ਸ਼ੇषਕਾਲੇऽਪਿ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਥਾਨ੍ਕਾਮਾਨ੍ਮਰ੍ਤ੍ਯਃ ਸਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ ਸਰ੍ਵੇष੍ਵਪਿ ਹਿ ਕਾਲੇषੁ ਚਾਤੁਮਾਸ੍ਯੇ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ
ਜੀਵਨ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਚਾਹ ਪੂਰੇ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਹਮੇਸ਼ਾ, ਤੇ ਚੌਮਾਸੇ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ।
ਏਤਦ੍ਵਃ ਸਰ੍ਵਮਾਖ੍ਯਾਤਂ ਸਰ੍ਵਪਾਤਕਨਾਸ਼ਨਮ੍
ਇਹ ਸਾਰਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਸ੍ਕਾਂਦੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਏਕਾਸ਼ੀਤਿਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ षष੍ਠੇ ਨਾਗਰਖਂਡੇ ਸ਼੍ਰੀਹਾਟਕੇਸ਼੍ਵਰਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯੇ ਜਲਸ਼ਾਯ੍ਯੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਵਰ੍ਣਨਂਨਾਮੈਕਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਤ੍ਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼੍ਰੀ ਸਕਾਂਦ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਇਕਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਨਾਗਰ ਖੰਡ, ਸ਼੍ਰੀ ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਿੱਚ, ਜਲਸ਼ਾਯੀ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇਕਤਾਲੀਸਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਹੈ।
ਸਂਤਿष੍ਠਤੇ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾਃ ਸਰ੍ਵਕਾਮਪ੍ਰਦਾਯਕਮ੍
ਉਹ ਉੱਥੇ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰ ਚੈਤ੍ਰਤृਤੀਯਾਯਾਂ ਕृਤੇ ਸ੍ਨਾਨੇ ਭਵੇਨ੍ਨਰਃ
ਉੱਥੇ, ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਚੈਤਰ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਤੀਜੀ ਤਰੀਕ ਨੂੰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—
ਨਾਰੀ ਵਾ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਯੋਪੇਤਾ ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਜਾਵਤੀ
ਜਾਂ ਕੋਈ ਔਰਤ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਸੰਤਾਨ ਵਾਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ऋषਯ ਊਚੁਃ ਤੀਰ੍ਥਂ ਤਸ੍ਯ ਮੁਨੇਸ੍ਤਤ੍ਰ ਕਸ੍ਮਿਨ੍ਕਾਲੇ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਉਸ ਮੁਨੀ ਦਾ ਤੀਰਥ ਉੱਥੇ ਕਿਸ ਸਮੇਂ ਬਣਿਆ ਸੀ?
ਅਵਧੂਤੋ ਧਰਾਪृष੍ਠੇ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯੇਨ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ
ਉਹ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਛੱਡ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਯਤ੍ਰ ਦੇਵਨਦੀ ਗਂਗਾ ਸ੍ਵਯਮੇਵ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾ
ਉੱਥੇ, ਦੇਵੀ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਆਪ ਹੀ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਯਸ੍ਤਤ੍ਰ ਕੁਰੁਤੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਪਿਤॄਨੁਦ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਭਾਵਿਤਃ
ਜੋ ਕੋਈ ਉੱਥੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਨਿਯਤ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰਾਧ ਕਰਦਾ ਹੈ—
ਯਤ੍ਕਿਂਚਿਦ੍ਦੀਯਤ ਦਾਨਂ ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤੀਰ੍ਥਵਰੇ ਦ੍ਵਿਜਾਃ
ਉਸ ਉੱਤਮ ਤੀਰਥ ਤੇ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—
ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍ਤ੍ਵਥ ਕਾਲਸ੍ਯ ਮृਗੀ ਵ੍ਯਾਧਸ਼ਰਾਹਤਾ
ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ, ਇੱਕ ਮ੍ਰਿਗਣੀ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਦੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਜਖਮੀ ਹੋ ਗਈ—
ਚੈਤ੍ਰਸ਼ੁਕ੍ਲਤृਤੀਯਾਯਾਂ ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨੇ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮਾਃ ੬.੪੨.
ਚੈਤਰ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸੁੱਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਤੀਜੀ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ, ਦਿਨ ਦੇ ਵਿਚਲੇ ਵੇਲੇ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ,
ਅਥ ਤਤ੍ਤੋਯਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਾਨ੍ਮੇਨਕਾਨਾਮ ਸਾऽਭਵਤ੍
ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕਰਕੇ, ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਮੇਨਕਾ ਪੈ ਗਿਆ।
ਸ੍ਮਰਮਾਣਾऽਥ ਸਾ ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਭਾਵਂ ਵਰਵਰ੍ਣਿਨੀ ਚੈਤ੍ਰਸ਼ੁਕ੍ਲਤृਤੀਯਾਯਾਂ ਯਾਮਰ੍ਕ੍ਸ਼ੇ ਸੂਰ੍ਯਵਾਸਰੇ
ਉਹ ਸੋਹਣੀ ਨਾਰੀ, ਉਸਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਹੋਈ, ਚੈਤਰ ਸੁੱਕਲ ਤੀਜ ਨੂੰ, ਜਦ ਸੂਰਜ ਮੀਨ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸੀ,
ਏਕਦਾ ਦਿਵਸੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਭ੍ਰਮਮਾਣੋ ਮੁਨੀਸ਼੍ਵਰਃ
ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਉਸੇ ਦਿਨ, ਵੱਡਾ ਮੁਨੀ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਸਾऽਪਿ ਸ੍ਵਰ੍ਗਾਤ੍ਸਮਾਯਾਤਾ ਦੇਵਤਾਦਰ੍ਸ਼ਨਾਰ੍ਥਤਃ
ਉਹ ਵੀ, ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ, ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਥੱਲੇ ਆਈ।
ਸਾ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਂ ਮੁਨਿਂ ਤਤ੍ਰ ਭ੍ਰਮਮਾਣਮਿਤਸ੍ਤਤਃ
ਉਹ ਓਥੇ ਉਸ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਫਿਰਦੇ ਵੇਖ ਕੇ,
ਵ੍ਰਤਪ੍ਰਭਾਵਜੈਰ੍ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਂ ਤੇਜੋਭਿਰ੍ਭਾਸ੍ਕਰਂ ਯਥਾ
ਉਸਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਰਤਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਨਿਕਲ ਰਹੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ।
ਸਾ ਤਸ੍ਯ ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਦੇਵ ਕਾਮਬਾਣਪ੍ਰਪੀਡਿਤਾ
ਉਸਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਉਸਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਕਾਮ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਚੋਟ ਲੱਗ ਗਈ।
ਸ ਦृष੍ਟ੍ਵਾऽਦृष੍ਟਪੂਰ੍ਵਾਂ ਤਾਂ ਮਾਰ੍ਗਪृਚ੍ਛਾਕृਤੇ ਤਤਃ
ਉਸ ਮੁਨੀ ਨੇ, ਉਸਨੂੰ—ਜਿਸਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਸੀ—ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਹ ਪੁੱਛਿਆ।
ਉਵਾਚ ਦੇਸ਼ਂ ਤਾਂ ਪृਚ੍ਛਨ੍ਸ੍ਤ੍ਰੀਧਰ੍ਮਾਂਸ਼੍ਚ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ
ਉਸਨੇ ਉਸਤੋਂ ਇਲਾਕੇ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਫਰਜ਼ਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ।
ਸਦੈਵ ਵਾਸੁਦੇਵਸ੍ਯ ਭਕ੍ਤਿਸ਼੍ਚਾਵ੍ਯਭਿਚਾਰਿਣੀ ਚਾਰਿਤ੍ਰਵਿਨਯੋਪੇਤਾ ਸਰ੍ਵਦਾ ਪ੍ਰਿਯਵਾਦਿਨੀ ॥ ੬.੪੨.
ਕੀ ਤੇਰੀ ਵਾਸੁਦੇਵ ਜੀ ਲਈ ਭਗਤੀ ਸਦਾ ਅਟੱਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਚੰਗੇ ਚਲਣ ਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ, ਤੇ ਕੀ ਤੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਦੀ ਹੈਂ?
ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਦਾਭੀष੍ਟਾ ਪਤ੍ਯੁਰ੍ਦਾਨੈਸ੍ਤਥਾਰ੍ਚ੍ਚਨੈਃ
ਕੀ ਤੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਦਾਨ ਤੇ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈਂ?
ਕਚ੍ਚਿਦ੍ਭਰ੍ਤਰਿ ਸਂਸੁਪ੍ਤੇ ਤ੍ਵਂ ਨਿਸ਼ਵਸ਼ਮੇष੍ਯਸਿ
ਜਦ ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਸੁੱਤਾ ਹੋਵੇ, ਕੀ ਤੂੰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਾਗਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈਂ?
ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਪ੍ਰਾਤਃ ਸਮੁਤ੍ਥਾਯ ਕਰੋषਿ ਗृਹਮਾਰ੍ਜਨਮ੍
ਕੀ ਤੂੰ ਸਵੇਰੇ ਉੱਠ ਕੇ ਘਰ ਦੀ ਸਫਾਈ ਕਰਦੀ ਹੈਂ?
ਕਚ੍ਚਿਦੇਵਾਨ੍ਨਮਸ੍ਕृਤ੍ਯ ਗੁਰੁਂ ਚ ਤਦਨਂਤਰਮ੍
ਕੀ ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈਂ?
ਕਚ੍ਚਿਦਸ੍ਤਂਗਤੇ ਸੂਰ੍ਯੇ ਨਾਨ੍ਨਮਸ਼੍ਨਾਸਿ ਭਾਭਿਨਿ
ਹੇ ਚਮਕਦਾਰ ਨਾਰੀ, ਜਦ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕੀ ਤੂੰ ਖਾਣਾ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੀ?
ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਪਿਬਸਿ ਪਾਨੀਯਂ ਸਪ੍ਤਵਾਰਵਿਸ਼ੋਧਿਤਮ੍ [। ਨਿਬਿਡੇਨ ਸ੍ਵਵਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਪਾਲਯਂਤੀ ਜਲੋਦ੍ਭਵਾਨ੍॥ ੨੬. ਯੂਕਾਮਤ੍ਕੁਣਦਂਸ਼ਾਦੀਨ੍ਪੁਤ੍ਰਵਤ੍ਪਰਿਰਕ੍ਸ਼ਸਿ
ਕੀ ਤੂੰ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਪੜੇ ਨਾਲ ਸੱਤ ਵਾਰੀ ਛਾਣ ਕੇ ਪੀਂਦੀ ਹੈਂ, ਤੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਜੀਵਾਂ—ਜਿਵੇਂ ਜੂੰ, ਖਟਮਲ, ਮੱਛਰ—ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਸੰਭਾਲਦੀ ਹੈਂ?
ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਸਾਧੁਮੁਖਾਨ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਸ਼ਿਵਧਰ੍ਮਂ ਸੁਭਕ੍ਤਿਤਃ
ਕੀ ਤੂੰ ਸਦਾ ਚੰਗਿਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਕਰਦੀ ਹੈਂ ਤੇ ਪੂਰੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਧਰਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੀ ਹੈਂ?