਦਾਨ ਦੇ ਸਮੂਹ ਫਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਸ੍ਕਾਂਦੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਏਕਾਸ਼ੀਤਿਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸਪ੍ਤਮੇ ਪ੍ਰਭਾਸਖਣ੍ਡੇ ਤृਤੀਯੇऽਰ੍ਬੁਦਖਂਡੇ ਮਨੁष੍ਯਤੀਰ੍ਥਪ੍ਰਭਾਵ ਵਰ੍ਣਨਂਨਾਮਾष੍ਟਾਵਿਂਸ਼ੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਇਕਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸ ਖੰਡ, ਤੀਜੇ ਅਰਬੁਦ ਖੰਡ ਵਿੱਚ, 'ਮਨੁੱਖ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ' ਨਾਮਕ ਅਠਾਈਂ ਅਧਿਆਇ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਇਆ।
ਯਤ੍ਰ ਸ੍ਨਾਤੋ ਨਰਃ ਸਮ੍ਯਙ੍ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਸਰ੍ਵਕਿਲ੍ਬਿषੈਃ
ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਪੁਰਾऽਭੂਨ੍ਨृਪਤਿਰ੍ਨਾਮ ਸੁਪ੍ਰਭਃ ਪਰਵੀਰਹਾ
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸੁਪ੍ਰਭਾ ਸੀ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ।
ਨ ਤਥਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀषੁ ਨੋ ਭੋਗੇ ਨਾਸ਼੍ਵਯਾਨੇ ਨ ਵਾਰਣੇ
ਉਹ ਨਾ ਤਾ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਭੋਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਘੋੜਿਆਂ ਜਾਂ ਹਾਥੀਆਂ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰੀ ਵਿੱਚ ਇੰਨਾ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦਾ ਸੀ।
ਸ ਕਦਾਚਿਨ੍ਨृਪਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਮृਗਾਸਕ੍ਤੋऽਰ੍ਬੁਦਂ ਗਤਃ
ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਉਹ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦਾ ਸ਼ੌਕੀਨ ਅਰਬੁਦ ਪਹਾੜ ਵੱਲ ਗਿਆ।
ਸ੍ਤਨਂ ਧਯਨ੍ਤੀਂ ਸੁਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਂ ਸ਼ਿਸ਼ੋਃ ਕ੍ਸ਼ੀਰਾਨੁਰਾਗਿਣਃ
ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਮਾਇਆਲੂ ਜਾਨਵਰ ਦੇਖਿਆ ਜੋ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਦੁੱਧ ਪਿਆ ਰਹੀ ਸੀ।
ਅਥ ਸਾ ਪਾਰ੍ਥਿਵਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਪ੍ਰਗृਹੀਤਸ਼ਰਾਸਨਮ੍
ਫਿਰ, ਜਦ ਉਸ ਮਾਦਾ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਤੀਰ-ਕਮਾਨ ਚੁੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ,
ਤਤਃ ਸਾ ਕੋਪਸਨ੍ਤਪ੍ਤਾ ਭੂਪਾਲਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਭਾषਤ
ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ ਤੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੀ।
ਸ਼ਯਾਨੋ ਮੈਥੁਨਾਸਕ੍ਤਃ ਸ੍ਤਨਪੋ ਵ੍ਯਾਧਿਪੀਡਿਤਃ
ਜੇ ਕੋਈ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੋਵੇ, ਮਿਲਾਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਦੁੱਧ ਪੀ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਬੀਮਾਰ ਹੋਵੇ—
ਤਦਦ੍ਯ ਮਰਣਂ ਜਾਤਂ ਮਮ ਸਰ੍ਵਂ ਨृਪਾਧਮ
ਅੱਜ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਰਾਜਾ, ਮੇਰੀ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੌਤ ਆ ਗਈ ਹੈ।
ਯਸ੍ਮਾਦਹਮਧਰ੍ਮੇਣ ਹਤਾ ਭੂਮਿਪਤੇ ਤ੍ਵਯਾ 7.3.29.
ਕਿਉਂਕਿ, ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਅਨਿਆਇਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।
ਤਾਂ ਵੈ ਪ੍ਰਸਾਦਯਾਮਾਸ ਪ੍ਰਾਣਸ਼ੇषਾਂ ਤਦਾ ਮृਗੀਮ੍
ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ, ਜਿਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਹੀ ਬਚੀ ਸੀ, ਉਸ ਮ੍ਰਿਗ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।
ਅਵਿਵੇਕਾਨ੍ਮਯਾ ਭਦ੍ਰੇ ਹਤਾ ਤ੍ਵਂ ਨਿਰ੍ਘृਣੇਨ ਚ
ਹੇ ਮਾਇਆਲੂ, ਮੇਰੇ ਅਗਿਆਨ ਤੇ ਨਿਰਦਯਤਾ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।
ਧੇਨੁਂ ਤਯਾ ਸਮਾਲਾਪਾਤ੍ਪ੍ਰਕृਤਿਂ ਯਾਸ੍ਯਸੇ ਪੁਨਃ
ਉਸ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਕੇ, ਤੂੰ ਮੁੜ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤੀ ਗਾਂ ਵਾਲੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਵੇਂਗਾ।
ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਮृਗੀ ਰਾਜਾਗ੍ਰਤਃ ਪ੍ਰਾਣੈਰ੍ਵ੍ਯਯੁਜ੍ਯਤ
ਇਹ ਗੱਲ ਆਖ ਕੇ, ਉਹ ਮਰਗਣੀ ਰਾਜੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਾਣ ਛੱਡ ਗਈ।
ਅਥਾऽਸੌ ਪਾਰ੍ਥਿਵਃ ਸਦ੍ਯੋ ਰੌਦ੍ਰਾਸ੍ਯਃ ਸਮਜਾਯਤ ਭਕ੍ਸ਼ਯਾਮਾਸ ਤਾਂ ਸੇਨਾਮਾਤ੍ਮੀਯਾਂ ਕ੍ਰੋਧਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਃ
ਫੇਰ ਉਹ ਰਾਜਾ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਿਆਨਕ ਚਿਹਰਾ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਖਾ ਗਿਆ।
ਤਤਸ੍ਤੇ ਸੈਨਿਕਾ ਰਾਜਨ੍ਹਤਸ਼ੇषਾਃ ਸੁਦੁਃਖਿਤਾਃ
ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਿਹੜੇ ਸੈਨਿਕ ਬਚ ਗਏ, ਉਹ ਬੜੀ ਦੁੱਖੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਸਨ।
ਨਿਵੇਦਯਨ੍ਤੋ ਵृਤ੍ਤਾਂਤਂ ਚਤ੍ਵਰੇषੁ ਤ੍ਰਿਕੇषੁ ਚ
ਉਹ ਘਟਨਾ ਚੌਰਾਹਿਆਂ ਤੇ ਤਿੰਨ ਰਾਹਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦੱਸਣ ਲੱਗ ਪਏ।
ਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਚਨਂ ਤਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰਂ ਭੂਰਿਪਰਾਕ੍ਰਮਮ੍
ਉਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸਦਾ ਪੁੱਤ ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਬਹਾਦਰ ਸੀ,
ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍ਤ੍ਵਥ ਕਾਲਸ੍ਯ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਸਾਨੌ ਨृਪੋਤ੍ਤਮ
ਫਿਰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਉਸ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ,
ਤਤ੍ਰੈਕਾ ਗੌਃ ਪਰਿਭ੍ਰष੍ਟਾ ਸ੍ਵਯੂਥਾਤ੍ਤृਣਤृष੍ਣਯਾ ॥ 7.3.29.
ਉਥੇ ਇੱਕ ਗਾਂ, ਘਾਹ ਦੀ ਤਲੱਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਝੁੰਡ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।
ਅਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾਗ੍ਰਤृਣਂ ਯਾ ਤੁ ਸਦਾ ਭਕ੍ਸ਼ਯਤੇ ਨृਪ
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਣਟੁੱਟਿਆ ਘਾਹ ਖਾਂਦੀ ਸੀ।
ਤਤ੍ਰਾਸਸਾਦ ਤਾਂ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰੋ ਦਂष੍ਟ੍ਰੋਤ੍ਕਟਮੁਖਾਵਹਃ
ਉਥੇ ਇੱਕ ਬੱਘ ਨੇ, ਜਿਸਦਾ ਮੂੰਹ ਨਕਲੇਦਾਰ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਡਰਾਉਣਾ ਸੀ, ਉਸ ਗਾਂ ਨੂੰ ਆ ਘੇਰਿਆ।