ਚਮਤ੍ਕਾਰਪੁਰੇ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੇ ਪੀਠੇ ਤਤ੍ਰ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਃ ਕਰੋਤਿ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਯਾ ਯੁਕ੍ਤਃ ਸਭਾਰ੍ਯਃ ਸ ਮਹੀਪਤਿਃ
ਚਮਤਕਾਰਪੁਰ ਨਾਮ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਉੱਤੇ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਪੂਰੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਉਪਵਾਸਪਰੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਧ੍ਯਾਯਮਾਨੋ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਮ੍ ਧਰ੍ਮਾਖ੍ਯਾਨੇਨ ਵਿਪ੍ਰਾਣਾਂ ਵੇਦਾਧ੍ਯਯਨਵਿਸ੍ਤਰੈਃ
ਉਹ ਰਾਜਾ ਉਪਵਾਸ ਕਰਦਾ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਧਿਆਨ ਲਾਂਦਾ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਕੋਲੋਂ ਧਰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਦਾ, ਨਾਲ ਹੀ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਪਾਠ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤਃ ਪ੍ਰਾਤਃ ਸਮੁਤ੍ਥਾਯ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਧੌਤਾਂਬਰਃ ਸ਼ੁਚਿਃ
ਫਿਰ ਉਹ ਸਵੇਰੇ ਉੱਠ ਕੇ, ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਸਾਫ ਕੱਪੜੇ ਪਾ ਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦੀਨਾਂਧਕृਪਣੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਤਥਾਨ੍ਯੇਭ੍ਯਃ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ ਵੈਸ਼ਾਖ੍ਯਾਂ ਜਾਗਰਂ ਤਸ੍ਯ ਦੇਵਸ੍ਯ ਪੁਰਤੋऽਕਰੋਤ੍ ॥ ੬.੪੭.
ਉਹ ਗਰੀਬਾਂ, ਅੰਨ੍ਹਿਆਂ, ਤੇ ਦੁਖੀਆਂ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵੈਸਾਖ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇਵੀ ਦੇ ਅੱਗੇ ਜਾਗ ਕੇ ਰਾਤ ਲੰਘਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾਯਥਾ ਸ ਭੂਪਾਲਃ ਕੁਰੁਤੇ ਰਾਤ੍ਰਿਜਾਗਰਮ੍
ਜਿੰਨੀ ਰਾਤ ਰਾਜਾ ਜਾਗਦਾ ਹੈ—
ਸ਼ਤ੍ਰਵੋ ਵਿਲਯਂ ਯਾਂਤਿ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਰ੍ਵृਦ੍ਧਿਂ ਪ੍ਰਗਚ੍ਛਤਿ
ਉਸਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਸਦੀ ਤਰੱਕੀ ਵੱਧਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰੈਵ ਦਿਵਸੇ ਤਾਵਨ੍ਮਹਾਕਾਲਸ੍ਯ ਚਾਗ੍ਰਤਃ
ਉਸੇ ਦਿਨ, ਓਥੇ, ਮਹਾਕਾਲ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ—
ਵੇਦਾਧ੍ਯਯਨਸਂਪਨ੍ਨਾਨ੍ਵ੍ਰਤਨਿष੍ਠਾਪਰਾਯਣਾਨ੍
ਉਹ ਵੇਦ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਵਰਤਾਂ ਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਇਕੱਠਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਰਾਜਰ੍षੀਣਾਂ ਪੁਰਾਣਾਨਾਂ ਦੇਵਰ੍षੀਣਾਂ ਤਥਾ ਪਰੇ ਯਜ੍ਞਾਨਾਂ ਸਾਗਰਾਣਾਂ ਚ ਦ੍ਵੀਪਾਨਾਂ ਚ ਮਨੋਹਰਾਃ
ਰਾਜਰਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਦੇਵਰਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ, ਹੋਰ ਵੀ, ਯੱਗਾਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਅਤੇ ਮਨਮੋਹਣ ਟਾਪੂਆਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ—
ਅਥ ਤਾਨ੍ਪृਥਿਵੀਪਾਲਃ ਸ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍
ਫਿਰ ਉਹ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਕਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚਿਦਥ ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਕਥਾਂਤੇ ਤੇ ਮੁਨੀਸ਼੍ਵਰਾਃ
ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਕਹਾਣੀ ਮੁਕ ਗਈ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ—
ਵੈਸ਼ਾਖੀਦਿਵਸੇ ਰਾਜਂਸ੍ਤ੍ਵਂ ਸਦਾਭ੍ਯੇਤ੍ਯ ਦੂਰਤਃ
ਵੈਸਾਖ ਦੇ ਦਿਨ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੂਰੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈਂ—
ਪ੍ਰਕਰੋषਿ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾਨ੍ਯਾਃ ਸਕਲਾਃ ਕ੍ਰਿਯਾਃ
ਤੂੰ ਸਾਰੀ ਹੋਰ ਕੰਮ ਛੱਡ ਕੇ, ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਇਹ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈਂ—
ਨ ਤੇ ਯਦਿ ਰਹਸ੍ਯਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਦਾऽਸ਼ੇषਂ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਯ ੬.੪੭.
ਜੇ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਕੋਈ ਰਾਜ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਖੁਲ ਕੇ ਦੱਸ।
ਯੁष੍ਮਾਭਿਃ ਕੀਰ੍ਤਯਿष੍ਯਾਮਿ ਤਥਾਪ੍ਯਖਿਲਮੇਵ ਹਿ ॥ ੨੧੦ ਅਹਮਾਸਂ ਵਣਿਗ੍ਜਾਤ੍ਯਾ ਪੁਰਾ ਵੈ ਵੈਦਿਸ਼ੇ ਪੁਰੇ
ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੀ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਪਹਿਲਾਂ, ਮੈਂ ਵੈਦਿਸ਼ਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰੀ ਘਰ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ ਸੀ।
ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍ਤ੍ਵਥ ਕਾਲਸ੍ਯ ਭਗਵਾਨ੍ਪਾਕਸ਼ਾਸਨਃ
ਫਿਰ, ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ, ਭਗਵਾਨ ਪਾਕਸ਼ਾਸਨ ਆਏ—
ਤਤੋ ਵृष੍ਟਿਨਿਰੋਧੇਨ ਸਰ੍ਵੇ ਲੋਕਾਃ ਕ੍ਸ਼ੁਧਾਰ੍ਦ੍ਦਿਤਾਃ
ਫਿਰ ਮੀਂਹ ਨਾ ਪੈਣ ਕਰਕੇ, ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਤੜਪ ਗਏ।
ਤਤੋऽਹਂ ਸ੍ਵਾਂ ਸਮਾਦਾਯ ਪਤ੍ਨੀਂ ਕ੍ਸ਼ੁਤ੍ਕ੍ਸ਼ਾਮਗਾਤ੍ਰਿਕਾਮ੍
ਫਿਰ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ, ਜਿਸਦਾ ਸਰੀਰ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਸੁੱਕ ਗਿਆ ਸੀ, ਨਾਲ ਲੈ ਲਿਆ।
ਸੌਰਾष੍ਟ੍ਰਂ ਮਨਸਿ ਧ੍ਯਾਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਸ੍ਥਿਤਸ੍ਤਦਨਨ੍ਤਰਮ੍
ਫਿਰ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਮਨ ਸੌਰਾਸ਼ਟਰ ਵੱਲ ਲਾ ਕੇ ਤੁਰ ਪਿਆ।
ਕ੍ਰਮੇਣ ਗਚ੍ਛਮਾਨੋऽਥ ਭਿਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ਨਕृਤਭੋਜਨਃ
ਮੈਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਗਿਆ ਤੇ ਭਿੱਖ ਮੰਗ ਕੇ ਮਿਲਿਆ ਖਾਣਾ ਖਾਦਾ।
ਤਤ੍ਰ ਰਮ੍ਯਂ ਮਯਾ ਦृष੍ਟਂ ਪਦ੍ਮਿਨੀਖਣ੍ਡਮਂਡਿਤਮ੍
ਉਥੇ ਮੈਂ ਸੁੰਦਰ ਥਾਂ ਵੇਖੀ, ਜਿੱਥੇ ਕਮਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ।
ਤਤੋऽਹਂ ਤਤ੍ਸਮਾਸਾਦ੍ਯ ਸ੍ਨਾਤਃ ਸ਼ੀਤੇਨ ਵਾਰਿਣਾ
ਉਸ ਥਾਂ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਮੈਂ ਠੰਢੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ।
ਅਥਾਹਂ ਭਾਰ੍ਯਯਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਗृਹਾਣੇਸ਼ ਜਲਾਸ਼ਯਾਤ੍ ੬.੪੭.
ਫਿਰ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਮਾਲਕ, ਤਲਾਬ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਕਮਲ ਲੈ ਆਉ।'
ਤਤੋ ਮਯਾ ਗृਹੀਤਾਨਿ ਪਦ੍ਮਾਨਿ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮਾਃ
ਫਿਰ ਮੈਂ ਉਹ ਕਮਲ ਚੁੱਕ ਲਏ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ।
ਚਮਤ੍ਕਾਰਪੁਰਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਤਤੋऽਹਂ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮਾਃ
ਚਮਤਕਾਰ ਨਗਰੀ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਮੈਂ—
ਨ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ਪ੍ਰਤਿਗृਹ੍ਣਾਤਿ ਤਾਨਿ ਪਦ੍ਮਾਨਿ ਮਾਨਵਃ
ਕੋਈ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਉਹ ਕਮਲ ਮੈਨੂੰ ਕੋਲੋਂ ਲੈਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਨਾ ਸੀ।
ਅਥ ਕ੍ਸ਼ੁਤ੍ਕ੍ਸ਼ਾਮਕਣ੍ਠਸ੍ਯ ਸ਼੍ਰਾਂਤਸ੍ਯ ਮਮ ਭਾਸ੍ਕਰਃ
ਫਿਰ ਜਦ ਮੇਰਾ ਗਲਾ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਸੁੱਕ ਗਿਆ ਤੇ ਮੈਂ ਥੱਕ ਗਿਆ, ਤਦ—
ਤਤੋ ਵੈਰਾਗ੍ਯਮਾਪਨ੍ਨਃ ਸੁਪ੍ਤੋऽਹਂ ਭਗ੍ਨਮਂਦਿਰੇ ॥ ਤਾਨਿ ਪਦ੍ਮਾਨਿ ਭੂਪृष੍ਠੇ ਨਿਧਾਯ ਸਹ ਭਾਰ੍ਯਯਾ
ਮੈਂ ਨਿਰਾਸ ਹੋ ਕੇ, ਟੁੱਟੇ ਘਰ ਵਿਚ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਉਹ ਕਮਲ ਰੱਖ ਕੇ ਸੁੱਤ ਗਿਆ।
ਅਥਾਰ੍ਧਰਾਤ੍ਰੇ ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਸ਼੍ਰੁਤੋ ਗੀਤਧ੍ਵਨਿਰ੍ਮਯਾ
ਫਿਰ ਜਦ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਹੋਈ, ਮੈਂ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੀ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਗਚ੍ਛਾਮਿ ਚੇਤ੍ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ਪਦ੍ਮਾਨ੍ਯੇਤਾਨਿ ਮੇ ਨਰਃ
ਉਸ ਆਵਾਜ਼ ਤੋਂ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਆਇਆ, 'ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਮੇਰੇ ਇਹ ਕਮਲ ਲੈ ਲਵੇ—'