ਖ੍ਯਾਤਃ ਕੁਵਲਯਾਸ਼੍ਵੇਤਿ ਧਂਧੁਮਾਰਸ੍ਤਥੈਵ ਸਃ
ਉਹ ਕੁਵਲਯਾਸ਼ਵ ਅਤੇ ਧੁੰਧੁਮਾਰਾ ਨਾਂ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਿਆ।
ਤੇਨ ਧੁਨ੍ਧੁਰ੍ਮਹਾਦੈਤ੍ਯੋ ਨਿਹਤੋ ਮਰੁਜਾਂਗਲੇ
ਉਸ ਨੇ ਮਰੁ-ਜਾਂਗਲ 'ਚ ਧੁੰਧੁ ਨਾਮ ਦੇ ਮਹਾ-ਦੈਤ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।
ਚਮਤ੍ਕਾਰਪੁਰਂ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਸ ਗਤ੍ਵਾ ਪਾਵਨਂ ਮਹਤ੍
ਉਹ ਚਮਤਕਾਰਪੁਰ ਦੇ ਵੱਡੇ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ 'ਚ ਗਿਆ।
ਸਂਸ੍ਥਾਪ੍ਯ ਸੁਮਹਲ੍ਲਿਂਗਂ ਪ੍ਰਾਸਾਦੇ ਰਤ੍ਨਮਂਡਿਤੇ
ਉਥੇ, ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਮੰਦਰ 'ਚ, ਉਸ ਨੇ ਵੱਡਾ ਲਿੰਗ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।
ਤਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਮਹਾਦੇਵਃ ਸ੍ਵਯਮੇਵ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ ੬.੩੮.
ਫਿਰ ਉਥੇ ਮਹਾਂਦੇਵ ਆਪ, ਵੱਡੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।
ਉਵਾਚ ਵਰਦੋऽਸ੍ਮੀਤਿ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਯਸ੍ਵ ਯਥੇਪ੍ਸਿਤਮ੍
ਉਹ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਮੈਂ ਵਰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ; ਜੋ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਮੰਗ ਲੈ।'
ਸਂਨਿਧਾਨਂ ਪ੍ਰਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਲਿਂਗੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ਵृषਭਧ੍ਵਜ
'ਹੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ-ਧਵਜ, ਇਸ ਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਲਈ ਹਾਜਰੀ ਬਣਾਈ ਜਾਵੇ।'
ਅਹਂ ਸਦਾ ਕਰਿष੍ਯਾਮਿ ਗੌਰ੍ਯਾ ਸਾਰ੍ਧਂ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ
'ਮੈਂ ਗੌਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਥੇ ਰਹਾਂਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।'
ਤਤ੍ਰ ਵਾਪ੍ਯਾਂ ਨਰਃ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਯੋ ਮਾਂ ਸਂਪੂਜਯਿष੍ਯਤਿ
ਉਸ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇਗਾ—
ਸੋऽਪਿ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਹृष੍ਟਾ ਤ੍ਮਾ ਸ੍ਥਿਤਸ੍ਤਤ੍ਰੈਵ ਮੁਕ੍ਤਿਭਾਕ੍
ਉਹ ਵੀ ਰਾਜਾ ਵਾਂਗ ਖੁਸ਼ ਦਿਲ ਹੋ ਕੇ ਉਥੇ ਹੀ ਰਹੇਗਾ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਪਾਵੇਗਾ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਸ੍ਕਾਂਦੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਏਕਾਸ਼ੀਤਿਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ षष੍ਠੇ ਨਾਗਰਖਣ੍ਡੇ ਹਾਟਕੇਸ਼੍ਵਰਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯੇ ਧੁਨ੍ਧੁਮਾਰੇਸ਼੍ਵਰਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਵਰ੍ਣਨਂਨਾਮਾष੍ਟਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ੋ ਅਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਧੁੰਧੁਮਾਰੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਮਹਾਤਮਤਾ ਵਾਲਾ ਅਠਤੀਹਵਾਂ ਅਧਿਆਇ, ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਨਾਗਰਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਇਕਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਵਿੱਚ, ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
ਯਯਾਤਿਨਾ ਨਰੇਂਦ੍ਰੇਣ ਸ੍ਥਾਪਿਤਂ ਲਿਂਗਮੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਰਾਜਾ ਯਯਾਤੀ ਨੇ ਉੱਤਮ ਲਿੰਗ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਦੇਵਯਾਨ੍ਯਾ ਤਥਾਨ੍ਯਚ੍ਚ ਤਥਾ ਸ਼ਰ੍ਮਿष੍ਠਯਾ ਦ੍ਵਿਜਾਃ
ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੇ ਵੀ ਇੱਕ ਲਿੰਗ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਨੇ ਵੀ, ਹੇ ਦੋਵਾਂ ਵਾਰਾਂ।
ਸ ਯਦਾ ਸਰ੍ਵਭੋਗਾਨਾਂ ਤृਪ੍ਤਿਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਃ
ਜਦ ਉਹ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਸਾਰੇ ਸੁਖ-ਭੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਗਿਆ—
ਜਰਾਮਾਦਾਯ ਤਦ੍ਗਾਤ੍ਰਾਦ੍ਭਾਰ੍ਯਾਭ੍ਯਾਂ ਸਹਿਤਸ੍ਤਦਾ
ਉਸ ਸਮੇਂ, ਜਦ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵਧਾਪਾ ਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਦੋ ਭਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਇਕੱਠਾ ਸੀ।
ਭਗਵਨ੍ਸਰ੍ਵਤੀਰ੍ਥਾਨਾਂ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਾਣਾਂ ਚ ਵਦਸ੍ਵ ਮੇ
“ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਮੈਨੂੰ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਅਤੇ ਖੇਤਰਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸੋ।”
ਸ਼੍ਰੀਮਾਰ੍ਕਂਡੇਯ ਉਵਾਚ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਾਣਾਮਿਹ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਤੀਰ੍ਥੈਃ ਸਰ੍ਵੈਰਲਂਕृਤਮ੍
ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਆਖਿਆ: “ਇੱਥੇ ਸਾਰੇ ਖੇਤਰ ਤੀਰਥਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਨ।”
ਯਤ੍ਰ ਵਿष੍ਣੁਪਦੀ ਗਂਗਾ ਜਂਤੂਨਾਂ ਪਾਪਨਾਸ਼ਿਨੀ
ਜਿੱਥੇ ਵਿਸ਼ਨੁਪਦੀ ਗੰਗਾ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ—
ਤਥਾਨ੍ਯਾਨਿ ਚ ਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਯਾਨਿ ਸਂਤਿ ਧਰਾਤਲੇ
ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹੋਰ ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਤੀਰਥ ਹਨ—
ਸ਼ਿਲਾ ਯਤ੍ਰ ਦ੍ਵਿਪਞ੍ਚਾਸ਼ਦ੍ਧਸ੍ਤਾਨਾਂ ਪਰਿਸਂਖ੍ਯਯਾ
ਉਥੇ ਇੱਕ ਪੱਥਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਬਾਵਨ ਹਸਤਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ—
ਯਦਨ੍ਯਤ੍ਰ ਸ਼ੁਭਂ ਕਰ੍ਮ ਵਰ੍षੇਣੈਕੇਨ ਸਿਧ੍ਯਤਿ ੬.੩੯.
ਜੋ ਹੋਰ ਥਾਂ ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਚੰਗਾ ਕੰਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਤ੍ਰ ਦ੍ਰੁਤਂ ਗਤ੍ਵਾ ਤਪਃ ਕੁਰੁ ਮਹੀਪਤੇ
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਉਥੇ ਜਲਦੀ ਜਾ ਕੇ ਤਪ ਕਰ।
ਤਸ੍ਯ ਤਦ੍ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸ ਰਾਜਾ ਨਹੁषਾਤ੍ਮਜਃ
ਉਹ ਰਾਜਾ, ਨਹੁਸ਼ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ—
ਤਤਃ ਸਂਸ੍ਥਾਪ੍ਯ ਤਲ੍ਲਿਂਗਂ ਦੇਵਦੇਵਸ੍ਯ ਸ਼ੂਲਿਨਃ
ਫਿਰ, ਉਸ ਨੇ ਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਦੇਵ ਦੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ—
ਤਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਭਾਵੇਨ ਭਾਰ੍ਯਾਭ੍ਯਾਂ ਸਹਿਤੋ ਨृਪਃ
ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ, ਰਾਜਾ ਆਪਣੀਆਂ ਦੋ ਭਾਰੀਆਂ ਸਮੇਤ—
ਕਿਨ੍ਨਰੈਰ੍ਗੀਯਮਾਨਸ਼੍ਚ ਸ੍ਤੂਯਮਾਨਸ਼੍ਚ ਚਾਰਣੈਃ
ਕਿੰਨਰਾਂ ਨੇ ਗੀਤ ਗਾ ਕੇ, ਤੇ ਚਾਰਣਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਸ੍ਕਾਂਦੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਏਕਾਸ਼ੀਤਿਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ षष੍ਠੇ ਨਾਗਰਖਣ੍ਡੇ ਹਾਟਕੇਸ਼੍ਵਰਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯੇ ਯਯਾਤੀਸ਼੍ਵਰਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਵਰ੍ਣਨਂਨਾਮੈਕੋਨਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਾਲੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਛੇਵੇਂ ਪੁਸਤਕ ਅਤੇ ਅਸੀਹਜ਼ਾਰ ਇੱਕ ਸੰਖਿਆ ਵਾਲੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣ 'ਸ਼੍ਰੀ ਸਕਾਂਦ' ਵਿੱਚ, 'ਯਯਾਤੀਸ਼ਵਰ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ' ਨਾਮਕ ਇਕਤਾਲੀਸਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
ਮੋਕ੍ਸ਼ਦਾ ਸਰ੍ਵਜਂਤੂਨਾਂ ਤਥਾ ਪਾਤਕਨਾਸ਼ਿਨੀ
ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ।
ਸਾ ਕਥਂ ਸ੍ਥਾਪਿਤਾ ਤਤ੍ਰ ਕਿਂਪ੍ਰਭਾਵਾ ਚ ਸੂਤਜ
ਸੂਤ ਜੀ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਕਿਵੇਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਕੀ ਹੈ?
ਪੁਰਾऽਭੂਨ੍ਮਹਤੀ ਚਿਨ੍ਤਾ ਤੀਰ੍ਥਯਾਤ੍ਰਾਸਮੁਦ੍ਭਵਾ
ਪਹਿਲਾਂ, ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਵੱਡੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।