ਸਰ੍ਵਂ ਕੀਰ੍ਤਯ ਵृਤ੍ਤਾਂਤਮਦ੍ਯਾਰਣ੍ਯਸਮੁਦ੍ਭਵਮ੍
ਅੱਜ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਇਆ, ਮੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਘਟਨਾ ਦੱਸ।
ਵ੍ਯਾਘ੍ਰੇਣਾਸਾਦਿਤਾ ਤਤ੍ਰ ਭ੍ਰਮਮਾਣਾ ਇਤਸ੍ਤਤਃ
ਉਥੇ, ਜਦ ਮੈਂ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਫਿਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਮੈਨੂੰ ਬਾਘ ਨੇ ਫੜ ਲਿਆ।
ਸ ਮਯਾ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਿਤਃ ਪੁਤ੍ਰ ਭਕ੍ਸ਼ਮਾਣੋ ਨਖਾਯੁਧਃ ੬.੫੧.
ਪੁੱਤੜਾ, ਜਦ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਖਾਂ ਤੇ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਖਾਣ ਲੱਗਾ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ।
ਸਾਹਂ ਤੇਨ ਵਿਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਾ ਸ਼ਪਥੈਰ੍ਬਹੁਭਿਃ ਕृਤੈਃ
ਕਈ ਵਾਰ ਕਸਮਾਂ ਖਾ ਕੇ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਗਿਆ।
ਸ਼੍ਲਾਘ੍ਯਂ ਹਿ ਮਰਣਂ ਸਮ੍ਯਙ੍ਮਾਤੁਰਗ੍ਰੇ ਮਮਾਧੁਨਾ
ਹੁਣ ਮਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਮੈਨੂੰ ਮੌਤ ਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਵਧੀਆ ਗੱਲ ਹੋਵੇਗੀ।
ਏਕਾਕਿਨਾਪਿ ਮਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਤ੍ਵਯਾ ਹੀਨੇਨ ਵੈ ਮਯਾ
ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਇਕੱਲੀ ਵੀ ਮਰਨਾ ਪਵੇ ਤਾਂ ਮੰਨ ਲਵਾਂਗੀ।
ਯਦਿ ਮਾਤਸ੍ਤ੍ਵਯਾ ਸਾਰ੍ਧਂ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰੋ ਮਾਂ ਸੂਦਯਿष੍ਯਤਿ
ਜੇ ਮਾਂ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਹੋਵੇਂ ਤੇ ਬਾਘ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵੇ—
ਨਾਸ੍ਤਿ ਮਾਤृਸਮੋ ਬਨ੍ਧੁਰ੍ਬਾਲਾਨਾਂ ਕ੍ਸ਼ੀਰਜੀਵਿਨਾਮ੍
ਦੁੱਧ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਮਾਂ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਸਾਥੀ ਨਹੀਂ।
ਨਾਸ੍ਤਿ ਮਾਤृਸਮਃ ਪੂਜ੍ਯੋ ਨਾਸ੍ਤਿ ਮਾਤृਸਮਃ ਸਖਾ
ਮਾਂ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਆਦਰਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਮਾਂ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਦੋਸਤ ਨਹੀਂ।
ਏਵਂ ਮਤ੍ਵਾ ਸਦਾ ਮਾਤੁਃ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾ ਭਕ੍ਤਿਰੁਤ੍ਤਮੈਃ ਅਨੁਤਿष੍ਠਂਤਿ ਯੇ ਪੁਤ੍ਰਾਸ੍ਤੇ ਯਾਂਤਿ ਪਰਮਾਂ ਗਤਿਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਕੇ, ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਾਂ ਲਈ ਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭਗਤੀ ਕਰੇ। ਜਿਹੜੇ ਪੁੱਤ ਐਸਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤਸ੍ਮਾਦਹਂ ਗਮਿष੍ਯਾਮਿ ਤ੍ਵਂ ਚ ਤਿष੍ਠਾਤ੍ਰ ਗੋਕੁਲੇ
ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੁਰ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਗੋਕੁਲ ਵਿਚ ਹੀ ਰਹਿ।
ਤਤ੍ਕਥਂ ਮਮ ਜੀਵਂ ਤ੍ਵਂ ਰਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯਸੁਭਿਰਾਤ੍ਮਨਃ ੬.੫੧.
ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਚੰਗੀ ਸੋਚ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਜਾਨ ਕਿਵੇਂ ਬਚਾਵੇਂਗਾ?
ਅਪਸ਼੍ਚਿਮਮਿਦਂ ਪੁਤ੍ਰ ਮਾਤृਸਂਦਿष੍ਟਮੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਪੁੱਤ, ਇਹ ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਵਲੋਂ ਆਖਰੀ ਤੇ ਚੰਗੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ।
ਭ੍ਰਮਮਾਣੋ ਵਨੇ ਪੁਤ੍ਰ ਮਾ ਪ੍ਰਮਾਦਂ ਕਰਿष੍ਯਸਿ
ਪੁੱਤ, ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਘੁੰਮੇਂ, ਕਦੇ ਵੀ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਨਾ ਕਰੀਂ।
ਸਮੁਦ੍ਰਮਟਵੀਂ ਯੁਦ੍ਧਂ ਵਿਸ਼ਂਤੇ ਲੋਭਮੋਹਿਤਾਃ
ਜੋ ਲੋਭ ਤੇ ਮੋਹ ਵਿਚ ਫਸ ਕੇ ਸਮੁੰਦਰ ਜਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਲੜਾਈ ਲਈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਲੋਭਾਤ੍ਪ੍ਰਮਾਦਾਦ੍ਵਿਸ਼੍ਰਂਭਾਤ੍ਪੁਰੁषੋ ਵਧ੍ਯਤੇ ਤ੍ਰਿਭਿਃ
ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਨੁਕਸਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਲੋਭ, ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਤੇ ਗਲਤ ਵਿਸ਼ਵਾਸ।
ਆਤ੍ਮਾ ਪੁਤ੍ਰ ਤ੍ਵਯਾ ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਃ ਸਰ੍ਵਦੈਵ ਪ੍ਰਯ ਤ੍ਨਤਃ
ਪੁੱਤ, ਤੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੀ ਰੱਖਿਆ ਜਤਨ ਨਾਲ ਕਰੀਂ।
ਵਿषਮਸ੍ਥਂ ਤृਣਾਨ੍ਨਾਦ੍ਯਂ ਕਥਂਚਿਤ੍ਪੁਤ੍ਰਕ ਤ੍ਵਯਾ
ਪੁੱਤ, ਜੋ ਘਾਹ ਖਤਰਨਾਕ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਕਦੇ ਨਾ ਖਾਂ।
ਏਵਂ ਸਂਭਾष੍ਯ ਤਂ ਵਤ੍ਸਮਵਲਿਹ੍ਯ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਃ
ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਆਖ ਕੇ, ਉਹ ਵਾਰੀ ਵਾਰੀ ਆਪਣੇ ਬੱਛੜੇ ਨੂੰ ਚਾਟਦੀ ਰਹੀ।
ਤਤਃ ਸਖੀਜਨਂ ਸਰ੍ਵਂ ਗਤਾ ਦ੍ਰष੍ਟੁਂ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਃ
ਫਿਰ ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਸਖੀਆਂ, ਜੋ ਚੰਗੀਆਂ ਗਾਂਵਾਲੀਆਂ ਸਨ, ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਗਈ।
ਤਤਃ ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਤਾਃ ਸਰ੍ਵਾ ਗਤ੍ਵਾऽਰਣ੍ਯਂ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਃ
ਫਿਰ, ਜਦ ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚੀ, ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, ਹੇ ਚੰਗੀਆਂ ਗਾਂਵਾਲੀਆਂ।
ਬਹੁਲੇ ਚਂਪਕੇ ਦਾਮੇ ਵਸੁਧਾਰੇ ਘਟਸ੍ਰਵੇ ੬.੫੧.
ਚੰਪਕ ਦੇ ਘਣੇ ਬਾਗ ਵਿਚ, ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਨਦੀਕਿਨਾਰੇ ਤੇ ਘੜਿਆਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਥਾਂ।
ਤਥਾਨ੍ਯਾ ਧੇਨਵੋ ਯਾਸ਼੍ਚ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾ ਗੋਕੁਲਾਂਤਿਕੇ ਅਦ੍ਯਾਹਂ ਨਿਜਯੂਥਸ੍ਯ ਭ੍ਰਮਂਤੀ ਨਾਤਿਦੂਰਤਃ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਧੀਆਂ ਜੋ ਗੋਕੁਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਖਲੋਤੀਆਂ ਹਨ, ਅੱਜ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਝੁੰਡ ਕੋਲੋਂ ਵੱਧ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ।
ਤਤਸ਼੍ਚ ਗਹਨਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਵਨਂ ਮਾਨੁषਵਰ੍ਜਿਤਮ੍
ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਘਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਗਈਆਂ, ਜਿਥੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਯੁष੍ਮਾਕਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਰ੍ਥਾਯ ਸੁਤਸਂਭਾषਣਾਯ ਚ
ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੇਖਣ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨ ਲਈ।
ਦृष੍ਟਃ ਸਂਭਾषਿਤਃ ਪੁਤ੍ਰਃ ਸ਼ਾਸਿਤਸ਼੍ਚ ਮਯਾ ਹਿ ਸਃ
ਮੇਰਾ ਪੁੱਤ ਮਿਲਿਆ, ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਤੇ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਵੀ ਦਿੱਤੀ।
ਅਜ੍ਞਾਨਾਜ੍ਜ੍ਞਾਨਤੋ ਵਾਪਿ ਭਵਤੀਨਾਂ ਮਯਾ ਕृਤਮ੍
ਚਾਹੇ ਅਣਜਾਣੀ ਚੋਂ ਜਾਂ ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਹੀ ਕੀਤਾ।
ਅਨਾਥੋ ਹ੍ਯਬਲੋ ਦੀਨਃ ਕ੍ਸ਼ੀਰਪੋ ਮਮ ਬਾਲਕਃ
ਮੇਰਾ ਬੱਚਾ ਅਸਹਾਇ, ਕਮਜ਼ੋਰ, ਦੁਖੀ ਤੇ ਦੁੱਧ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਭ੍ਰਮਮਾਣੋऽਸਮੇ ਸ੍ਥਾਨੇ ਵ੍ਰਜਮਾਨੋऽਨ੍ਯਗੋਕੁਲੇ
ਅਜਾਣੀ ਥਾਂ ਵਿਚ ਘੁੰਮਦੀ ਹੋਈ, ਦੂਜੇ ਗਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਈ।
ਅਹਂ ਤਤ੍ਰ ਗਮਿष੍ਯਾਮਿ ਸ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰੋ ਯਤ੍ਰ ਸਂਸ੍ਥਿਤਃ
ਮੈਂ ਉਥੇ ਜਾਵਾਂਗੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਬੱਘ ਖਲੋਤਾ ਹੈ।